Spoorlijn Harlingen - Nieuwe Schans

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Staatslijn B
Harlingen - Bad Nieuweschans
Spoorlijn Harlingen - Nieuwe Schans op de kaart
Totale lengte 127,6 km
Spoorwijdte normaalspoor 1435 mm
Aangelegd door Staat der Nederlanden
Geopend
Harlingen - Leeuwarden: 14 oktober 1863
Leeuwarden - Groningen: 1 juni 1866
Groningen - Winschoten: 1 mei 1868
Winschoten - Nieuwe Schans: 1 november 1868
Gesloten
Harlingen haven - Harlingen: 9 maart 2009
Heropend
Harlingen haven - Harlingen: 22 juni 2010:[1]
Huidige status in gebruik
Geëlektrificeerd nee
Aantal sporen
Harlingen - Feanwâlden: 1
Feanwâlden - Grijpskerk: 2 (1998)
Grijpskerk - Groningen: 1
Groningen - Zuidbroek: 2 (1913)
Zuidbroek - Nieuweschans: 1
Baanvaksnelheid
Harlingen - Leeuwarden: 100 km/h
Leeuwarden - Feanwâlden: 120 km/h
Feanwâlden - Grijpskerk 140 km/h
Grijpskerk - Groningen: 120 km/h
Groningen - Nieuweschans: 140 km/h
Beveiliging of treinbeïnvloeding ATB NG
Omgrenzingsprofiel OPS-NL / G2[2]
Beladingsklasse
C2 op Harlingen Haven - Leeuwarden
D2 (bij 60 km/h) op Leeuwarden - Waterhuizen aansl.
D4 (bij 80 km/h) op Waterhuizen aansl. - Zuidbroek
D2 (bij 60 km/h) op Zuidbroek - grens[2]
Treindienst door Arriva
Traject
BOOT veerdiensten op Vlieland en Terschelling
KBHFad -0,2 Harlingen Haven
KMWd 0,0 Harlingen Haven
exdKBSTadSTRBSicon .svg bundel haven
ev-SHI2g+rBSicon .svg
exdENDEaqeABZg+rBSicon .svg VAM
BSicon uexvSHI2l-.svg
BSicon vSTR-.svg
dWBRÜCKEuexdWBRÜCKE Zuidergracht
dBHFuexdHST 1,1 Harlingen
emdKRZuexdSTRr tramlijn naar Bolsward opgebroken
SKRZ-Aud N31
eABZgld lijn naar Stiens opgebroken
deABZg+lexENDEeq stamlijn Franeker west opgebroken
emdKRZuexdSTR+r tramlijn van Arum opgebroken
dBHFuexdHST 9,6 Franeker
dSTRuexdSTRl tramlijn naar Marssum opgebroken
deABZglexENDEeq ZPC
BHFd 15,5 Dronryp
BHFd 21,9 Deinum
SKRZ-Aod N31
evSHI2gl-
edKRZ+rexdABZg+r lijn van Stavoren
dWBRÜCKEexdSTR 24,0 Van Harinxmakanaal
dSTRexdWBRÜCKE Zwette
exdENDEaevSHI2g+l-d stamlijn de Zwette opgebroken
dABZqxl+rdABZg+rvENDEa- lijn van Arnhem
dSTRvSTR-eABZg+lexmdABZq+l lijn van Anjum opgebroken
dSTRvÜSTruexdSTR
vÜSTdSTRuexdABZg+l tramlijn van Sint Jacobiparochie opgebroken
vSTRdDSTuexdSTR werkplaats Stadler Rail
vBHF-LdKBHF-ReuexdKHSTe 24,9 Leeuwarden
v-SHI2g+rBSicon .svg
HSTd 28,0 Achter de Hoven
WBRÜCKE1d Wijde Greuns
BHFd 29,7 Leeuwarden Camminghaburen
eHSTd 31,3 Ouddeel
eHSTd 34,4 Tietjerk
BHFd 36,1 Hardegarijp/Hurdegaryp
STRd
BSicon uexvSHI2l-.svg
BSicon vSTR-.svg
emdKRZuexdABZg+r tramlijn van Drachten opgebroken
dSTRuexdABZg+l tramlijn van Dokkum opgeboken
dBHFuexdKHSTe 40,2 Feanwâlden voorheen Veenwouden
WBRÜCKE1d Nieuwe Vaart
BHFd 43,6 De Westereen voorheen Zwaagwesteinde
eHSTd 46,8 Wildpad
eHSTd 47,3 Veenklooster-Twijzel
BHFd 50,9 Buitenpost
WBRÜCKE1d 56,0 Lauwers
STR+GRZqd grens Friesland - Groningen
eBHFd 57,8 Visvliet
WBRÜCKE1d Visvlieterdiep
BHFd 61,9 Grijpskerk
WBRÜCKE1d Hoerediep
WBRÜCKE1d Niezijlsterdiep
evSHI2gl-
dWBRÜCKEexdWBRÜCKE Oude en nieuwe spoorbrug
Van Starkenborghkanaal
evSHI2g+l-
BHFd 68,7 Zuidhorn
eHSTd 72,2 Den Horn
WBRÜCKE1d Zuidwending
eHSTd 75,3 Vierverlaten
WBRÜCKE1d Koningsdiep
deABZg+lexKBSTeq aansluiting suikerfabriek Hoogkerk opgebroken
deABZglexENDEeq aansluiting De Halm karton opgebroken
deABZg+lexKBSTeq aansluiting suikerfabriek Groningen opgebroken
SKRZ-Aud N370
vSTR-STR+l lijn van Delfzijl
vABZg+r-STR tramlijn van Drachten opgebroken
vÜSTr
vWBRÜCKE1 Noord-Willemskanaal
vÜST
v-SHI2grvSTR-
dDSTvBHFd 80,4 Groningen
v-SHI2g+rvSTR-
vÜST
vSKRZ-Au N7E22
vSTR-eHST 82,0 Groningen Europapark
(1-10-2007 / 9-12-2012)
vWBRÜCKE1
BSicon .svgvSTRexv-KBSTa aansl. Helpmancentrale / Hunzecentrale opgebroken
BSicon .svgvHSTexv-STR 82,2 Groningen Europapark
(vanaf 9 december 2012)
BSicon .svgdSHI2gldSHI2gl+rdSHI2+rdENDExa
BSicon .svgvSTRvSTR-eDST Groningen Losplaats
BSicon .svgvSTRvSTR-eABZg+l lijn van Groningen Eemskanaal opgebroken
BSicon .svgvSTRr-STRvSHI2g+l- lijn naar Meppel
BSicon .svgdKRZrdABZgr lijn naar Onnen alleen goederen
BSicon .svgdSTRdENDExe laadplaats Vagron
dev-SHI2grexdSTRl lijn naar Weiwerd opgebroken
vexKDSTe-STR Toekomstig opstelterrein Haren
dABZg+r 86,5 Waterhuizen aansluiting van Haren
deHST 88,4 Westerbroek
dWBRÜCKE1 Drentsche diep
BSicon .svgdSTRexdENDEa
BSicon .svgxvÜSTxr
BSicon .svgdSTRexdKBSTe Silenka/PPG
dBHF 92,4 Kropswolde
dBHF 93,7 Martenshoek
dBHF 95,6 Hoogezand-Sappemeer
dBHF 97,2 Sappemeer Oost voorheen Borgercompagniesterweg
deHST 98,0 Scholten
BSicon .svgeABZglexdKBSTeq aansluiting Scholten opgebroken
uexdABZq+ruexdSTRqemdKRZuexdSTR+r tramlijn van Ter Apel opgebroken
uexdSTRv-SHI2gruexdSTR
uexdKBSTevBHFuexdKHSTe 102,2 Zuidbroek
vÜSTr
dSHI2lrdSHI2g+r lijn naar Veendam / Stadskanaal
deABZgl lijn naar Delfzijl opgebroken
BSicon .svgevSHI2gl-
BSicon .svgdWBRÜCKEexdSTR Spoorbrug Zuidbroek
A.G. Wildervanckkanaal
BSicon .svgevSHI2g+l-
dSKRZ-Ao N33
dBHF 109,7 Scheemda voorheen Eexta
BSicon .svgeABZglexdENDEeq aansluiting Hoza opgebroken
deHST 111,5 Heiligerlee
exdKBSTadSTR voormalige Noord Nederlandse Machinefabriek
ev-SHI2g+r
BSicon .svgemdKRZuexdABZq+lr tramlijn van Stadskanaal opgebroken
BSicon .svgdBHFuexdHST 114,6 Winschoten
BSicon .svgemdKRZuexdABZgr+r tramlijn naar Ter Apel opgebroken
BSicon .svgdSTRuexdSTRl tramlijn naar Finsterwolde, tramlijn naar Delfzijl, opg.
dWBRÜCKE1 117,3 Winschoterdiep
dSKRZ-Au A7E22
deHST 121,9 Ulsda
dBHF 126,8 Bad Nieuweschans voorheen Nieuwe Schans
dWBRÜCKE1 Westerwoldse Aa
dGRENZE 127,6 staatsgrens Nederland - Duitsland
dSTR DB 1575 naar Ihrhove
Wadloper 3229 te Harlingen Haven. Hier is ook het 0.0 km baken.

