Zuiderzeemuseum

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zuiderzeemuseum
Entree van het buitenmuseum
Entree van het buitenmuseum
Opgericht 1 juli 1950
Locatie Wierdijk 12-22, 1601 LA Enkhuizen
Type Binnen- en buitenmuseum
Aantal bezoekers 294.201 (2016)[1]
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur

Het Zuiderzeemuseum is een cultuurhistorisch museum in de Nederlandse stad Enkhuizen, waar de cultuur en de maritieme geschiedenis van de voormalige Zuiderzee (nu het IJsselmeer, Markermeer en de Waddenzee) in beeld worden gebracht. Het bestaat uit een binnenmuseum en een buitenmuseum. Het Rijksmuseum Zuiderzeemuseum werd in 1948 opgericht om de cultuur rond de voormalige Zuiderzee van voor 1932 vast te leggen en tegenwoordig zijn er ook tentoonstellingen over het IJsselmeer. Rond 1993 is het museum verzelfstandigd onder de naam: Stichting Rijksmuseum Zuiderzeemuseum.

Geschiedenis[bewerken]

De aanzet tot het stichten van het Zuiderzeemuseum was een tentoonstelling die rond 1930 gehouden werd in het Wilhelminaplantsoen in Enkhuizen. In deze Zuiderzeevisscherij-tentoonstelling werden huisjes van karton opgezet en liepen er originele bewoners rond uit de echte dorpen in klederdracht van rond de Zuiderzee.[2] Door de oorlogsdreiging en de oorlog werden de plannen voor een Zuiderzeemuseum stilgelegd. Na de Tweede Wereldoorlog kwam er in de zomer van 1949 een tentoonstelling in de Drommedaris die door het succes de aanzet voor het binnenmuseum gaf. Als huisvesting verkregen de vrienden van het Zuiderzeemuseum de pakhuizen aan de Wierdijk voor een symbolisch bedrag van een gulden van zaadhandel Sluis en Groot. Het Rijk nam deze gebouwen over, restaureerde ze en onderhoudt ze. De gebouwen van het binnenmuseum zijn eigendom van de Rijksgebouwendienst. De panden in het buitenmuseum van de Dienst Domeinen.

Twee belangrijke data spelen een rol van betekenis in de geschiedenis van het nieuwe museum: op 27 mei 1947 wordt de Vereniging Vrienden van het Zuiderzeemuseum opgericht en op 16 januari 1948 wordt het Koninklijk Besluit getekend waarmee officieel de start wordt gegeven om het binnenmuseum van het Zuiderzeemuseum mogelijk te maken.[3] De eerste directeur is S.J. Bouma. In zijn periode als directeur van het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem (1942-1948) was hij al bezig met de plannen voor een museum waar het leven rond de voormalige Zuiderzee in herinnering zou kunnen worden gehouden. Met die gedachte is Bouma actief op zoek gegaan naar panden en voorwerpen die in een museum tot zijn recht zouden kunnen komen. Bouma kon de aangelegde verzameling niet volledig meenemen naar Enkhuizen toen hij directeur in Enkhuizen werd. Er werd een keurige beschrijving opgesteld wat Bouma wel en niet mee mocht nemen vanuit Arnhem naar Enkhuizen. Panden die hij op het oog had of al waren aangekocht bleven in Arnhem. Alle andere verzamelde objecten mochten mee.

Op 1 juli 1950 wordt het Binnenmuseum van het Zuiderzeemuseum geopend in de beschikbaar gestelde panden aan de Wierdijk, het Peperhuis vormt het begin van de rij panden die later zullen volgen. Bouma kijkt dan al verder en wil graag dat er op termijn ook een buitenmuseum gerealiseerd zal worden. Vlak nadat het genoemde koninklijk besluit is ontvangen, begint er al een correspondentie op gang te komen met gemeenten die langs de voormalige Zuiderzee liggen en waarvan bekend is dat er panden uit het stadsbeeld zullen gaan verdwijnen. De gemeente Kampen wil uit oogpunt van stadssanering de woningen van de voormalige eilandbewoners van Schokland afbreken. Voor Bouma is dit een uitgelezen kans om panden te verwerven. Schokland heeft alles te maken met de geformuleerde doelstelling van het nieuwe museum: wonen, werken en leven langs de Zuiderzee. De eilandbewoners moesten uiterlijk in mei 1859 het eiland hebben verlaten en verhuisden vooral naar de plaatsen: Kampen (stad), Volendam en Vollenhove. In Kampen werd het buurtje Brunnepe aan de Schokkers beschikbaar gesteld.

Het zou voor de hand liggen om de gedachte van het wonen, werken en leven rond de Zuiderzee bij het bestaande Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem onder de brengen. Die keuze is bewust niet gemaakt omdat er in Arnhem voldoende bos is maar onvoldoende water. Alles wat het Zuiderzeeleven karakteriseert en stempelt zou dan in een onnatuurlijke omgeving ondergebracht worden. In Enkhuizen is het water hoorbaar, voelbaar en zichtbaar. Bovendien was er ruimte beschikbaar.

