Compagnie Internationale des Wagons-Lits

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Compagnie Internationale des Wagons-Lits et des Grands Express Européens
Compagnie Internationale des Wagons-Lits
Algemene informatie
Land Europa
Hoofdvestiging Parijs
Oprichter(s) Georges Nagelmackers
Eigenaar CIWL
Actief 1874-heden
Beheer
Trajecten Verschillende spoorlijnen over heel Europa
Portaal  Portaalicoon   Openbaar vervoer

De Compagnie Internationale des Wagons-Lits (et des Grands Express Européens), vaak kortweg Wagons-Lits of CIWL genoemd, is een in 1876 door de Belgische ingenieur Georges Nagelmackers opgerichte spoorwegmaatschappij voor internationale treindiensten. De maatschapij verzorgde tientallen vaste treindiensten over heel Europa. De bekendste hiervan is wellicht de Oriënt-Express.

Geschiedenis[bewerken]

Georges Nagelmackers

Amerika[bewerken]

In het jaar 1867 bracht de Belg Georges Nagelmaekers, telg uit een bankiersfamilie, een bezoek aan de Verenigde Staten. Hij raakte hier sterk onder de indruk van de luxetreinen die hier de oost- en westkust met elkaar verbonden. Twee jaar voor de komst van Nagelmaekers had George M. Pullman, slaaprijtuigen geïntroduceerd, ideaal voor deze langeafstandstreinen, die verschillende dagen onderweg waren. Toen Georges Nagelmaekers weer naar huis keerde was het idee voor een Europees netwerk van luxueuze langeafstandstreinen geboren.

CIWL[bewerken]

Enkele jaren na het bezoek aan de Verenigde Staten richtte Nagelmaekers op 4 december 1874 de Compagnie Internationale des Wagons-Lits op. De maatschappij kwam van de grond met een startkapitaal van 4 miljoen Belgische franken en de (financiële) hulp van onder anderen de Belgische koning Leopold II van België, die ook belangen had bij de familie Nagelmaekers.

Al snel bleek dat het niet vanzelfsprekend was om een netwerk van nachttreinen op te starten zoals dit in Amerika gangbaar was. Europa telt veel verschillende staten die allen wisselende relaties met elkaar hadden. Hoewel er al sinds 1870 een relatieve vrede heerste die tot 1914 zou aanhouden, was het onvermijdelijk dat een trein die alle Europese landen met elkaar zou verbinden van groot politiek belang zou zijn. Om een goed functionerend internationaal spoornetwerk te voorzien diende veel onderhandeld te worden. De diplomatieke banden van Georges' bankiersfamilie hebben hierbij sterk geholpen. Een andere factor waren de nationale spoorwegmaatschappijen van de betrokken landen. Zij zagen er met de CIWL een concurrent bijkomen. Uiteindelijk werd het akkoord bereikt dat de Wagons Lits enkel de wagens zou leveren en dat de locomotieven door de nationale spoorwegmaatschappijen voorzien zouden worden. Hierdoor moest er aan de grens van elk land van locomotief gewisseld worden.

Train éclair[bewerken]

Het duurde uiteindelijk nog tot 1882 tot een eerste proeftrein uitreed. Een trein, die de Train Éclair gedoopt werd, reed uit van Parijs naar Wenen, via Straatsburg en München. Intussen werd het eerste officiële traject gepland. De trein zou rijden tussen Parijs en Istanboel. De spoorweg was echter nog niet helemaal afgewerkt. Toen de trein een jaar later, in 1883 voor de eerste maal uitreed moest er verschillende keren overgestapt worden op een veerboot om tot op de eindbestemming te raken. De trein werd Train Express d’Orient gedoopt. Later zou deze bekend staan als de Oriënt-Express.

Succes[bewerken]

Traject van de Oriënt-Express van 1883 tot 1914
De eerste Oriënt-Express in 1883

Op 4 oktober 1883 werd de Oriënt-Express officieel ingehuldigd. De trein reed toen echter al enkele maanden uit. Niet lang na de eerste verbinding volgde vele anderen zoals de Nord Express en de Sud Express. De CIWL kreeg een steeds groter aandeel van het Europese internationale spoorverkeer en begon ook buiten Europa diensten te organiseren, zoals onder andere de Trans-Siberische spoorlijn en de Trans-Mantsjoerische spoorlijn. Binnen Europa werd de trein geliefd bij verschillende Europese staatshoofden voor hun internationale reizen. De naam van de compagnie werd verlengd tot Compagnie Internationale des Wagons-Lits et des Grands Express Européens en het bekende logo met de twee leeuwen werd ingevoerd. Het hoofdkwartier verhuisde van Brussel naar Parijs, waar een nieuw hoofdkantoor werd gebouwd.