Staatslijn B is de volgens de Wet op de Aanleg van Staatsspoorwegen van 18 augustus 1860 door de Staat der Nederlanden aangelegde spoorweg tussen Harlingen en Nieuweschans (destijds geschreven als Nieuwe Schans, tegenwoordig Bad Nieuweschans genoemd), via Leeuwarden en Groningen.

Geschiedenis[bewerken]

Staatslijn 162-B was onderdeel van de eerste staatsaanleg van spoorwegen in Nederland. De spoorlijn zorgde voor een verbinding van de haven van Harlingen met de noordelijke provinciehoofdsteden en het Duitse achterland. Het tracé werd van west naar oost aangelegd en gefaseerd geopend:

Datum Traject Tussenstations
27 oktober 1863 Harlingen Haven - Leeuwarden Harlingen, Franeker, Dronryp, Deinum
1 juni 1866 Leeuwarden - Groningen Achter de Hoven, Camminghaburen, Hurdegaryp,
Feanwâlden, De Westereen, Buitenpost, Grijpskerk, Zuidhorn
1 mei 1868 Groningen - Winschoten Groningen Europapark, Kropswolde, Martenshoek,
Hoogezand-Sappemeer, Sappemeer Oost, Zuidbroek, Scheemda
1 november 1868 Winschoten - Nieuweschans
26 november 1876 Nieuweschans - grens

