Glyfosaat

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Glyfosaat
Structuurformule en molecuulmodel
Structuurformule van glyfosaat
Structuurformule van glyfosaat
Algemeen
Molecuulformule
     (uitleg)
C3H8NO5P
IUPAC-naam N-(fosfonomethyl)glycine
Molmassa 169,1 g/mol
SMILES
C(C(=O)O)NCP(=O)(O)O
InChI
1S/C3H8NO5P/c5-3(6)1-4-2-10(7,8) 9/h4H,1-2H2,(H,5,6)(H2,7,8,9)
CAS-nummer 1071-83-6
EG-nummer 213-997-4
PubChem 3496
Waarschuwingen en veiligheidsmaatregelen
Corrosief Milieugevaarlijk
Gevaar
H-zinnen H318 - H411
EUH-zinnen geen
P-zinnen P273 - P280 - P305+P351+P338
Omgang Niet gebruiken zonder veiligheidsbril
EG-Index-nummer 607-315-00-8
VN-nummer 3077
Fysische eigenschappen
Aggregatietoestand vast[1]
Kleur wit[1]
Dichtheid 1,7 g/cm³
Kookpunt (ontleedt) 230[1] °C
Oplosbaarheid in water 11,6[1] g/L
Slecht oplosbaar in water, organische oplosmiddelen[1]
Evenwichtsconstante(n) pKa = 0.8;2.3;6.0 en 11.0 [2]
Waar mogelijk zijn SI-eenheden gebruikt. Tenzij anders vermeld zijn standaardomstandigheden gebruikt (298,15 K of 25 °C, 1 bar).
Portaal  Portaalicoon   Scheikunde

Glyfosaat (ISO-naam) is een organische fosforverbinding die als niet-selectief systemisch totaalherbicide zeer ruim toegepast wordt. Het Amerikaanse bedrijf Monsanto bracht het product in de jaren '70 als isopropylammoniumzout op de markt onder de naam Roundup. Het octrooi op glyfosaat is verlopen in 2000, en verschillende producenten bieden allerlei preparaten aan op basis van glyfosaatzouten.

Glyfosaat blokkeert de shikiminezuurroute, een stofwisselingsroute die niet bij dieren voorkomt. Deze stofwisselingsroute is in planten een belangrijke route voor de synthese van aromatische aminozuren, co-enzym Q10, tocoferolen, naftochinonen (inclusief de vitamines uit de K-groep), alkaloïden en heterocyclische natuurstoffen.

Glyfosaat gedraagt zich als een één- dan wel tweewaardig zuur door de aanwezigheid van de fosfonzuurgroep en de carbonzuurgroep enerzijds en de basische aminegroep anderzijds. Van glyfosaat zijn talrijke zouten bekend met gelijkaardige werkzaamheid: onder andere glyfosaat-diammonium, glyfosaat-isopropylammonium, glyfosaat-monoammonium, glyfosaat-kalium, glyfosaat-sesquinatrium en glyfosaat-trimesium.

Toepassingen[bewerken]

In de landbouw wordt glyfosaat gebruikt ter bestrijding van eenjarige breedbladige onkruiden en grassen op de akkers die in concurrentie zouden treden met het beoogde gewas. Het is een systemisch contactherbicide dat toelaat vrij snel na toepassing te planten of te zaaien door de snelle inactivering van glyfosaat na contact met de meeste bodems.

Monsanto ontwikkelde ook verschillende genetisch gemodificeerde variëteiten van landbouwgewassen die resistent zijn tegen het middel, onder andere soja, maïs en aardappel. Hierdoor kan ook na de opkomst en in principe tijdens heel de groeicyclus van het gewas glyfosaat gebruikt worden zonder het gewas te schaden.

Inmiddels worden steeds meer onkruiden resistent voor glyfosaat.[3]

Naast het gebruik in de land- en tuinbouw is het gebruik door de verschillende overheden zeer aanzienlijk. Het wordt onder meer gebruikt om spoorwegen en autosnelwegen onkruidvrij te maken. Verder is glyfosaat ook een van de meest voorkomende actieve bestanddelen in de herbicide-preparaten voor het particuliere gebruik.

