Callantsoog

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Callantsoog
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Callantsoog Wapen van Callantsoog
(Details) (Details)
Callantsoog (Noord-Holland)
Callantsoog
Situering
Provincie Vlag Noord-Holland Noord-Holland
Gemeente Vlag Schagen Schagen
Coördinaten 52° 50′ 14″ NB, 4° 41′ 48″ OL
Algemeen
Inwoners (2021-01-01) 2.375[1]
Overig
Postcode 1759
Woonplaatscode 2757
Detailkaart
Kaart van Callantsoog
Locatie in de gemeente
Foto's
Zicht op Callantsoog
Zicht op Callantsoog
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Callantsoog is een dorp aan de Noordzee, in de gemeente Schagen in de provincie Noord-Holland. Het dorp is bekend als badplaats en vormde tot 1 januari 1990 een zelfstandige gemeente.

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

De streek Kallinge waar het latere Callantsoog ontstond, wordt in 920 genoemd in de Oorkonden van de Abdij van Egmond.

In het jaar 1 lag de kust ca 5km westwaarts en 1000 n Chr ca 3 km uit de huidige kustlijn. Dit verloren gegane gebied bestond voornamelijk uit oude kalkarme duinen en stuifwallen. Deze kustafslag is ontstaan door de stijging van de zeespiegel, het verlies van zand in de kustlijn en de werking van de vloed die in deze streek eerst om de Noord uit Schotland stroomt en een half uur later wordt gekeerd door de vloedstroom uit het zuiden.

Van de Romeinen is bekend dat zij een grens hadden ca 100 km zuidelijk van Kallinge. Ook de Romeinse keizer Caligula heeft deze streken bezocht. De vondsten van diverse Romeinse munten herinneren aan deze periode.

Het is bekend dat, ca 600 na Christus, de Germaanse stam van de Friezen het gebied tussen de rivieren de Wezer bij Bremen in Duitsland en de Schelde bij Antwerpen als eigendom hadden. Utrecht was de hoofdstad van het Friese volk. Het gebied waar Kallinge ligt, hoorde dus bij het gebied van het Friese volk.

Rond 600 startte een reeks oorlogen tussen de toenmalige bewoners de Friezen en de binnendringende Franken. Deze Fries-Frankische oorlogen werden gewonnen door de Franken die het gebied vanaf ca 795 in beheer namen.

De Frankische Keizer Lotharius1 poogde de invallen van de Noormannen tegen te houden door het huidige Friesland en Holland (met daarin de streek Kallinge) in 841 in beheer te geven aan de Vikingse heersers, Rorik en Harald waarbij Rorik zich op Wieringen vestigde. In 885 eindigde het beheer van de Vikingen, door de moord op Godfried de Noorman. De Frankische Keizers namen daarop het beheer en bestuur weer terug van de Noormannen.

In de oorkonden van de Abdij van Egmond wordt in 920 gesproken over een schenking van een halve villa in Kallinge. Een villa is in die tijd een boerderij waar mogelijk enige bewoning bij was.

De naam Kallinge.[bewerken | brontekst bewerken]

De tijd waarin de naam Kallinge ontstond ligt voor 920 na Chr. De naam kan ook gelezen worden als Kallinghe, Callinge of Callinghe.

Zeker is dat de bron van de naam ligt in de Oorkonden van de Abdij van Egmond genoemd in 920. De naam zelf is ontstaan uit een toepassing van de taal die toen werd gesproken. In een voetnoot in deze oorkonden wordt voor Callantsoog een andere naam genoemd, namelijk, 'Caligië'.

De talen die voor en in die tijd werden gesproken waren zeer divers omdat hier niet blijvend een volk woonde en er veel wisselingen van volkeren zijn geweest.

De oude talen van de Friezen en Franken vormden zich tot Oud Nederlands. De Vikingen spraken OudIjsland of OudNoors en hebben veel woorden naar deze streek gebracht. En er blijken ook nog invloeden te zijn van de grote volksverhuizingen, rond 550, van de Angelen en Saksen naar het huidige Engeland waarbij de Angelen zich deels in deze streken hebben gevestigd.