Ook buiten de spoorwegsector werd de CIWL actief. In 1894 opende ze een dochterbedrijf genaamd Compagnie Internationale des Grands Hôtels, deze keten opende luxehotels in verschillende Europese hoofdsteden, om de reizigers ook op hun bestemming van de nodige luxe te kunnen voorzien. Enkele voorbeelden hiervan zijn de Hôtel Terminus in Bordeaux en Marseille, het Hôtel Pera Palace in Istanboel, het Hôtel de la Plage in Oostende en buiten Europa de Grand Hôtel des Wagons-Lits in Beijing (Peking).

Aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog had de CIWL nagenoeg het monopolie op internationale spoordiensten. Tijdens de eerste wereldoorlog werden alle internationale treindiensten om begrijpelijke redenen stilgelegd. De rijtuigen werden geconfisqueerd voor militaire doeleinden. Verschillende rijtuigen van de CIWL werden verbouwd tot rijdende ziekenhuizen of tijdelijke vergaderplaatsen. Restauratiewagen 2419 D was hier één van. Op 11 november 1918 werd in dit rijtuig de wapenstilstand getekend. Deze wagen staat sindsdien bekend als het wapenstilstandsrijtuig.

Interbellum[bewerken]

Routes 1919-1921
Restauratiewagen van de CIWL
Maquette van een slaapwagen van de CIWL

Na de wapenstilstand wilde de CIWL haar internationale treinverbindingen herstellen. Dit lukte voor de meeste landen, enkel Duitsland bleek een probleem. In het verdrag van Versailles werd bepaald dat alle Duitse luxetreinen door MITROPA geëxploiteerd moeten worden. Hierdoor moest de CIWL op zoek naar andere verbindingen die niet door Duitsland gaan. De in 1906 geopende Simplontunnel bood een uitweg. De treinen reden nu via Zwitserland naar het oosten en zo konden de meeste verbindingen behouden blijven.

Verder herstelde de CIWL zich uitstekend van de Grote Oorlog. De treindiensten floreerden weer en de maatschappij begon aan een modernisatie. De livrei van de rijtuigen veranderde van oranjebruin-crème naar blauw-goud en de oude houten wagens werden vervangen door nieuwe uit metaal. Ook de dienstregeling werd sterk uitgebreid. Vanaf 1925 werden naast de nachttreinen luxedagtreinen onder de benaming Pullman-trein ingezet. De verbindingen liepen tot in het Midden-Oosten en de CIWL deed nu ook steden als Aleppo, Bagdad, Caïro en Teheran aan. In 1936 werden speciale rijtuigen in dienst genomen die tussen Parijs en Londen konden worden ingezet. Deze reden tot op de veerboot in Duinkerke en waren uitgerust om te kunnen rijden op het Engelse spoorwegnet.

De luxetreinen beleefden in het interbellum hun hoogdagen. Het succes dat de CIWL vóór de oorlog had werd geëvenaard. De wagens werden gedecoreerd door grote artiesten en ook de affiches werden verzorgd door grote namen uit die tijd. De trein sprak sterk tot de verbeelding en vormde de inspiratie voor verschillende filmmakers en auteurs.

Aan het sprookje van de CIWL kwam abrupt een einde in 1938 met de Anschluss van Oostenrijk bij Duitsland. Hierdoor werd MITROPA ook in dit land actief waardoor de maatschappij opnieuw haar routes moest herzien. Een jaar later werd alle verkeer opnieuw stilgelegd door de oorlogsdreiging. Ten gevolge van de Tweede Wereldoorlog en de communistische expansie verloor de CIWL haar connecties met Centraal en Oost Europa. Hoewel men na de oorlog weer tot Wenen en verschillende Duitse steden kon reizen was het gouden tijdperk van de Wagons Lits gedaan.

2de helft van de 20ste eeuw[bewerken]

Bioscoopjournaal uit 1956 over een nieuw type slaaprijtuig van Wagon Lits
Aankomst te Brig (Zwitserland) van de nachttrein uit Amsterdam met personeel van de Wagons-Lits

In de jaren na de tweede wereldoorlog begon de CIWL zich meer en meer te concentreren op het organiseren van reizen en het beheer van haar hotels. De naam werd veranderd naar Compagnie Internationale des Wagons-Lits et du Tourisme (CIWLT)en later gewoonweg Wagons-Lits. De CIWL heeft tijdens de oorlog grote verliezen geleden, ook aan materieel. Naast het herstel van bestaand materieel werden in 1955 nieuwe rijtuigen in Amerikaanse stijl gebouwd. Deze hadden een inox-blauwe kleurstelling.

