Remonstranten

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Remonstrants)
Ga naar: navigatie, zoeken
Remonstranten
Indeling
Hoofdstroming Protestantisme
Richting Vrijzinnig-protestantisme
Voortgekomen uit Nederd. Geref. Kerk in 1619
Aard
Locatie 44 gemeenten in Nederland, 1 in Duitsland (Friedrichstadt)
Aantal leden 18.355 (1970)[1]
12.166 (1980)[1]
8268 (1990)[1]
5925 (eind 2007)[2]
5780 (eind 2008)[2]
Karakter vrijzinnig
Portaal  Portaalicoon   Christendom
Protestantisme

Titelpagina Statenvertaling

in Nederland

..Stromingen

Lutheranisme
Lutheranisme
Vrijzinnig-Protestantisme
Vrijzinnig-protestantisme
Midden-orthodoxie
Protestantse Kerk in Nederland
Modern-Gereformeerd
Voortgezette Gereformeerde Kerken in Nederland
Orthodox Protestantisme
Calvinisme
Gereformeerd Protestantisme
Orthodox-protestantisme
Orthodox Gereformeerd
Orthodox-gereformeerden
Bevindelijk Gereformeerden
Bevindelijk gereformeerden
Evangelisch
Evangelisch Christendom

De remonstranten (of de Remonstrantse Broederschap) zijn een afsplitsing van de (Nederduits) Gereformeerde Kerk, ontstaan in het begin van de 17e eeuw.

Ontstaan[bewerken]

Onststaan van de verschillende stromingen in Nederland
Ontstaansgeschiedenis van kerken in Nederland
Nuvola single chevron right.svg Zie ook Protestantisme in Nederland

De Remonstrantse Broederschap heeft haar wortels in de 16e eeuw. De kerk is ontstaan uit de Nederlandse Erasmiaanse reformatie. Voorgangers van deze stroming zijn Desiderius Erasmus (1467-1536), Anastasius Veluanus, Hubert Duifhuis, Willem de Volder, Angelus Merula, Cornelis Cooltuyn en Jelle Hotses. Zij staan voor een innerlijk christendom, en waarden van liefde, vrijheid en verdraagzaamheid.

In januari 1610 formuleerden in Gouda 44 hervormde predikanten bezwaren tegen de leer van hun Nederduits Gereformeerde Kerk, de heersende kerk in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Deze bezwaren golden de leerstellingen in de Heidelbergse Catechismus en de Nederlandse Geloofsbelijdenis over met name de vrije wil van de mens en zijn of haar voorbeschikking tot heil of verdoemenis door God, de predestinatie. Zij verzetten zich tegen bepaalde opvattingen van Calvijn. Onder hen waren Episcopius, Eduard Poppius en de hofpredikant Johannes Wtenbogaert. Deze opvattingen werden in 1610 vastgelegd in een 'verweerschrift' of 'remonstrantie'. Dit verweerschrift is ook bekend als de Vijf artikelen van de remonstranten.

De remonstranten waren (en zijn) tegen bindende belijdenisgeschriften, waarin wordt vastgelegd hoe je de Bijbel moet interpreteren. Daarmee kregen deze door mensen opgestelde belijdenisgeschriften een status vergelijkbaar met de Bijbel, het Woord van God. Dit was voor de in de Erasmiaanse traditie geschoolde predikanten niet aanvaardbaar. Ook stelden zij de predestinatieleer ter discussie. De meest strenge variant van deze leer gaat ervan uit dat alleen díe zielen eeuwig zalig worden (in de hemel komen) die door God al vóór de zondeval daartoe uitverkoren zijn (supralapsarisme).

Een belangrijk theoloog aan het eind van de 16de en het begin van de 17de eeuw die deze opvattingen van een tolerant christendom verkondigde was Jacobus Arminius (1560-1609). Hij studeerde bij Theodorus Beza in Genève, was predikant in Amsterdam en van 1603 tot zijn dood in 1609 hoogleraar godgeleerdheid aan de Rijksuniversiteit Leiden. De volgelingen van Arminius werden Arminianen genoemd, ook wel de rekkelijken of remonstranten.

