Endocrien systeem

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Endocriene systeem)
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Endocrien systeem
Glandulae endocrinae
Gegevens
Systeem Endocrien systeem
Naslagwerken
TA A11.0.00.000
Portaal  Portaalicoon   Biologie

Het endocriene systeem of hormoonstelsel is het orgaansysteem dat toeziet op de hormonale huishouding in het dierlijk organisme.[1] In het menselijk lichaam wordt het hormoonstelsel aangestuurd door de hypofyse, een (klein) deel van de hersenen. De hypofyse geeft bepaalde hormonale organen of klieren een signaal, middels signaalstoffen, genaamd hormonen. De geactiveerde hormoonklieren geven op hun beurt hun hormonen in de bloedbaan af. Via het bloed worden de hormonen getransporteerd naar de doelwitorganen. Afhankelijk van het doelwitorgaan en het type hormoon, heeft het hormoon een zeker effect tot gevolg bij het desbetreffende orgaan. De hormonen die door de klieren worden afgegeven, hebben ook weer een remmend effect op de afgifte van de relevante signaalstoffen door de hypofyse. Hierdoor ontstaat een fysiologisch evenwicht of homeostase. Het endocriene stelsel werkt zo met het zenuwstelsel samen om de activiteit van organen en fysieke systemen te reguleren.[2][3] De hormoonhuishouding speelt een cruciale rol bij onder andere de aansturing van emoties, driften, de stimulering van groei en herstel van spieren en weefsels, seksuele ontwikkeling, regulering van lichaamstemperatuur en het metabolisme.[4][5] Het endocrien systeem wordt bestudeerd door de endocrinologie.

Klieren[bewerken | brontekst bewerken]

De klieren zijn in twee groepen te onderscheiden: uitsluitend endocriene klieren en klieren die gecombineerd endo- en exocrien zijn.

Uitsluitend endocriene klieren[bewerken | brontekst bewerken]

Gecombineerde endo- en exocriene klieren[bewerken | brontekst bewerken]

Deze klieren scheiden de hormonen zowel direct af in de bloedsomloop (endocrien) als buiten het lichaam of in het spijsverteringskanaal (exocrien).

Verschillende hormonen[bewerken | brontekst bewerken]

Een van de hormonen die door het endocrien systeem wordt aangemaakt is insuline. Dit hormoon wordt door de alvleesklier aangemaakt en zorgt ervoor dat er geen overschot aan glucose in het lichaam komt. Zie ook het artikel diabetes mellitus.

Tegenkoppeling[bewerken | brontekst bewerken]

Het endocrien systeem geeft hormonen af aan het bloed. Een voorbeeld is het hormoon adrenaline dat in gevaarlijke situaties wordt aangemaakt. Adrenaline zorgt ervoor dat het hart sneller gaat kloppen waardoor het bloed sneller wordt rondgepompt. Men wordt daardoor alerter en kan ofwel snel vluchten ofwel direct vechten, de zogenaamde 'vecht-of-vluchtreactie'. Te veel adrenaline in het bloed is slecht voor de gezondheid. De aanmaak van het hormoon houdt op via zogeheten 'tegenkoppeling' of 'negatieve terugkoppeling': het proces wordt gestopt door een (te) hoge concentratie adrenaline in het bloed.

Neuro-endocrien systeem[bewerken | brontekst bewerken]

De klieren die hormonen afgeven uit de hypofyse en hypothalamus, worden gestuurd door het neuro-endocrien systeem.

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Endocriene klieren en bijbehorende hormonen
Hypothalamus:GnRH · TRH · dopamine · CRH · GHRH · somatostatine · MCH
Hypofyse:Hypofyseachterkwab: oxytocine · vasopressine
Hypofysevoorkwab: FSH · LH · TSH · prolactine · POMC (CLIP · ACTH · MSH · endorfines · lipotropine) · GH
Pijnappelklier:melatonine · dimethyltryptamine
Schildklier:schildklierhormonen (T3 · T4) · calcitonine
Bijschildklier:parathormoon
Alvleesklier:glucagon · insuline · amyline · somatostatine · pancreatische polypeptide
Bijnier:Bijnierschors: aldosteron · cortisol · cortison · DHEA · DHEA-S · androsteendion
Bijniermerg: adrenaline · noradrenaline
Gonadale as:Teelballen: testosteron · Anti-Müller-hormoon (AMH) · inhibine
Eierstokken: oestradiol · progesteron · activine en inhibine · relaxine (zwangerschap)
Placenta: humaan choriongonadotrofine · HPL · oestrogeen · progesteron
Thymus:thymosines (thymosine α1 · bètathymosines) · thymopoëtine · thymuline
Overige hormoonproducerende organen
Spijsverteringskanaal:Maag: gastrine · ghreline
Twaalfvingerige darm: cholecystokinine · incretines (GIP · GLP-1) · secretine · motiline · VIP
Kronkeldarm: enteroglucagon · PYY 3-36
Lever/overig: insulin-like growth factor (IGF-1 · IGF-2)
Vetweefsel:leptine · adiponectine · resistine
Skelet:osteocalcine
Nieren:Juxtaglomerulair apparaat: renine
Peritubulaire cellen: Erytropoëtine-EPO · calcitriol · prostaglandine
Hart:natriuretisch peptide (atriaal natriuretisch peptide-ANP · Brain natriuretic peptide-BNP)