Biologisch-dynamische landbouw

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Biologisch-dynamische landbouw (ook wel biodynamische landbouw[1]) is een vorm van biologische landbouw die gestoeld is op de antroposofische principes van filosoof Rudolf Steiner.[2][3] Er wordt een holistische kijk op de natuur en het boerderijleven gehanteerd. De natuur wordt gezien als een overal verbonden geheel. Zo is dus ook landbouw verbonden met klimaat, bodemvruchtbaarheid, watervervuiling, biodiversiteit, luchtkwaliteit, enz.

Biologisch-dynamisch geteelde producten krijgen veelal het Demeter-keurmerk. Een eerste voorwaarde om het Demeter-keurmerk te dragen is daarnaast reeds het Biogarantie-keurmerk dragen. Producten die het Demeter-keurmerk hebben, hebben ook steeds het EKO-keurmerk. Andersom is dit zeker niet steeds het geval.

Ontstaansgeschiedenis[bewerken]

Deze teeltmethode ontstond in de jaren twintig van de twintigste eeuw als een reactie op bezorgdheid over de uitvinding van kunstmest.[3][4] Op verzoek van lokale boeren, hield Steiner rond Pinksteren van 1924 in Koberwitz een achttal voordrachten genaamd "Geesteswetenschappelijke grondslagen voor een vruchtbare ontwikkeling van de landbouw" die gezien worden als de basis van de biologisch-dynamische landbouw. Steiner zag de aarde als een organisme dat een samenhang kent tussen dieren, planten, bodem en de kosmos en vreemde elementen dient te vermijden.[3] Hij ijverde voor zelfvoorzienende landbouw. Steiner was een van de eersten die de industrialisering van de landbouwsector openlijk in vraag stelde.

In de jaren nadien werden de eerste 'Demeter BD farm standards' opgesteld. In 1928 waren de eerste normen en richtlijnen voorhanden. Deze 'farm standards' bevatten tal van normen en richtlijnen waaraan voldaan moet worden vooraleer een producent het Demeter keurmerk kan dragen.

Demeter-keurmerk[bewerken]

Het keurmerk dat wordt gebruikt in de biodynamische landbouw is het Demeter-keurmerk, genaamd naar de Griekse godin van de vruchtbaarheid.

Het Demeter-keurmerk beschrijft een reeks van normen en richtlijnen waaraan voldaan moet zijn om het keurmerk te mogen dragen. Net zoals het geval is bij het Biogarantie-keurmerk worden er ook in het geval van het Demeter-keurmerk controles uitgevoerd door officiële controle-instanties, op het al dan niet voldaan aan deze normen en richtlijnen.

Bij deze normen en richtlijnen staan bodemvruchtbaarheid en versterking van de natuurlijke groei centraal. De normen en richtlijnen handelen over:

  • Een intensieve vruchtwisseling: zo wordt voorkomen dat de bodem eenzijdig wordt uitgeput. Een intensieve vruchtwisseling is ook belangrijk in het - op natuurlijke wijze - voorkomen van ziekten.
  • Mestgebruik: zowel de herkomst van de gebruikte meststoffen, als de samenstelling en hoeveelheid is heel sterk gereglementeerd.
  • Het gebruik van biodynamische preparaten die op geheel natuurlijke wijze de vitaliteit van de producten bevorderen.
  • Herkomst van plant- en zaadgoed
  • Herkomst van veevoeder
  • Integriteit van dieren: nóg sterker dan in de biologische landbouw mag er niet aan de integriteit van vee geraakt worden. We denken hier aan staarten, horens, snavels,...
  • Natuurbeheer op de boerderij
  • Gemengde bedrijfsvoering: door een gemengde bedrijfsvoering te hanteren verhoogt een boerderij zijn zelfvoorzienende karakter. Binnen een gemengde bedrijfsvoering worden zowel groenten en fruit geteeld als vee opgekweekt.
  • Persoonlijke ontwikkeling van mens en bedrijf: een sociaal en economisch gezond klimaat zijn belangrijk voor een biodynamisch bedrijf.
  • Duurzame afzet: binnen de biodynamische afzet wordt heel sterk gezocht naar lokale en directe afzetmethoden waarbij er contact met de klant bestaat.
  • ...

Al deze normen en richtlijnen bouwen verder op de richtlijnen voor Biogarantie.

Daarnaast zijn er ook tal van normen en richtlijnen die genhateerd worden in de verwerkingssector. Deze handelen over het vermijden van verpakkingen, de chemische samenstelling van verpakkingen, ingrediënten, toegelaten smaakstoffen, conserveringsproducten en -methoden, toegelaten bewerkingen en opslagmethoden.