Harlingen als schakel tussen Engeland en Eurazië[bewerken]

De spoorlijn Harlingen-Duitsland sluit bij de grens aan op de spoorlijn naar het Duitse Ihrhove. Staatslijn B werd aangelegd om een goede verbinding tussen Engeland en Noord-Duitsland mogelijk te maken. Van groot internationaal belang werd de spoorlijn echter nooit. Volgens historicus Kerst Huisman is de politiek van mening: "dat het missen van kansen voor de Harlinger haven te wijten is aan de geografische ligging van deze zeehaven". Echter, Harlingen lag niet geografisch afgelegen. Met Amsterdam had Harlingen in de 17e en 18e eeuw een centrale functie in de Moedernegotie met Oostzeegebieden. [3]

Al in 1845 waren er plannen Harlingen door het spoor met het Europese netwerk te verbinden. In 'Holland', de huidige 'Randstedelijke regio's', was vanaf 1839 met Engels kapitaal een spoorlijn aangelegd tussen Amsterdam en Rotterdam. In 1845 verenigden vier ingenieurs zich met elkaar: de Delfzijlster broers Balkema en de Waalse neven Xavier Tarte en Castllion Du Portail. Deze groep bedacht een pan-Europese spoorverbinding tussen Spanje en Sint Petersburg. De haven van Harlingen was in dit verband voorgesteld als 'Schakel tussen Engeland en Eurazië. Harlingen was rond 1845 - '60 als zeehaven beter bereikbaar over zee dan Amsterdam en Rotterdam. Harlingen had echter lang niet de -politiek/financiële- steun die die steden hadden. Hierbij liet de provincie Friesland het voor de haven van Harlingen afweten.

Er volgde een tiental pogingen Harlingen met het Europese en het Nederlands nationale spoorwegnet te verbinden.

De Noorder Spoorweg MIJ[bewerken]

Rond 1855 richtten de heren Sprenger en Heemstra de zgn 'Noorder Spoorweg-MIJ' op. Dit behelsde een doorgaande spoorverbinding van Harlingen via Zwolle en Oldenzaal naar het Duitse spoorwegknooppunt Salzbergen. In 'Tresoar' liggen een aantal grootformaat cahiers met zeer gedetailleerde tekeningen.

De samenstellers van het 2e kabinet Thorbecke/Rocussen-Heemstra besloten in 1860 tot het 'van Rijkswege'aanleggen van spoorwegen om ook Harlingen een kans te bieden zich op het Europees spoorwegnet aan te sluiten. Voor Harlingen betekende dit in 1876 een gerealiseerde spoor aansluiting te Ihrhove. Pas na de Eerste Wereldoorlog reden er regelmatig doorgaande rijtuigen tussen Amsterdam, Bremen en Hamburg. Niet veel later werd de internationale treindienst ingekort tot Groningen - Bremen. De doorgaande verbinding vanuit Engeland via de Harlingse haven is nooit tot stand gekomen.

Vanaf juli 1942 reed er 93 maal een goederentrein met in totaal meer dan 100.000 in Nederland wonende Joden, 245 Sinti en Roma vanaf station Hooghalen, 5 km vanaf het kamp Westerbork, via Assen, Groningen en Nieuweschans over deze spoorweglijn naar de vernietigingskampen in Duitsland, Polen en Tsjechië; vaak naar Auschwitz maar ook naar Sobibór, Theresienstadt en Bergen-Belsen. Slechts 5000 Joden en 32 Sinti en Roma die vanuit kamp Westerbork werden gedeporteerd overleefden de Tweede Wereldoorlog.

De verbinding tussen Nieuweschans en Duitsland werd in 1944 opgeheven. In 1951 werd het goederenvervoer hervat, drie jaar later gevolgd door het reizigersvervoer.

Op 28 mei 2000 werd de verbinding tijdelijk opgeheven voor vernieuwing van het Duitse deel van het traject. Op 16 juni 2002 werd het reizigersvervoer hervat.

In december 2015 werd de spoorbrug over de Eems bij Weener door een aanvaring ernstig beschadigd, waardoor er enkele jaren geen treinverkeer mogelijk zal zijn.

De spoorlijn werd net als de meeste spoorlijnen uit de eerste staatsaanleg geëxploiteerd door de Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen. In 1999 is de exploitatie van alle Friese diesellijnen, inclusief de lijn Leeuwarden - Groningen, overgenomen door NoordNed. Bij de oprichting van NoordNed was 50 procent van de aandelen in handen van NS Reizigers en ABN AMRO. In december 2003 heeft Arriva alle aandelen overgenomen. NoordNed werd hierbij volledig eigendom van Arriva Personenvervoer Nederland. In 2006 is naam NoordNed vervangen door Arriva.

Het traject tussen Harlingen en Leeuwarden werd in 1975 voorzien van Ter plaatse bediend relaisblokstelsel (TPRB).