Glyfosaat wordt ook gebruikt in het natuur- en bosbeheer voor de bestrijding van ongewenste vegetatie zoals invasieve of uitheemse plantensoorten die de plaats innemen van de inheemse soorten. In het Verenigd Koninkrijk wordt glyfosaat in waterlopen gebruikt om naaldkruid te bestrijden.

Toxiciteit[bewerken]

Glyfosaat wordt bij mensen als niet-carcinogeen beschouwd. Ook volgens het Amerikaanse Environmental Protection Agency en de Europees Chemicaliënagentschap (ECHA) is glyfosaat niet carcinogeen.[4] Wel is zuiver glyfosaat irriterend voor de ogen en in mindere mate ook voor de huid. Glyfosaat heeft een lage acute toxiciteit, ook voor bijen, vogels of zoogdieren. Oplosmiddelen en andere additieven in bestrijdingsmiddelen op basis van glyfosaat kunnen de toxische eigenschappen versterken.[5]

In januari 2015 concludeerde het Duitse Bundesinstitut für Risikobewertung (BfR) na een review van de beschikbare gegevens dat glyfosaat bij laboratoriumdieren geen carcinogene of mutagene kenmerken toont en het ook geen effect heeft op de vruchtbaarheid, voortplanting, en de ontwikkeling van een embryo of foetus. Ook uit epidemiologische studies bij mensen kon geen bewijs gevonden voor carcinogeniteit, of effecten op de vruchtbaarheid, voortplanting en neurotoxiteit.[4] In maart 2015 categoriseerde het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek glyfosaat als 'waarschijnlijk carcinogeen voor mensen' (groep 2A).[6] Volgens BfR was die beslissing gebaseerd op slechts een aantal studies en wordt het niet bevestigd door de vaak geciteerde cohortonderzoek "Agricultural Health Study" of andere studies.[7]

Mogelijke risico's[bewerken]

Uit een onderzoek in 2002 bleek dat Roundup een dosisafhankelijk vertragend effect had op de embryonale celdelingen bij zee-egels. Glyfosaat in zijn pure vorm bleek geen nadelige invloed te hebben.[8]

Uit een studie van de universiteit van Caen blijkt dat blootstelling aan glyfosaat in de herbicide Roundup tot schade aan cellen kan leiden. De Franse onderzoekers hebben met reageerbuisproeven onderzocht wat de werking is van de chemische stof polyethoxide tallowamine, ingrediënt van Roundup, op celculturen. Met name cellen in de navelstreng, placenta en embryo's bleken kwetsbaar.[9]

Uit een analyse uitgevoerd door het Medizinisches Labor Bremen van 182 urinemonsters uit 18 Europese landen bleek dat bij gemiddeld 44% van de onderzochte stalen kwantificeerbare hoeveelheden glyfosaat aangetroffen werden. De gemeten waarden lagen echter 1000 maal lager dan de Europese limiet van 0,3 mg per kg lichaamsgewicht per dag en 3500 maal lager dan de norm van 1 mg gehanteerd door het wereldvoedselagentschap. In de meeste monsters worden glyfosaatconcentraties gevonden lager dan de detectielimiet en de hoogste waarde was minder dan 2 µg per liter. In deze concentraties worden nadelige gezondheidseffecten zeer onwaarschijnlijk geacht. Verschillende wetenschappers uitten kritiek op deze studie. Zo zou door het gebrek aan publicatie in een peer-reviewed journal en door de gebruikte methodologie, de studie wetenschappelijk onbetrouwbaar zijn.[10][11][12][13][14]

Verbod in Nederland[bewerken]

In september 2011 nam de Tweede Kamer een motie aan om glyfosaat in Nederland te verbieden voor niet-commerciële doeleinden.[15] Het verbod is door het Ministerie van Infrastructuur en Milieu uitgewerkt in het Actieplan Duurzame Gewasbescherming''[16] en de nota Gezonde Groei, Duurzame Oogst[17] Het Ministerie is voornemens om het professioneel gebruik van gewasbeschermingsmiddelen op verhardingen en particulier gebruik per november 2015 te verbieden. Een verbod op professioneel gebruik op sport- en recreatieterreinen en parken staat gepland voor november 2017.[18]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]