In de loop van de jaren 60 en 70 begon het materieel uit de jaren 20 en 30 gedateerd te raken en renovatie en modernisatie waren nodig. De CIWL besloot om de oude rijtuigen te verkopen of onder te verhuren aan diverse nationale spoorwegmaatschappijen en zich volledig te richten op cateringactiviteiten op internationale treinen. Zo verzorgde de maatschappij de service op een groot deel van de treinen van de Trans Europ Express (TEE). Hoewel de CIWL niet ophield te bestaan en nog enig succes had in haar vernieuwde diensten had ze bijna geen eigen materieel meer. In de loop van het einde van de 20ste en het begin van de 21ste eeuw was het tijdperk van de luxenachttreinen stilaan ten einde gekomen. Internationale ritten gebeuren tegenwoordig vooral per hogesnelheidstrein.

CIWL vandaag[bewerken]

een trein met historische CIWL-rijtuigen, geëxploiteerd door de VSOE

De CIWL is vandaag de dag nog steeds actief, zij het in geheel andere vorm. Zij verzorgt nog steeds vooral de catering op verschillende nachttreinen op het Europese continent. Daarnaast bezit ze nog enkele slaaprijtuigen die geleast worden door verschillende Europese spoorwegmaatschappijen.

Verschillende historische rijtuigen van de CIWL worden ingezet voor nostalgische treinritten tussen Londen en Venetië: de Venice-Simplon Orient Express (VSOE). Hoewel deze trein de naam Oriënt-Express draagt is ze geen eigendom van de CIWL, maar van een particulier.

Jaartallen van de CIWL[bewerken]

  • 1883 – In het voorjaar van 1883 begint de eerste luxetrein aan zijn reis. Oorspronkelijk werd deze Train Express d’Orient genoemd, later kreeg hij zijn beroemde naam de Oriënt-Express.
  • 1894 – Oprichting van de Compagnie Internationale des Grands Hôtels. Deze 100% dochter exploiteerde hotels om de treinreizigers ook op hun bestemming kwalitatief onderdak te bieden.
  • 1918 – Einde van de Eerste Wereldoorlog. Te Compiègne wordt op 11 november 1918 (om 11.11) in een rijtuig van de Compagnie des Wagons-Lits de wapenstilstand getekend. Later werd dit Wapenstilstandsrijtuig een monument.
  • 1925 – Introductie van luxedagtreinen (Milano-Nizza Express), later als Pullman-treinen aangeduid.
  • 1928 – Wagons-Lits verwerft Thomas Cook & Son.
  • 1967 – Op 2 mei 1967 verandert de Compagnie haar naam in Compagnie Internationale des Wagons-Lits et du Tourisme (CIWLT). De naamsverandering is het gevolg van de nieuwe activiteiten op hotelgebied.
  • 1969Nestlé en Wagons-Lits richten het cateringbedrijf Eurest SA op.
  • 1971 – Wagons-Lits gaat zich richten op haar kernactiviteit: de service op dag- en nachttreinen. De CIWLT verkoopt daarom haar eigen materieel aan de diverse spoorwegmaatschappijen.
  • 1972 – Oprichting van Becares (Beheer en catering van restaurants), waarin Nestlé Nederland en Wagons-Lits Nederland beide een aandeel hebben van 50 procent.
  • 1984 – Wagons-Lits wordt 100 procent eigenaar van Eurest International.
  • 1988 De Wagons-Lits-groep koopt autoverhuurbedrijf Europcar op.
  • 1991 – De Franse Accor-groep krijgt een meerderheidsbelang in Wagons-Lits.
  • 2001 – Als vervolg op de dertig jaar eerder ingeslagen weg, verkoopt de CIWLT nu ook haar eigen werkplaatsen in Europa. Na verkoop van de onderhoudsactiviteiten gaan de werkplaatsen verder onder de nieuwe naam Rail Services International.
  • 2001 – Van mei tot oktober organiseert het Spoorwegmuseum een overzichtstentoonstelling in het kader van het 125-jarig bestaan van Wagons-Lits.
  • 2001 – Op 27 oktober komt er na anderhalf jaar dienst een einde aan de gecombineerde goederen- en reizigersvervoer OverNightExpress (Amsterdam-Milaan). De begeleiding aan boord en (douane)activiteiten m.b.t. het goederenvervoer werden verzorgd door Wagons-Lits.
  • 2002 – Op 14 oktober wordt vanwege de slechte financiële situatie bij NS Internationaal de nachttrein Amsterdam-Praag (D371) vervroegd opgeheven. De nachttrein Amsterdam-Praag rijdt vanaf 2007 weer dagelijks.
  • 2003 – Met de invoering van de nieuwe NS-dienstregeling houdt Wagons-Lits Nederland op te bestaan. Vanaf 14 december 2003 verzorgt het Zwitserse bedrijf CityNightLine de nachttreinen naar Oostenrijk en Zwitserland.