Teeltmethode[bewerken]

Centraal staat het versterken van de 'natuurlijke groei' middels aandacht voor de bodemvruchtbaarheid [3] en wordt er gestreefd naar hoge mate van diversiteit in geteelde gewassen en gehouden dieren.[3]

Kosmische krachten?[bewerken]

In de biologisch-dynamische landbouw gaat men ervan uit dat hemellichamen invloed uitoefenen op de groei van de gewassen. Voor en tijdens het verbouwen van de gewassen houdt men daarom rekening met veronderstelde kosmische invloeden. De maan zou bijvoorbeeld niet alleen de getijstroom beïnvloeden, maar ook de waterhuishouding van gewassen.

De gang van de maan langs de dierenriem beïnvloedt de groei van gewassen. Kleuren spelen hierbij een rol. De Duitse Maria Thun onderzocht de invloed van maanstand ten opzichte van de dierenriem door jarenlange proeven met onder meer de verbouw van radijs. Zij verzamelde haar resultaten in 1963 in een zaaikalender met richtlijnen voor de goede momenten om de diverse gewassen te zaaien of poten. Ze benoemde de vier soorten van gewassen als bladgewassen (zoals sla en prei), wortelgewassen (ook knollen en rapen), vruchtgewassen (peulen, tomaten) en bloemgewassen. Deze corresponderen met de beelden van water, aarde, lucht en vuur. Zo wijst in de theorie van Thun de stand van de sterren de ideale zaaimomenten aan.

Preparaten[bewerken]

In de biologisch-dynamische landbouw wordt er naast organische mest gewerkt met 'preparaten'.[5][6][7] Deze preparaten zouden de vermeende levenskracht van de gewassen ondersteunen. De kosmische krachten zouden via de organische preparaten naar de aarde geleid worden en zo een positieve invloed hebben op de groei van het gewas.

Een voorbeeld van dergelijke preparaten is "preparaat 500": in het najaar worden koehoorns met koemest gevuld en op de akker (40 tot 60 centimeter diep) ingegraven. Van de koehoorn wordt verondersteld dat die astrale en etherische krachten vanuit de kosmos verzamelt. In het voorjaar wordt de mest weer opgegraven en in water verdund, waarbij afwisselend linksom en rechtsom geroerd moet worden met een korte tussenpoos. Vervolgens kan de biologisch-dynamische landbouwer het preparaat gebruiken als bijzondere bemesting.

Elke boerderij zijn eigen interpretatie?[bewerken]

Afhankelijk van boerderij tot boerderij wordt hier een ietwat andere interpretatie aan gegeven. Sommige boerderijen gaan heel wat verder in het inrekenen van kosmische invloeden dan andere bedrijven. Sommige boerderijen focussen dan weer voornamelijk op de strenge normen en richtlijnen die een duurzame landbouw, bedrijfsvoering en afzet garanderen.

Daarnaast zijn de normen en richtlijnen zoals beschreven door de Demeter-associatie uiteraard een universele vereiste om het Demeter-keurmerk te kunnen behalen.

Biodynamische boerderijen in België en Nederland[bewerken]

Anno 2015 telt België slechts vier boerderijen die het Demeter-keurmerk met zich meedragen. Nederland telt er dan weer heel wat meer, daar zijn er maar liefst 122 gecertificeerde biodynamische boerderijen actief. Ook in Duitsland en Frankrijk neemt het aantal biodynamische boerderijen en hun areaal toe.

Kritiek[bewerken]

Ten opzichte van vergelijkbare biologische en gemengde landbouwpraktijken zijn er geen betere resultaten op wetenschappelijk wijze vastgesteld bij gebruik van gecertificeerde biologisch-dynamische landbouwtechnieken.

Biologisch-dynamische landbouw wordt door sceptici beschouwd als pseudowetenschap.[8]

Of Biodynamische landbouw efficiënter is dan gangbare of biologische landbouw kan dus niet gegarandeerd worden. Wél is het een nóg duurzamere manier om aan landbouw te doen door de strenge normen en richtlijnen die gehanteerd worden.

Literatuur[bewerken]

  • Biodynamic Farm Standards, Demeter Association, Inc.
  • Anders omgaan met de aarde - Biologisch-dynamische landbouw voor nu en later, Willy Schilthuis - ISBN 90-6238-499-4
  • Biologisch-dynamisch tuinieren in de praktijk, Willy Schilthuis - ISBN 90-6238-799-3
  • Vruchtbare landbouw op biologisch-dynamische grondslag, Rudolf Steiner - ISBN 90-6038-507-1
  • Dynamisch Perspectief, tijdschrift van Vereniging voor Biologisch-Dynamische Landbouw en Voeding
  • De Werking Van De Sidderische Zon En Maan In De Landbouw, Hans Bruinsma, Stichting Agrikos - ISBN 90-809250-1-2.
  • Biodynamic Agriculture: An Introduction, Koepf, Pettersson en Schaumann - ISBN 978-0880101554.

Externe links[bewerken]