Naam[bewerken]

De spoorlijn tussen Groningen en Leer krijgt een eigen naam. De naam "Wiederline" werd op vrijdag 16 november 2012 in De Oude Remise in Bad Nieuweschans bekendgemaakt.[4][5]

Spoorverdubbeling[bewerken]

De lijn werd geheel enkelsporig aangelegd. Het gedeelte Groningen – Zuidbroek wordt in 1913 dubbelsporig gemaakt. In 1914 volgt het baanvak Zuidbroek-Winschoten. In 1942 werd het tweede spoor tussen Zuidbroek en Winschoten door NS opgebroken en werden de materialen aan de Duitse bezetter ter beschikking gesteld. Acht jaar later wordt even voor Groningen een enkelsporige verbindingsboog tussen Staatslijn B en Staatslijn C aangelegd. Dit traject staat bekend onder de naam: boog van Haren. Deze verbinding wordt alleen gebruikt voor goederenvervoer.

In 1998 is het traject Grijpskerk - Feanwâlden verdubbeld. De baanvaksnelheid op dat deel van het traject is verhoogd tot 140 kilometer per uur. Het was oorspronkelijk de bedoeling om het Groningen - Leeuwarden integraal te verdubbelen, maar daarvoor ontbraken de middelen. Er zijn nog altijd plannen om de rest van de lijn alsnog te verdubbelen. Daarvoor moet ook de spoorbrug over het Van Starkenborghkanaal bij Zuidhorn tweesporig worden gemaakt.[6][7] Een spoorbrug voor dubbelspoor gaat er echter definitief niet komen.[8] Er is al wel een ruimtelijke reservering voor het tracé.[9][10]

Groningen moet bereikbaar blijven[bewerken]

Die partij uitte onlangs haar zorgen over de vertraging van de komst van een extra sneltrein tussen Groningen en Leeuwarden. Volgens de partij is een extra trein belangrijk voor de bereikbaarheid van de stad, als de zuidelijke ringweg wordt aangepakt.

De provincie Groningen onderzoekt de mogelijkheden voor een tijdelijk treinstation in Hoogkerk. Het station zou in 2018 dienst moeten doen als extra ontsluitingsmogelijkheid vanuit het Westerkwartier, naast de buslijnen die al via P+R Hoogkerk naar de stad rijden. [11]

Dienstregeling 2019[bewerken]

Om een extra sneltrein Groningen - Leeuwarden in 2019 te kunnen laten rijden zijn de volgende uitbreidingen nodig:[12]

  • tussen Zuidhorn en Hoogkerk, over een lengte van 8 kilometer, wordt het spoor verdubbeld;
  • bij station Zuidhorn komt een keerspoor;
  • de trein gaat sneller rijden op gedeelten van het traject; tussen Leeuwarden en Feanwâlden, tussen Grijpskerk en Zuidhorn, en tussen Zuidhorn en Hoogkerk.
  • er komt meer perroncapaciteit op station Leeuwarden;
  • station Achter de Hoven wordt opgeheven als de extra sneltrein rijdt;
  • bij Rijksstraatweg in Hurdegaryp komt een tunnel onder het spoor door, en bij de Paterswoldeweg in Groningen komt een tunnel voor alle verkeer
  • alle perrons op de stations tussen Groningen en Leeuwarden worden verlengd om langere treinen te kunnen rijden.

Werkzaamheden Harlingen Haven[bewerken]

Station Harlingen Haven bij de voormalige Coupure met Arriva trein; 29 april 2008.

Van 9 maart 2009 tot 10 juni 2010 was het spoor tussen Harlingen en Harlingen Haven buiten gebruik in verband met de aanleg van een nieuwe waterkering in Harlingen. Door deze werkzaamheden verviel de Coupure waardoor het station Harlingen Haven nu binnendijks gelegen is. Er reden bussen in plaats van treinen tussen deze stations. Na de werkzaamheden is Harlingen Haven het eerste station dat is uitgevoerd in de huisstijl van een regionale vervoerder en ligt het volledig binnen de waterkering.[13]

Werkzaamheden Groningen Hoofdstation[bewerken]

Verbouwing van sporen 4 t/m 6 van Groningen Hoofdstation tot kopspoor op 5 december 2010

In december 2010 werd in Groningen Hoofdstation een begin gemaakt om de doorgaande sporen 4, 5 en 6 ter hoogte van de oude voetgangersbrug aan beide zijden voorzien van stootblokken. Aan de westzijde van de voetgangersbrug werd het eilandperron door een corridor ontsloten. Het overpad aan de westzijde van het eilandperron werd opgebroken. Hierdoor is het doorgaand vervoer alleen over spoor 7 t/m 10 mogelijk. Tegenwoordig wordt spoor 9 (vroeger spoor 5) gebruikt voor het doorgaand goederenvervoer.

Werkzaamheden Groningen Europapark[bewerken]

Station Groningen Europapark 2012

In december 2009 zijn de werkzaamheden voor de bouw van station Groningen Europapark begonnen. Hiervoor werden een aantal wissels van het emplacement Groningen Losplaats opgebroken. Ook werd hier en daar een deel van de spoorbaan weggehaald. In het spoor naar Vagron werden dwarsliggers op het spoor geplaatst.