Lijst van CIWL-treinen[bewerken]

In de lijst staan de treinen van de CIWL. Het traject is de route bij de indienststelling, wijzigingen en details staan in het betreffende artikel.

Naam Traject Eerste rit
Amsterdam-Engadine Express AmsterdamFrankfurtBazelChur 1901
Amsterdam-Mons Express Amsterdam en Den HaagBergen Henegouwen 1899
Anatolie Express HaydarpaşaAnkara 1927
Andalus Express MadridSevilla 1911
Andalus Pullman Express GranadaSevillaMalaga 1929
Ankara Express HaydarpaşaAnkara 1945
Arlberg Oriënt Express Parijs en CalaisWenenBoekarest 1931
Ägypten Express BerlijnNapels 1907
Barcelone Express ParijsBarcelona 1929
Berlin-Budapest (Oriënt) Express BerlijnBoedapestConstantinopel 1900
Berlin-Engadin Express BerlijnBazelChur 1911
Berlin-Karlsbad-Marienbad Express BerlijnKarlsbadMariënbad 1907
Berlin-Marienbad-Karlsbad-Wien Express BerlijnMariënbadKarlsbadWenen 1904
Berlin-Neapel Express BerlijnNapels 1902
Berlin-Schweiz Express 1901
Berlin-Tirol-Roma Express BerlijnMeranoRome 1912
Bombay Express CalaisMarseille 1897
Boulogne/Paris/Ostende-Strasbourg-Vienne Express Boulogne en Parijs en OostendeStraatsburgWenen 1920
Boulogne/Paris/Ostende-Strasbourg-Prague-Varsovie Express Boulogne en Parijs en OostendePraagWarschau 1920
Cabourg Express ParijsCabourg 1904
Caïro-Luxor Express CaïroLuxor 1898
Calais-Bruxelles Pullman Express CalaisBrussel 1927
Calais-Interlaken-Engadine Express CalaisInterlaken en Chur 1895
Calais-Nice-Rome Express CalaisParijsNiceRome 1883
Calais-Nice Express CalaisParijsNice 1884
Calais-Méditerranée Express LondenCalaisParijsNice 1886
Carlsbad Express ParijsKarlsbad 1900
Carpati Pullman Express BoekarestBrasov 1929
Cataluña Express MadridBarcelona 1943
Club Train LondenDoverCalaisParijs 1889
Côte d'Argent Express ParijsBiarritzHendaye 1910
Danmark Express BerlijnWarnemündeGedserKopenhagen 1907
Danubiu Pullman Express BoekarestGalatz 1932
Dauphiné-Savoie Express ParijsEvian en Chambéry en Genève 1904
Deauville Pullman Express ParijsDeauville 1927
Dunarea Pullman Express BoekarestGalatz 1929
Edelweiss AmsterdamBazelLuzern 1928
Engadine Express Parijs en CalaisChur 1925
Étoile du Nord ParijsAmsterdam 1927
Flèche d'Or ParijsLonden 1926
Fulger Regele Carol I BoekarestConstanța 1933
Gibraltar Express ParijsAlgeciras 1896
Golden Mountain Pullman Express MontreuxZweisimmen 1931
Gotthard Express BerlijnBazelMilaanGenua 1911
Gotthard Pullman Express BazelZürichMilaan 1927
Hendaye-Luchon Express HendayeLuchon 1889
LLoyd Express HamburgGenua 1908
LLoyd & Riviera Express HamburgGenua en BerlijnVentimiglia 1911
Londres-Vichy Pullman Express BoulogneVichy 1927
Luchon Express ParijsLuchon 1898
Lusitania Express MadridLissabon 1943
Maroc Express MadridAlgeciras 1911
Marseille-Nice Express MarseilleNice 1889
Méditerranée Express ParijsLyonMarseilleSan Remo 1889
Milano-Ancona Pullman Express MilaanAncona 1927
Milano-Nizza Express MilaanSan RemoCannes 1925
Milano-Montecatini Express MilaanMontecatini 1926