Contraremonstranten[bewerken]

De opponenten van de remonstranten, contraremonstranten genoemd, vonden dat de mens geen invloed heeft op zijn of haar eeuwige bestemming. De remonstranten daarentegen stelden dat een strikte interpretatie van de leer van de predestinatie God tot auteur van de zonde zou maken. God heeft volgens de contraremonstranten Jezus Christus aangesteld als redder en verlosser van zonde. Gelovigen zijn volgens hen uitsluitend voorbestemd tot verlossing in Christus. Gods eerste en absolute decreet heeft daarom volgens de contraremonstranten Christus alleen als object. Predestinatie mag alleen in de context van een leer over Christus (een christologie) besproken worden, vinden ze. De mens had bij de remonstranten dus een zekere invloed op zijn eeuwige bestemming, in die zin dat de mens voor zijn of haar redding ten minste de bereidheid moet hebben om deze redding te aanvaarden. Dit rook volgens de tegenstanders naar ketterij van het pelagianisme. Franciscus Gomarus werd de leider van de contraremonstranten, de gomaristen ofwel preciezen.

Tussen de remonstranten en hun tegenstanders ontstonden al snel felle discussies. De remonstranten vonden hun medestanders met name onder de regentenklasse, de contraremonstranten vooral onder het gewone volk, de 'kleyne luyden'. Omdat het geschil de prille Republiek in tweeën dreigde te splitsen, organiseerde Johan van Oldenbarnevelt in 1611 een conferentie in Den Haag. Deze werd bijgewoond door zes predikanten van remonstrantse en contraremonstrantse zijde. Op deze conferentie formuleerden de contraremonstranten in zeven stellingen hun verweer tegen de remonstrantie.

Stadhouder Maurits van Oranje, zelf voorheen eerder rekkelijk, koos om politieke redenen voor de contraremonstranten. In augustus 1617 werd door de Staten van Holland de Scherpe Resolutie aangenomen, die de steden in Holland de mogelijkheid gaf eigenhandig waardgelders aan te nemen om onlusten te voorkomen. In de praktijk was de resolutie gericht tegen de contraremonstranten, die een opstandige aanhang onder de bevolking van de steden hadden. Hiermee ondermijnde men het gezag van Maurits als opperbevelhebber van het leger. Mede daardoor escaleerde zijn conflict met Van Oldenbarnevelt, met uiteindelijk gevolg dat de raadpensionaris op 13 mei 1619 op beschuldiging van landverraad werd onthoofd.

In 1618 werd een algemene kerkvergadering gehouden, de Synode van Dordrecht. De Synode steunde in grote lijnen de contraremonstranten, al werd de leer verworpen van de dubbele predestinatie (tot heil én verdoemenis), zoals geleerd door Gomarus. Op 14 januari 1619 tijdens de Dordtse synode werden 200 rekkelijke predikanten uit hun ambt gezet en verbannen. De standpunten tegen de remonstranten werden weergegeven in vijf punten, die bekendstaan als de Dordtse Leerregels.

Remonstrantse predikanten werden uit hun ambt gezet en moesten een preekverbod ondertekenen, de zogenaamde 'Acte van Stilstand'. Zeker tachtig predikanten weigerden en gingen in ballingschap.[3] In 1619 stichtte een groep van 38 remonstrantse predikanten in ballingschap, onder leiding van Uytenbogaert, in Antwerpen de Remonstrantse Broederschap, géén kerk, want de hoop was gericht op een ‘reparatie van de grieven’, een terugkeer in de kerk.

In 1621 werden onder anderen de pro-remonstrantse Jacob Dircksz de Graeff en Rombout Hogerbeets op instigatie van Maurits verwijderd uit de regering van Amsterdam en Leiden.[bron?]