De grondwerkzaamheden werden door een andere samenstelling van de bodem met maanden vertraagd; er moest nieuw onderzoek worden gedaan naar deze samenstelling. Sinds 9 december 2012 stoppen de treinen van Arriva en de sprinters van NS op het nieuwe station.[14]

Stations en gebouwen[bewerken]

Net als langs de andere staatslijnen verschenen ook langs de spoorlijn Harlingen - Nieuweschans voornamelijk de standaardstations van de Staatsspoorwegen. De stationsgebouwen langs deze spoorlijn waren bij de opening:

  • Harlingen (type SS derde klasse)
  • Franeker (type SS vierde klasse)
  • Dronryp (type SS vijfde klasse)
  • Leeuwarden (type SS derde klasse)
  • Hardegarijp (type SS vijfde klasse)
  • Feânwalden (type SS vierde klasse)
  • Buitenpost (type SS vierde klasse)
  • Grijpskerk (type SS vijfde klasse)
  • Zuidhorn (type SS vijfde klasse)
  • Groningen (uniek ontwerp)
  • Hoogezand-Sappemeer (type SS derde klasse)
  • Zuidbroek (type SS derde klasse)
  • Scheemda (type SS vierde klasse)
  • Winschoten (type SS derde klasse)
  • Nieuwe Schans (type SS derde klasse)
Spurt bij het opvallende stationsgebouw van Kropswolde

In Groningen werd eerst een tijdelijk stationsgebouw gebouwd. In 1870 werd het noodgebouw vervangen door een laag gebouw dat voldeed aan de Vestingwet. Het gebouw moest daardoor laag en snel afbreekbaar zijn. Door het nieuwe verdedigingsplan uit 1874 mochten verschillende vestingsteden, waaronder Groningen, ook buiten de vesting bouwen. In 1896 werd dan ook het nieuwe grote rijkversierde stationsgebouw in gebruik genomen.

Vijf jaar eerder krijgen de stopplaatsen Visvliet en Sappemeer Oost een stationsgebouw uit een nieuwe generatie van kleine standaardstations. In Kropswolde is na de opening van de spoorlijn slechts een klein haltegebouwtje aanwezig. Hier wordt in 1915 een stationsgebouw van een geheel uniek ontwerp gebouwd (zie foto links). In 1955 krijgt ook Zwaagwesteinde (De Westereen) een volwaardig stationsgebouw.

In de jaren 60, 70 en begin jaren 80 worden in het hele land een groot aantal vooroorlogse stationsgebouwen gesloopt. Belangrijke oorzaken zijn de hoge onderhoudskosten en een teruglopend aantal activiteiten binnen een dergelijk groot gebouw. Ook langs Staatslijn B verdwijnen deze jaren de meeste stationsgebouwen. Alleen de stationsgebouwen van Harlingen, Leeuwarden, Groningen, Kropswolde, Zuidbroek (gedeeltelijk), Scheemda en Winschoten blijven bewaard. In Veenwouden, Buitenpost, Grijpskerk, Zuidhorn en Hoogezand-Sappemeer verschijnen vereenvoudigde stationsgebouwen met loketfunctie. In andere plaatsen worden slechts abri's geplaatst. Ten slotte zijn de stationsgebouwen van Zwaagwesteinde (De Westereen) en Grijpskerk begin deze eeuw alweer gesloopt.

Behalve de monumentale stationsgebouwen is er nog een belangrijke herinnering aan de historie van Staatslijn B langs de lijn terug te vinden: In Bad Nieuweschans staat nog de oorspronkelijke locomotiefloods uit 1876

Nieuwe stations[bewerken]

Op 2 juni 1991 werd het station Visvliet als eerste station langs Staatslijn B gesloten. Met de sluiting van het station werd ruimte gemaakt in de dienstregeling voor de bediening van het nieuwe station Leeuwarden Camminghaburen dat op die datum in gebruik werd genomen.

Op 1 oktober 2007 werd aan de lijn Groningen-Nieuweschans de tijdelijke halte Groningen Europapark geopend. Er werd een eenvoudig perron aan één zijde van het spoor gebouwd. In de nabije toekomst wordt even ten zuiden van het tijdelijke station het definitieve station ter hoogte van de Euroborg gebouwd. Hier kunnen dan ook treinen tussen Groningen en Zwolle stoppen.

In Hoogezand-Sappemeer worden in de toekomst mogelijk twee stations verplaatst: station Hoogezand-Sappemeer schuift enkele honderden meters in westelijke richting op naar de Kerkstraat en zal mogelijk Hoogezand Centrum gaan heten, terwijl station Sappemeer Oost eveneens naar het westen wordt opgeschoven. Dit nieuwe station Sappemeer zou dan ter hoogte van de onlangs gereedgekomen tunnel in de Klinker komen te liggen.[15]

Dienstregeling[bewerken]

Sinds 14 december 2014 rijden de volgende treinseries over de spoorlijn Harlingen - Nieuwe Schans:

Serie Treinsoort Route Bijzonderheden
20100

RB 57

Stoptrein (Arriva) GroningenGroningen EuropaparkKropswoldeMartenshoekHoogezand-SappemeerSappemeer OostZuidbroekScheemdaWinschotenBad NieuweschansWeenerSinnbild Kraftomnibus.svgLeer (Ostfriesl) Ook wel Wiederline genoemd. Langdurig geen treinverkeer mogelijk tussen Weener en Leer maar lijnbus 620 door Weser-Ems Bus. Er rijden ook vervangende bussen tussen Groningen en Leer.
37200 Stoptrein (Arriva) LeeuwardenDeinumDronrypFranekerHarlingenHarlingen Haven
37300 Sneltrein (Arriva) LeeuwardenBuitenpostGroningen
37400 Stoptrein (Arriva) LeeuwardenLeeuwarden Achter de HovenLeeuwarden CamminghaburenHurdegarypFeanwâldenDe WestereenBuitenpostGrijpskerkZuidhornGroningen Enkele treinen per dag stoppen in Leeuwarden Achter de Hoven. In de ochtendspits rijden er enkele extra treinen tussen Zuidhorn en Groningen
37500 Stoptrein (Arriva) GroningenGroningen EuropaparkKropswoldeMartenshoekHoogezand-SappemeerSappemeer OostZuidbroekScheemdaWinschotenBad Nieuweschans Enkele treinen van/naar Bad Nieuweschans
37800 Stoptrein (Arriva) GroningenGroningen EuropaparkKropswoldeMartenshoekHoogezand-SappemeerSappemeer OostZuidbroekVeendam

Geschiedenis van de dienstregeling[bewerken]

Hoewel het de bedoeling was dat de spoorlijn een belangrijke schakel zou worden tussen Engeland en Noord-Duitsland, hebben over de gehele staatslijn maar weinig doorgaande treinen gereden. Uitzondering hierop zijn de zogenaamde Inselzüge die in de zomer de rechtstreeks vanuit Duitsland naar Harlingen rijden om daar aansluiting te bieden op de veerboten naar Vlieland en Terschelling. Verder was de spoorlijn vooral van belang voor het regionale vervoer.

De invoering van een klokvaste dienstregeling begint in mei 1934 op het gedeelte Groningen - Winschoten, waar een uurdienst wordt gehanteerd. De meeste treinen rijden door naar Nieuweschans. Eén trein heeft doorgaande rijtuigen naar Bremen, naast enkele verbindingen met overstappen te Nieuweschans. Vier jaar later wordt ook op het gedeelte Harlingen - Leeuwarden een uurdienst ingevoerd. Op het gedeelte Leeuwarden - Groningen is dan sprake van een twee-uurdienst aangevuld met sneltreinen met wisselende stopplaatsen. In mei 1939 wordt er een dagelijkse nonstopverbinding Leeuwarden - Groningen ingevoerd met een reistijd van 38 minuten. Vanaf mei 1940 wordt de dienstregeling steeds verder ingeperkt en worden de treinen langzamer.

Na 1945[bewerken]

Na de bevrijding wordt weer begonnen met een handvol diensten en lange reistijden. Rond 1950 kan er weer gesproken worden van uurdiensten tussen Harlingen en Leeuwarden en Leeuwarden en Groningen. Wel worden in de jaren 50 de stations Deinum en Hardegarijp eenmaal per twee uur overgeslagen. Enkele treinen rijden door naar Harlingen Haven om daar aansluiting te geven op de veerboten naar de Waddeneilanden. Tussen Leeuwarden en Groningen rijden daarnaast enkele spitstreinen. Tussen Groningen en Winschoten wordt eveneens een uurdienst gereden, veel van deze treinen rijden door naar Nieuweschans. Deze uurdienst wordt aangevuld met enkele extra stoptreinen tussen Groningen en Zuidbroek. Vanaf 1954 rijden er weer personentreinen vanaf Nieuweschans richting Leer. Deze maken vier jaar later plaats voor enkele rechtstreekse treinen tussen Groningen en Duitsland die in Nederland vaak alleen stoppen in Hoogezand-Sappemeer, Winschoten en Nieuweschans. Deze treinen hebben bestemmingen als Leer, Oldenburg en Bremen. Van mei 1960 tot mei 1961 rijdt een van deze treinen Amsterdam - Groningen - Bremen en terug.

Na Spoorslag '70[bewerken]

In 1970 wordt tussen Harlingen en Leeuwarden een groot aantal spitstreinen ingevoerd. Deze treinen rijden grotendeels als sneltrein, waarbij alleen in Franeker wordt gestopt. Vanaf mei 1972 wordt tussen Harlingen en Leeuwarden een consequente halfuursdienst ingevoerd. Hierbij wordt eenmaal per uur Deinum overgeslagen. Vooral in de weekenden in de zomer rijden steeds meer treinen van en naar Harlingen Haven. Vanaf 1991 gaan een aantal treinen dagelijks tussen Harlingen Haven en Leeuwarden rijden. Vijf jaar later krijgen vrijwel alle treinen Harlingen Haven als begin- en eindpunt.

Tussen Leeuwarden en Groningen wordt in 1970 een volledige halfuursdienst ingevoerd. Een van beide treinen slaat hierbij buiten de spits het ene uur Grijpskerk en het andere uur Visvliet over. De andere trein slaat Zwaagwesteinde, Visvliet én Grijpskerk over. Ook rijdt er altijd nog een aantal spitstreinen. Vanaf oktober 1972 wordt alleen Visvliet nog om het uur overgeslagen. In 1991 wordt het station gesloten om in de dienstregeling plaats te maken voor de nieuwe voorstadshalte Leeuwarden Camminghaburen. Hier stoppen alle treinen die tussen Groningen en Leeuwarden rijden. Door de komst van het tweede spoor tussen Veenwouden en Grijpskerk in 1998 kan de frequentie van de treinen tussen Leeuwarden en Groningen worden verhoogd. In mei 1998 wordt in de brede spits dan ook een sneltreindienst tussen beide steden ingevoerd. Deze treinen stoppen alleen in Buitenpost en doen slechts 38 minuten over het gehele traject.