Het Binnenmuseum[bewerken]

Bioscoopjournaal uit 1977 over een tentoonstelling over de walvisvaart in het Zuiderzeemuseum

Het binnenmuseum bestaat uit onder andere een schepenhal met dertien echte schepen die op de Zuiderzee hebben gevaren, waaronder drie grote vissersboten en onder meer de boeier Sperwer, waarmee Merlin Minshall zijn huwelijksreis maakte over de Donau en later als spion voor de Engelsen in dienst van Ian Fleming trad als geheim agent 007. Hij was de inspiratiebron voor de verhalen over James Bond. Verder zijn er in de andere zalen van het Binnenmuseum tijdelijke en vaste tentoonstellingen te zien die op een of andere manier met de Zuiderzee te maken hebben. Zo zijn er scheepsmodellen, klederdrachten, schilderijen en gebruiksvoorwerpen te zien van het Zuiderzeegebied. In het verleden was er ook walvisvaarttentoonstelling. Deze collectie is echter overgedragen aan Het Scheepvaartmuseum in Amsterdam.

Het Buitenmuseum[bewerken]

Op 6 mei 1983 opende Koningin Beatrix het Buitenmuseum, dat werd toegevoegd aan het Zuiderzeemuseum.[4] De locatie waar het is opgebouwd werd vóór 1970 gebruikt als opslagterrein van de Zuiderzeewerken inzake de aanleg van de dijk naar Lelystad. Het bestaat uit een dorp, aangelegd naar situaties van dorpen rond de Zuiderzee met voornamelijk authentieke (en enkele gekopieerde) panden uit het voormalig Zuiderzee- en Waddengebied. Het eerste pand dat werd opgebouwd was de Gasthuiskapel uit Den Oever die in de situatie van de kerk in Oosterend op Texel werd herbouwd. Het eerste pand dat al in 1948 in eigendom kwam van het Zuiderzeemuseum was het dijkhuis uit Hindeloopen waar anno 2016 een café in is gevestigd langs de dijk van het Buitenmuseum. Het interieur van dit dijkhuis heeft vele jaren in het Binnenmuseum tentoongesteld gestaan met daarin Hindelooper klederdracht die onder de klederdrachten rond de Zuiderzee een eigen stijl heeft. Verder worden er in het buitenmuseum diverse oude ambachten gepresenteerd en biedt het plaats aan een haventje dat is aangelegd naar de situatie zoals die op het eiland Marken was voor de vergroting aldaar. De scheepswerf langs deze haven is een van de kopieën in het museum. Het origineel staat in Arnhem in het Nederlands Openluchtmuseum. Het huis Siberië langs deze haven is een kopie van wat op Marken aan de haven staat, het is in vergelijking met de situatie daar 180 graden gedraaid.

1rightarrow blue.svg Zie ook: Lijst van bouwwerken in het Zuiderzeemuseum

Ambachten[bewerken]

In het buitenmuseum van het Zuiderzeemuseum zijn veel verschillende soorten ambachten van vroeger te vinden. Ambachten die vandaag de dag nog zeer weinig of helemaal niet meer uitgevoerd worden. Met deze ambachten laat het Zuiderzeemuseum zien hoe het leven vroeger voor de bewoners was en hoe dit verschilt ten opzichte van het leven nu. Meerdere ambachten worden getoond in het museum, zoals: een visrokerij, een stoomwasserij, een slagerij, een drukkerij, een smederij, een mandemakerij, een kuiperij en een zeilmakerij.

Galerij[bewerken]

Tentoonstellingen (selectie)[bewerken]

Het Zuiderzeemuseum kent naast de vaste tentoonstellingen zoals de Schepenhal en de Reis rondom de Zuiderzee ook wisselende tentoonstellingen.

  • 2009-2010 Zuiderzee in kaart
  • 2010-2011 Huis|Stijl
  • 2011-2012 NIJVER|heden
  • 2012-2012 Jaar van het Water
  • 2013-2015 Nederland in 7 overstromingen - De Zuiderzee (in samenwerking met de NTR)[5]
  • 2014-2017 Designroute
  • 2014-2014 Ruik de tijd
  • 2015-2015 Reis je rijk
  • 2016-2016 Wild van Water
  • 2016-2017 10 Years of Thomas Eyck
  • 2017 Handgemaakt

Bijzonderheden[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bibliografie[bewerken]

  • Minshall Merlin - De avonturier (Guilt edged) uitgegeven bij Hollandia BV. Baarn 1976
  • Uit het Peperhuis., orgaan van de vrienden van het Zuiderzeemuseum (vele jaargangen)
  • Gidsjes voor binnen- en buitenmuseum uit verschillende jaren.