Hertog Frederik III van Sleeswijk-Holstein-Gottorp nodigde de remonstrantse vluchtelingen uit zich aan de Eider te vestigen, waar zij in 1621 Frederikstad stichtten. in 1625 bouwden ze hun eerste kerk, die tijdens de Sleeswijk-Holsteinse Oorlog in 1850 volledig werd verwoest. Vier jaar later werd ze herbouwd.

De rechtsgeleerde Hugo de Groot heeft zich tijdens zijn ballingschap nooit met zoveel woorden tot de ene of andere richting bekend. Hij werd desondanks door de gomaristen tot arminiaan gerekend en ook door de arminianen tot de hunnen. Er waren er overigens ook die Hugo de Groot voor een rooms-katholiek hielden,[4] maar de publicaties van Hugo de Groot ademen zeer de sfeer van de remonstranten.[5]

Einde van de vervolging[bewerken]

De gevluchte remonstranten keerden na het overlijden van Maurits van Oranje in 1625 geleidelijk terug naar de Republiek. Daar was de remonstrantse kerk officieel verboden, maar in de praktijk gedoogd. De remonstranten stichtten vele schuilkerken. De eerste was De Rode Hoed, een voormalig pakhuis aan de Keizersgracht in Amsterdam, de grootste schuilkerk in Nederland.[6] Pas na de stichting van de Bataafse Republiek in 1795 werd het kerkgenootschap officieel erkend.

Bloeiperiode[bewerken]

In de 19e eeuw beleefde de Remonstrantse Broederschap haar grootste bloei. Veel vrijzinnigen die zich losmaakten van de Nederlandse Hervormde Kerk sloten zich bij de remonstranten aan.

Samenwerking met PKN[bewerken]

In het laatste kwart van de 20e eeuw kwam er een poging van de grond om in Nederland tot één Protestantse Kerk in Nederland te komen, het zogenaamde Samen op Weg-proces. Aanvankelijk deden de remonstranten hieraan mee, mede omdat de theologische verschillen met de Hervormde Kerk verzoend waren in een Hervormd-Remonstrants gesprek. In 1993 bleek echter dat, hoewel de Concordie van Leuenberg genoemd werd als belijdenisgeschrift dat de wederzijdse veroordelingen van de Reformatie als niet langer van toepassing beschouwt, ook de Dordtse Leerregels van 1619 in de Kerkorde van de nieuwe kerk als belijdenisgeschrift erkend bleven. De Algemene Vergadering van Bestuur van de Remonstrantse Broederschap besloot zich hierop uit het Samen op Weg-proces terug te trekken. Er is nog wel samenwerking met de Protestantse Kerk in Nederland op het terrein van werelddiakonaat, in Kerk-in-Actie en bij de opleiding van predikanten in Leiden. Ook zijn er plaatselijk samenwerkingsgemeenten met de vrijzinnige protestanten binnen de PKN van de Vereniging van Vrijzinnige Protestanten (VVP).

Tegenwoordig[bewerken]

Remonstrantse kerk van Friedrichstadt (Sleeswijk-Holstein)

In 2010 telde de Remonstrantse Broederschap 44[7] gemeenten in Nederland en een in Duitsland. Precies de helft van de Nederlandse gemeenten bevindt zich in de provincies Zuid- (16) en Noord-Holland (6). Het aantal leden en vrienden bedroeg per eind 2008: 5.780 [2] waarvan een derde 'vrienden', wat 145 minder is dan een jaar eerder .[2]