Tevens zijn er vermoedens van Romeinse invloeden op de naamgeving.

De gangbare verklaring voor de naam Kallinge, gebaseerd op taalgebruik rond 900, is dat het een afleiding is van de Finse/ ZuidZweedse (Vikingen) mansnaam Kalle. Het kan ook afgeleid zijn van de persoonsnaam Karl. Het tweede deel van de naam 'Inge' is taalkundig een Suffix en al bekend bij de Vikingen. Simpel gezegd betekent het 'meer van hetzelfde' . Dat meerdere hoeft niet benoemd te zijn en kan betekenen meer land of meer vogels etc. De betekenis van Kallinge wordt dan 'meer land van de manspersoon Kalle'. Aan Callinge werd rond 1500 het toenmalige woord Oog = Eiland toegevoegd waardoor Callantsoog ontstond.

Na het jaar 1000.[bewerken | brontekst bewerken]

Door stormvloeden in 1170 en 1196 werd de strandwal op twee plaatsen doorbroken. Zo ontstond een eiland of oog, met aan de noordzijde de stroomgeul Heersdiep, en aan de zuidzijde de Zijpe. Kallinge werd nu Callingen in den Oge genoemd. Het gebied werd door afslag steeds kleiner, en het eerste dorp Kallinge is geheel verdwenen. Een tweede nederzetting moest worden verplaatst nadat deze ook door de zee werd overspoeld. Het huidige dorp is het derde dorp en werd gebouwd in een duinvallei waar al het dorpje 'Sevenhuijsen' was gebouwd.

Callantsoog 1618
(Anthonis Metius, collectie UB Leiden)

1570.

Het huidige Callantsoog ontstond nadat de Allerheiligenvloed in 1570 een oudere nederzetting op het toenmalige eiland 't Oghe had verwoest. Een deel van de bevolking voegde zich bij de Watergeuzen, en circa 150 personen vluchtten naar de buurtschap Sevenhuysen in een duinvallei. Hier werd een nieuwe nederzetting gesticht, Callensoog. In 1580 begon men met de bouw van een kerk, waarvoor de stenen van de kerk uit het oude dorp werden gebruikt. De kerk heeft een klok uit 1491. Er vonden diverse bedijkingen van het achter de duinen liggende land plaats, en in 1597 werden de stroomgaten Heersdiep en Zijpe afgesloten. Om het gebied beter te beveiligen werd in 1610 de Johan van Oldebarneveltsdijk aangelegd.

Seinposten.

In 1795 liet Jan van Kinsbergen op de duinen bij Callantsoog seinposten aanleggen, met het oog op een mogelijke invasie. In augustus 1799 landden circa vijftienduizend Britse en Russische soldaten bij Groote Keeten, ten noorden van Callantsoog. Er vonden hevige gevechten plaats met Franse en Bataafse troepen. De kerk van Callantsoog werd door de invasiemacht als paardenstal gebruikt (zie verder Slag bij Callantsoog).

Sinds 1825 beschikt Callantsoog over een reddingstation voor schipbreukelingen, de KNRM.

De streek rond Callantsoog was van oudsher een agrarisch gebied. In de 20e eeuw richtte men zich echter ook op toerisme. In de jaren 1920 werden er diverse bosjes aangelegd. Callantsoog is het vertrekpunt van de Waddenzeeroute (Lange afstandsfietsroute LF 10) die langs de Waddenkust naar Bad Nieuweschans voert. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de boerderij van de familie de Jong, in 2021 de boerderijcamping 'De Karnemelkplaats' een vertrekpunt voor minimaal vijf Engelandvaarders.

Op 27 april 1973 werd bij Callantsoog het eerste naaktstrand van Nederland gelegaliseerd.