Milano-Venezia Express MilaanVenetië 1926
Napoli-Palermo Express NapelsPalermo 1902
Nord Express Oostende en ParijsBerlijnSt. Petersburg 1896
Nord Süd Brenner Express BerlijnVeronaMilaanCannes 1897
Nord Süd Gotthard Express nooit gereden 1898
Nederlandse LLoyd Express Den HaagParijsTurijnGenua 1936
New York Express ParijsCherbourg 1900
Night Ferry LondenParijs 1936
Oberland Express CalaisParijsInterlaken 1906
Oberland-Léman Express ParijsSt. Maurice en Bern 1904
Oiseau Bleu AntwerpenParijs 1929
Oriënt Express ParijsIstanbul 1883
Ostende-Bad Kissingen Express OostendeBad Kissingen 1910
Ostende-Karlsbad Express OostendeKarlsbad 1895
Ostende-Köln Pullman Express OostendeKeulen 1929
Ostende-Suisse Express OostendeStraatsburgBazelLuzern 1901
Ostende-Wien Express OostendeWenen 1894
Ostende-Wien-Constantza Express OostendeWenenConstanța 1895
Ostende-Wien-Triëst Express OostendeWenenTriëst 1895
P & O Overland Express LondenCalaisMarseille 1935
Paris-Aix les Bains Express ParijsAix-les-Bains 1903
Paris-Barcelone Express ParijsBarcelona 1904
Paris-Bordeaux Express ParijsBordeaux 1889
Paris-Carlsbad-Prague Express ParijsKarlsbadPraag 1921
Paris-Côte Belge Pullman Express ParijsOostendeBlankenbergeKnokke 1928
Peninsular Express CalaisBrindisi 1890
Puerta del Sol ParijsMadrid 1969
St.Petersburg-Wien-Nice-Cannes Express St.PetersburgWenenNiceCannes 1898
Pyrénées Express ParijsBiarritz en Luchon 1891
Pyrénées Côte d'Argent Express ParijsBiarritzIrun 1921
Côte d'Azur Pullman Express ParijsVentimiglia 1929
Riviera Express MarseilleMenton 1897
Riviera-Napoli Express Berlijn en AmsterdamCannesVentimigliaRapalloNapels 1931
Roma-Firenze-Cannes Express RomeFlorenceCannes 1908
Roma-Napoli Pullman Express RomeNapels 1929
Rome Express CalaisParijsFlorence en Rome 1890
Rotterdamsche LLoyd Express RotterdamMarseille 1936
Royan Express ParijsRoyan 1898
Simplon Express CalaisParijsMilaanVenetië 1906
Simplon Oriënt Express CalaisParijsMilaanTriëstBoekarest en Istanboel en Athene 1919
Star of Egypt CaïroLuxorShallal 1929
Sud Express ParijsMadrid en Lissabon 1887
Suisse Express CalaisLaonReimsLuzern 1891
Suisse Arlberg Express Parijs en CalaisWenen 1924
Sunshine Pullman Express CaïroLuxorShallal 1929
Train Éclair ParijsWenen 1882
Taurus Express HaydarpaşaRayakBagdad 1930
Tirol Express ParijsSalzburg 1936
Torino-Nizza-Cannes Pullman Express TurijnNiceCannes 1927
Torino-Venezia Pullman Express TurijnVenetië 1928
Transatlantique Express ParijsLe Havre 1900
Trans Mandsjoerije Express VladivostokHarbinChangchun 1921
Transsiberië Express MoskouTomsk 1898
Trouville Express ParijsTrouville 1886
Trouville Deauville Express ParijsTrouvilleDeauville 1923
Tunis-Oran Express TunisConstantineAlgiersOran 1902
Vichy Express ParijsVichy 1904
Wien-Nizza-Cannes Express WenenNiceCannes 1896
Wien-Roma-Napoli Express WenenRomeNapelsPalermo en Taormina 1911
Wien-San Remo-Nizza-Cannes Express WenenSan RemoNiceCannes 1923
Wien-Tirol-Riviera Express WenenBolzanoCannes 1913

Zie ook[bewerken]