De Remonstrantse Broederschap bepleit een vrij en verdraagzaam christendom. Iedereen is vrij het geloof op zijn eigen manier te beleven. De Remonstranten kennen geen doopleden. De doop in een remonstrantse gemeente, waardoor men deel wordt van de "Kerk van Christus", is erkend door de meeste andere kerkgenootschappen, waaronder de Rooms-katholieke Kerk. Het Avondmaal is open. Iedere aanwezige in de dienst die de wens heeft deel te nemen, is uitgenodigd, "of hij of zij lid is van de Remonstrantse Broederschap of enige andere kerk, al of niet." Men wordt lid door in te stemmen met de Beginselverklaring. De kandidaat wordt gestimuleerd zijn of haar eigen geloofsbelijdenis te formuleren. De remonstranten kennen ook "vrienden". Zij voelen zich betrokken bij de geloofsgemeenschap, maar willen niet overgaan tot het instemmen met de Beginselverklaring of met het doen van belijdenis. Zo'n 30% van de remonstranten heeft de status "vriend". In 1920 stelde de Broederschap de eerste vrouwelijke predikant aan en in 2010 was ongeveer de helft van de gemeentepredikanten vrouw. In 1986 waren de Remonstranten het eerste kerkgenootschap dat de Kerkorde zodanig wijzigde dat relaties van paren van hetzelfde geslacht kerkelijk ingezegend konden worden.

De Remonstrantse Broederschap is aangesloten bij de Wereldraad van Kerken, de Raad van Kerken in Nederland, de World Alliance of Reformed Churches (WARC), de Gemeenschap van Protestantse Kerken in Europa (Leuenberg), de Nederlandse Zendingsraad (NZR), de Interkerkelijke Omroep Nederland (IKON) en de International Association for Religious Freedom (IARF).

Vernieuwende geloofsbelijdenis[bewerken]

In 2004-2005 heeft de Remonstrantse Broederschap uitgebreid gediscussieerd over de opstelling van een landelijke geloofsbelijdenis. Dit is opmerkelijk, omdat de belijdenissen die de remonstranten kennen vooral individuele geloofsbelijdenissen zijn, die leden bij hun toetreding opstellen.

Driemaal in haar geschiedenis heeft de Broederschap een landelijke geloofsbelijdenis geformuleerd. De eerste is opgesteld in 1621 om de positie van de Broederschap ten opzichte van de heersende Hervormde of Gereformeerde Kerk duidelijk te maken. Een tweede belijdenis is opgesteld in 1940 als een geloofsgetuigenis tegen de geestelijke pretenties van het nationaalsocialisme aan het begin van de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945).

In 2003 heeft het Convent van remonstrantse predikanten een voorstel geformuleerd voor een nieuwe "proeve van belijden". Deze belijdenis is aanvaard op de Algemene Vergadering van Bestuur van de Remonstrantse Broederschap (de jaarvergadering) op 10 juni 2006.[8]. In de tekst wordt niet begonnen met God de Vader (zoals te doen gebruikelijk is) maar met de mens die beseft en aanvaardt "dat het bestaan oneindig groter is dan wij kunnen bevatten". Vervolgens wordt verwezen naar de inspiratie door de Heilige Geest; deze voert ons naar Jezus en Jezus verwijst naar God. Deze verandering in de klassieke volgorde van de christelijke belijdenis is opmerkelijk maar kenmerkt ook de Remonstranten: geloof begint bij de mens. Belijdenissen worden in voorlopigheid opgesteld. Het zijn tijdelijke teksten voor verbetering vatbaar.

Kerkvernieuwing[bewerken]

In 2008 stond het thema kerkvernieuwing op de inhoudelijke agenda van de Remonstranten. Op 8 maart 2008 vond in Amersfoort een beraadsdag plaats over de toekomst van de kerk. In 2009 besloot de Algemene Vergadering van de Remonstranten om naar buiten te treden met de boodschap "voor een vrij en verdraagzaam Christendom". Het belang van nieuwe media werd onderkend. In 2008 was de website van de Remonstranten vernieuwd. In 2009 wonnen de Remonstranten daarmee de zilveren webfish-award voor de beste kerkelijke website. Als eerste kerkgenootschap in Nederland kozen de Remonstranten ervoor om lidmaatschap van de kerk via de website mogelijk te maken. Op de website verscheen ook de test "de R-factor". Spraakmakend waren de Remonstranten toen zij op 10 januari 2009 als eerste en vooralsnog enige kerk een debat organiseerden met filmregisseur Paul Verhoeven over zijn veelbesproken boek Jezus van Nazareth.