Kustverdediging.[bewerken | brontekst bewerken]

In 1894 werd een smalspoorlijn vanaf Petten via Callantsoog verlengd via Groote Keeten tot Den Helder. Het spoorlijntje had aftakkingen naar het Noord-Hollands Kanaal waardoor met schepen aangevoerde materialen, zoals basalt keien, naar het strand konden worden vervoerd, om de kust te versterken. In de periode 1914-1915 werden tussen Callantsoog en Sint Maartenszee twaalf strandhoofden aangelegd.

Bij Callantsoog is de duinenrij anno 2011 nog steeds slechts één duin breed. Er is gekozen voor zeewaartse kustverdediging door veel zand in de vooroever (in de zee voor het duin) in zee te storten. De stroming zorgt voor natuurlijk transport langs de kust en aangespoeld zand wordt met de wind naar het duin gestoven. In de praktijk werkt dit goed en zijn de Duinen en stranden zich aan het verbreden. Het bredere strand komt ook het kusttoerisme weer ten goede wat de diverse overheden weer extra belasting oplevert.

Openbaar bestuur.[bewerken | brontekst bewerken]

De gemeente Callantsoog ging op 1 januari 1990 op in de gemeente Zijpe. De duinen ten noorden van de Callantsogervaart, die onderdeel waren van de gemeente Callantsoog, gingen op in de gemeente Den Helder. Sinds 1 januari 2013 is de gemeente Zijpe opgegaan in de gemeente Schagen en hoort Callantsoog bestuurlijk tot de gemeente Schagen.

Bouwwerken[bewerken | brontekst bewerken]

Kerk van Callantsoog
Museumboerderij Tante Jaantje

Over de ouderdom van de hervormde kerk bestaan onduidelijkheid. Boven de torendeur staat 1671, op de preekstoel 1697 en op een steen boven de ingang: 12 maart 1696. De kerkklok is uit 1491 en komt van een eerdere kerk.

Verder heeft het dorp twee kleine tentoonstellingsruimtes; in de expositieboerderij Tante Jaantje aan het dorpsplein is een tentoonstelling gewijd aan het leven, werken en ontwikkeling van dorp en bewoners. Op het dorpsplein staat het beeld Visserman (1931) van Anna op 't Landt. Iets ten Noorden van het dorp is het Juttersmuseum Callantsoog.

In de duinen is een bekende plek de Seinpost en net onder het dorp het natuurgebied Zwanenwater, dat tot Sint Maartenszee loopt. In het gebied lopen twee wandelroutes. Aan de Oostkant van het dorp bevinden zich oude duinen (nollen), bossages en heidevelden. Een bijzonder gebied hierin is het Kooibos. Het dankt zijn naam aan de eendenkooi, die er in de 17e eeuw is aangelegd. Sinds 1973 is het in handen van Staatsbosbeheer, als natuurgebied is het bos vooral belangrijk vanwege de bijzondere plantengroei. Het Kooibos is, via de VVV, toegankelijk tijdens de rondleiding op woensdagochtend in de maanden mei, juni, juli en augustus.

Openbaar vervoer[bewerken | brontekst bewerken]

In Callantsoog rijden bussen van Connexxion naar Schagen en Den Helder.

Lijn Route Via Materieel Frequentie Bijzonderheden
152 Callantsoog, Stuyvezandeweg - Schagen, Station Schagerbrug VDL Citea, BYD K7 1x per uur Niet in het weekend
851 Den Helder, Station - Petten, Plein 1945 Huisduinen, Julianadorp aan Zee, Callantsoog, Sint Maartenszee VDL Citea 1x per uur Kustbus (zomerlijn)

Sport en recreatie[bewerken | brontekst bewerken]

Door deze plaats loopt de Europese wandelroute E9, ter plaatse ook Noordzeepad of Hollands Kustpad geheten.

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Externe link[bewerken | brontekst bewerken]

Zie de categorie Callantsoog van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.

  1. Tabel: Bevolking; maandcijfers per gemeente en overige regionale indelingen, 1 januari 2021, Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen