Staatsaanleg van spoorwegen in Nederland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Jump to search

In de eerste decennia van spoorwegaanleg in Nederland was dit voornamelijk op particulier initiatief. Alleen de spoorlijn Amsterdam – Utrecht – Arnhem, onderdeel van de spoorlijn Amsterdam - Elten (Rhijnspoorweg), was op initiatief van de Staat aangelegd tussen 1843 en 1845. Tot in de jaren vijftig van de 19e eeuw waren enkele hoofdspoorlijnen aangelegd, maar vergeleken met de omringende landen was er inmiddels een grote achterstand ontstaan. Daar waren al grote spoorwegnetten aan het ontstaan, terwijl in Nederland de aanleg stagneerde.

Het kabinet-Rochussen diende in 1860 een wetsvoorstel in inzake de aanleg en exploitatie van de Noorder- en Zuiderspoorweg. Dit werd door de Eerste Kamer verworpen, waarna het kabinet viel. Het kabinet werd opgevolgd door het kabinet-Van Hall-Van Heemstra dat er wel in slaagde een Spoorwegwet tot stand te brengen. Er kwam daardoor spoorwegaanleg van staatswege, terwijl de wijze van exploitatie later bij wet zou worden geregeld.

Staatsaanleg volgens de wet van 1860[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie ook: Staatslijn

Volgens de wet van 18 augustus 1860 werden van Staatswege de volgende spoorwegen aangelegd:

De lijn Den Helder – Alkmaar – Amsterdam (Lijn K) werd in exploitatie gegeven aan de reeds bestaande HSM. Voor de exploitatie van de overige lijnen werd op 26 september 1863 in Den Haag een particulier bedrijf opgericht: de Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen, kortweg Staatsspoorwegen (SS).

Staatsaanleg volgens de wetten van 1873 en 1875[bewerken]

Volgens de wet van 21 mei 1873 werden aangelegd:

Volgens de wet van 10 november 1875 werden aangelegd:

De lijnen Amersfoort – Nijmegen, Schiedam – Hoek van Holland en Zaandam – Enkhuizen werden in exploitatie gegeven aan de HSM. De overige lijnen werden in exploitatie gegeven aan de SS.

Latere Staatsaanleg[bewerken]

De lijn Noord Scharwoude – Noord Scharwoude Dorp (zijtak van Lijn K) werd in exploitatie gegeven aan de HSM. De lijnen Eindhoven – Weert en Heerlen – Valkenburg werden in exploitatie gegeven aan de SS. Bij de opening van de lijnen Schaesberg – Simpelveld en Gouda – Alphen aan den Rijn werd het spoorwegnet inmiddels geëxploiteerd door de Nederlandse Spoorwegen (NS).

Zie ook[bewerken]