Dubbele herdenking[bewerken]

  • In 2009 stonden de Remonstranten stil bij het begin van hun geschiedenis, ter gelegenheid van de vierhonderdste sterfdag van Jacobus Arminius op 19 oktober 2009. Op 9 en 10 oktober 2009 organiseerden de Remonstranten twee conferenties in Leiden onder de noemer "Arminius herdacht". Op 19 oktober 2009 ontvingen bevriende kerken en relaties van de Remonstranten een taart met daarop de beeltenis van Arminius en werd de inhoud van de glossy Arminius bekendgemaakt.
  • Op 14 januari 2010 verscheen deze glossy ter gelegenheid van vierhonderd jaar Remonstrantie. Deze werd gepresenteerd tijdens een feestelijke bijeenkomst in Museum Catharijneconvent in Utrecht. Foto's uit dit magazine werden tentoongesteld in dit museum.

Zie ook[bewerken]

Externe links

Literatuur

  • Aalders, W en J A van Nieuwenhuizen. 1949. Hervormd-Remonstrants Gesprek, 's Gravenhage: Boekencentrum
  • Aken, Lucie J N K van, 1947. De Remonstrantse Broederschap in Verleden en Heden. Historische Schets, Arnhem: Van Loghum Slaterus
  • Alblas, A en Chr Berkvens-Stevelinck, 2010. Catechismus van de compassie – uit de kunst.
  • Barnard, T, 2006. Van verstoten kind tot belijdende kerk: de Remonstrantse Broederschap tussen 1850 en 1940, Amsterdam: De Bataafsche Leeuw
  • Barnard,T en E. Cossee, 2007. Arminianen in de Maasstad: 375 jaar Remonstrantse Gemeente Rotterdam, Amsterdam: De Bataafsche Leeuw
  • Berkvens-Stevelinck, Chr en E Cossee (z.j.). Pierre Bayle en de Remonstranten. Een intrigerende relatie, brochure.
  • Brouwers, J F e.a. (red), 2005. Wat We Nog Weten. Amsterdamse Remonstranten in de 20ste eeuw. 375-jarig Bestaan Remonstrantse Gemeente Amsterdam, Amsterdam: Remonstrantse Gemeente Amsterdam
  • Burger, C B, zonder jaar, Roessingh. Amsterdam: W ten Have (Getuigen van Christus,Serie 1, Deel 9)
  • Cossee, E, 1988. Abraham des Amorie van der Hoeven, 1798-1855: een Remonstrants theoloog in de Biedermeiertijd, Kampen: Kok
  • Cossee, E, Th M van Leeuwen, M A Bosman-Huizinga, 2000. De remonstranten, Kampen: Kok
  • Episcopius, Simon, 1627. Vrye godes-dienst, of t'Samen-spreeckinghe tusschen Remonstrant en Contra-Remonstrant, over de vrye godts-dienstighe vergaderinghen der Remonstranten.: Met wederlegginge van Douchers oproerighe predicatie: C. Dungani redeloose salvatien, &c.
  • Goud, J en K Holtzapffel (red), 2004. Wij Geloven - Wat Geloven Wij?. Remonstrants Belijden in 1940 en Nu. Zoetermeer: Meinema
  • Groenewegen, H Y, 1909. Jacobus Arminius. Driehonderd-jarigen Gedenkdag van Zijnen Dood, Leiden: S C van Doesburgh
  • Haentjens, A H, 1899. Simon Episcopius als apologeet van het Remonstrantisme in zijn leven en werken geschetst, A H Adriani
  • Heering, G J 1919. De Remonstranten. Gedenkboek bij het 300-jarig Bestaan van de Remonstrantse Broederschap, Leiden: A W Sijthoff
  • Heering, G J, L J van Holk en W J Wegerif, 1941. De Remonstrantsche Broederschap. Wat zij is en wat zij wil, Lochem: De Tijdstroom
  • Heering, G J en J J Buskes Jr, 1940. De Roepstem van Christus en het Antwoord der Kerk. Het Evangelie in Oorlogstijd. Getuigenissen, Utrecht: Erven J Bijleveld