Tussen Groningen en Winschoten wordt in 1970 ook een consequente halfuursdienst ingevoerd. Eenmaal per uur wordt doorgereden naar Nieuweschans. Alle treinen rijden hierbij als stoptrein. Aanvullend hierop rijden spitstreinen die niet op alle stations stoppen, zoals een extra sneltrein op vrijdagavond van Groningen naar Winschoten. Deze trein stopt alleen in Hoogezand-Sappemeer en Scheemda. In 1993 verdwijnt deze trein en slaan buiten de spits de stoptreinen Groningen - Winschoten voortaan Kropswolde en Sappemeer Oost over.

Duits treinstel van de treindienst naar Bremen te Groningen Hoofdstation in 1987

Bovendien rijden er vanaf 1970 per dag nog altijd drie sneltreinen naar Bremen. De avonddienst rijdt door naar Hannover - Braunschweig. De middagdienst - ingevoerd in mei 1964 - begint in Nieuweschans en wordt in mei 1976 opgeheven. De ochtenddienst rijdt vanaf juni 1980 door naar Hannover. Vanaf 2 juni 1985, bij de herstructurering van de Intercitydienst van de DB (IC'85) wordt de treindienst ingekort tot Oldenburg, waar er aansluiting is op de IC's "Oldenburg-City" naar Bremen - Hannover, voor reizigers uit Nederland toeslagvrije treinen. Vanaf 2 juni 1985 werden treinstellen van de serie 624 en soms van de serie 634 gebruikt. In 1987 wordt er een derde slag ingevoerd, die van/tot Leer rijdt. Deze extra slag rijdt het eerste jaar alleen van juni - september, daarna het hele jaar door. Vanaf juni 1991 wordt de dienst voor (bijna) alle ritten ingekort tot Leer, waar in de meeste gevallen overgestapt kan worden op Interregio treinen richting Bremen-Hannover.

Overname door NoordNed[bewerken]

Op 30 mei 1999 wordt de exploitatie van treindiensten vanuit Leeuwarden naar Stavoren, Harlingen en Groningen overgenomen door NoordNed. Hierbij rijden de meeste treinen tussen Harlingen en Leeuwarden niet langer van en naar Harlingen Haven. Het eenmaal per uur overslaan van station Deinum blijft van kracht. Een jaar later rijdt de treindienst die Deinum overslaat door naar Harlingen Haven. Weer een jaar later rijden vrijwel alle treinen weer van en naar Harlingen Haven. Tussen Leeuwarden en Groningen blijft de treindienst van voor de overname grotendeels van kracht. Wel wordt de een jaar eerder ingevoerde nachttrein in het weekend met als bijnaam "de Borrelbuffel" opgeheven.

In 2000 neemt NoordNed ook de exploitatie van de Groningse diesellijnen over. De treindienst tussen Nieuweschans en Leer wordt dat jaar vanwege onderhoud aan het Duitse deel van het traject vervangen door een busdienst. Verder blijft de dienstregeling uit de NS-tijd min of meer van kracht. In mei 2002 gaan er dagelijks weer drie treinen rijden tussen Nieuweschans en Leer. Tot december 2007 en sinds december 2009 kan richting Bremen-Hannover op de Regional-Express overgestapt.

Reizigers van en naar Groningen moeten voorlopig in Nieuweschans overstappen. Een jaar later wordt de frequentie opgehoogd naar zeven treinen per dag. Vanwege de aansluiting op deze treinen rijden enkele treinen die voorheen tot Winschoten reden door naar Nieuweschans.

Overname door Arriva[bewerken]

Per 1 januari 2006 verdwijnt de bedrijfsnaam NoordNed. Datzelfde jaar rijden alle treinen tussen Harlingen en Leeuwarden van en naar Harlingen Haven. De sneltreinen tussen Leeuwarden en Groningen rijden overdag op werkdagen voortaan elk uur. Vanaf december 2006 stoppen alle treinen in Deinum. Vanaf die datum wordt ook de rechtstreekse treinverbinding tussen Groningen en Leer hersteld. Op werkdagen rijden maar liefst acht treinen tussen beide plaatsen. In de weekenden rijden er zeven treinen. In tegenstelling tot de dienstregeling van voor 2000 rijden de internationale treinen tussen Groningen en Nieuweschans niet als sneltrein. Met de invoering van de dienstregeling 2008 in december 2007 gaan alle treinen tussen Groningen en Nieuweschans op alle tussengelegen stations stoppen. Daarnaast werd tussen december 2007 en mei 2011 op werkdagen de extra stoptreindienst Groningen - Zuidbroek ingevoerd.

Per december 2012 is de frequentie tussen Winschoten en Nieuweschans op zondagen teruggebracht tot één trein per twee uur.

Verhoging van maximumsnelheid[bewerken]

De Provincie Groningen en Arriva willen de baanvaksnelheid tussen Groningen en Nieuweschans verhogen naar 140 km/h, waar de Spurt-treinstellen technisch voor geschikt zijn.[16] De snelheidsverhoging staat bij Prorail geprogrammeerd voor 2018 à 2020.[17]

Heropening zijtak naar Veendam[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie ook het artikel Spoorlijn Stadskanaal - Zuidbroek.