  • Heering G J en G J Sirks1934. Het Seminarium der Remonstranten Driehonderd Jaar. Zijn Beteekenis. Zijn Geschiedenis, Amsterdam: Lankamp en Brinkman
  • Hofstede, 1769. Samenspraak tusschen den Gereformeerden Justus Vroomlief; en den Remonstrant Christiaan Regt-uit: gehouden in de roef van de trekschuit, tusschen Utrecht en Leyden op den ... November 1769 over de verdediging van den beoordeelden Belisarius, Willem Langerak
  • Keune, W T, C Ginjaar, J Schaafstra, 1978. Doopsgezind en Remonstrant in Dokkum, Van der Helm
  • Kleijn e.a. (red.) 1949. "In Koninklijke Dienst". Opstellen aangebodden aan Professor Dr G J Heering op zijn zeventigste verjaardag 15 maart 1949, Arnhem: Van Loghum Slaterus
  • Reeven, J van, 1980. Remonstrants Rotterdam: de kerktwisten in Rotterdam van 1609 tot 1618
  • Rogge, H C, 1865. Caspar Janszoon Coolhaes: de voorlooper van Arminius en der Remonstranten, Y Rogge
  • Sirks, G J, 1955. Verantwoording en verantwoordelijkheid van ons Remonstrant-zijn, Lochem: De Tijdstroom
  • Slis, P L, 2006. De Remonstrantse Broederschap: Biografische Naamlijst, 1905-2005 : Gemeenten, Landelijke Organen, Predikanten en Proponenten, Publicaties, Eburon
  • Tideman, B 1887. De Remonstranten te Haarlem: herinneringen en wenken bij het verlaten der oude en het betrekken van de nieuwe kerk der Remonstranten te Haarlem, De Haan
  • Tideman, J e.a., 1905. De Remonstrantsche Broederschap. Biografische Naamlijst van hare Professoren, Predikanten en Proponenten, Amsterdam: Y Rogge
  • Triglandius, J, 1632. Den krachteloosen Remonstrant, vermorselt door de kracht vande leere der waerheydt die naë de godsaligheydt is: dat is, korte ende klare weder-legginge vande voornaemste lasteringen ende verkeerde argueringen, die de Remonstranten tegen de ware christelijcke gereformeerde religie uytwerpen, Marten Jansz Brandt
  • Vuyk, Simon, 1995. De Verdraagzame Gemeente van Vrije Christenen. Remonstranten op de Bres voor de Bataafse Republiek (1780-1800), Amsterdam: De Bataafsche Leeuw
  • Vuyk, Simon, 1998. Uitdovende Verlichting. Remonstranten als deftige vaderlanders (1800-1860), Amsterdam: De Bataafsche Leeuw
  • Vuyk, Simon, 2000. Verlichte verzen en kolommen. Remonstranten in de letterkunde en tijdschriften van de verlichting (1720-1820), Amsterdam: De Bataafsche Leeuw
  • Vuyk, Simon, 2002. De Dronken Arminiaanse Dominee. Over de Schaduwzijde der Verlichte Remonstranten, Amsterdam: De Bataafsche Leeuw
  • Winkelman, P H. Remonstranten en Katholieken in de Eeuw van Hugo de Groot, Nijmegen: De Koepel

Noten

  1. a b c Sociaal en Cultureel Planbureau, Godsdienstige veranderingen in Nederland (2009) 30.
  2. a b c d remonstranten.org
  3. Synode van Dordrecht (1618-1619)
  4. Hugo de Groot door Henk Nellen
  5. Hugo Grotius, 1622. De Veritate Religionis Christianae, met een nieuwe theorie van de verzoening.
  6. Sinds 1990 is het gebouw onder dezelfde naam in gebruik als debat- en congrescentrum.
  7. Remonstranten en al hun kerken
  8. Dossier Remonstrantse Belijdenis van de Remonstrantse Broederschap