De reizigersdienst van Groningen via Zuidbroek naar Veendam is op 1 mei 2011 hervat. Het reizigersvervoer op die lijn, deel van de spoorlijn Stadskanaal - Zuidbroek, was in 1954 opgeheven. Tussen 1954 en mei 2011 was de lijn in gebruik voor goederenvervoer.

Materieelinzet[bewerken]

Staatslijn B werd vooral gebruikt voor het regionale spoorwegvervoer in Friesland en Groningen. Terwijl in de jaren 30 van de 20e eeuw het elektrische en dieselelektrische stroomlijnmaterieel op grote schaal in Nederland werd geïntroduceerd, bleven op de zogenaamde Noordelijke Nevenlijnen voornamelijk stoomtreinen rijden. Tussen Leeuwarden en Groningen en tussen Groningen en Nieuweschans werden echter na de Tweede Wereldoorlog de oude DE 3-treinstellen (dieseldrieën) ingezet. Pas in 1953 werden op alle niet-geëlektrificeerde spoorlijnen in Groningen en Friesland dieseltreinen ingezet. Dat jaar werden de DE 1- en DE 2-treinstellen in Noord-Nederland geïntroduceerd. Een jaar later waren alle treinen met stoomtractie vervangen. Ook de oude dieseldrieën uit 1934 verdwenen uit de noordelijke provincies, maar met de zomerdienst van 1962 keerden deze terug op het traject Leeuwarden-Groningen. Ook werd met dit oude materieel nog een ochtendslag Leeuwarden-Stavoren gereden. In 1962/1963 werden steeds meer diensten door de nieuwe DE 3 (plan U ) treinstellen overgenomen en in 1964 was de treindienst op het traject Leeuwarden-Groningen geheel in handen van de plan U-materiaal, dat (evenals Materieel '34) informeel aangeduid wordt als dieseldrieën.

De Wadlopers[bewerken]

Hoewel de inzet van het dieselmaterieel wel voor goedkopere exploitatie en meer reizigers zorgde, bleven de diesellijnen rondom Leeuwarden en Groningen verre van rendabel. Daarom werd in 1976 de Projectgroep Exploitatie Nevenlijnen opgericht. De projectgroep moest onderzoek doen naar een zo economische mogelijke exploitatievorm voor deze spoorlijnen. Een van de adviezen van de projectgroep was de aanschaf van goedkoop materieel dat geschikt was voor eenmansbediening en gemakkelijk onderhouden kon worden. In 1981 werd de eerste Wadloper in dienst gesteld en in maart 1982 namen deze treinstellen de dienst tussen Leeuwarden en Groningen over. Een half jaar later volgde de treindienst naar Nieuweschans en in januari 1983 werd de treindienst tussen Harlingen en Leeuwarden door het nieuwe materieel overgenomen. Halverwege de jaren 90 werden twee Wadlopers omgebouwd tot Wadfietsers, wat inhield dat een aantal zitplaatsen plaatsmaakte, zodat meer ruimte overbleef om fietsen mee te nemen. De twee motorrijtuigen zijn bedoeld voor de treindienst tussen Harlingen Haven en Leeuwarden.

Vanwege verschillende renovaties aan het DH-materieel konden tussen 1992 en 2000 enkele Plan U-treinstellen weer ingezet worden, tussen Groningen en Nieuweschans. In 1997 wordt het Dieselmaterieel '90, de Buffel, in het noorden geïntroduceerd. De treinstellen gaan als sneltreinen tussen Leeuwarden en Groningen rijden. Daarnaast rijden de stellen ook andere treindiensten op het traject. Hierbij rijden ze ook gecombineerd met de Wadlopers.

Exploitatie door NoordNed en Arriva[bewerken]

Tot oktober 2007 reden de twee laatste gehuurde DM '90-treinstellen de treindienst tussen Harlingen en Leeuwarden.
Op de foto Treinstel 3446, nog voorzien van NoordNed-logo's, in augustus 2007 bij Dronrijp.

Bij de overname van de exploitatie van de treindiensten door NoordNed nam de maatschappij de meeste Wadlopers en ook enkele Dm '90 treinstellen over. De inzetgebieden bleven hetzelfde. Wegens materieeltekorten huurde NoordNed in januari 2001 drie Plan U-treinstellen. In juni van dat jaar volgden nog drie treinstellen. Hiermee kwamen de stellen opnieuw terug op het traject Groningen - Nieuweschans. In augustus dat jaar gingen vijf van de zes stellen alweer terug naar de NS en in februari 2002 keert het zesde.

Om al het materieel op de Noordelijke Nevenlijnen in één keer te vervangen, bestelde Arriva in 2005 een serie van 43 Stadler Rail-treinstellen van het type GTW. De treinstellen kregen in Nederland de naam Spurt. Het eerste treinstel verscheen in de zomer van 2006 in Nederland. In november dat jaar namen de Spurts de treindienst tussen Groningen en Nieuweschans over van de Wadlopers. Successievelijk verschenen zij op alle Noordelijke Nevenlijnen.

De lijn Groningen - Nieuweschans - Leer heeft in november 2012 van Arriva de naam Wiederline gekregen.[5]

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]