Zuiderzeemuseum

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Peperhuis rond 1880. Nu de ingang van het binnenmuseum

Het Zuiderzeemuseum is een cultuurhistorisch museum in de Nederlandse stad Enkhuizen, waar de cultuur en de Maritieme geschiedenis van de voormalige Zuiderzee (nu het IJsselmeer en de Waddenzee) in beeld wordt gebracht. Het bestaat uit een binnenmuseum en een buitenmuseum. Het Rijksmuseum Zuiderzeemuseum is in 1948 opgericht om de cultuur rond de voormalige Zuiderzee van voor 1932 vast te leggen en tegenwoordig zijn er ook tentoonstellingen over het IJsselmeer. Rond 1993 is het museum verzelfstandigd onder de naam: Stichting Rijksmuseum Zuiderzeemuseum.

Geschiedenis[bewerken]

Drie gekroonde Haringen in het wapen van Enkhuizen

In de Engelse Encyclopædia Britannica uit 1911 zei men over Enkhuizen:

Aanhalingsteken openen Enkhuizen possesses a considerable fishing fleet and has some shipbuilding and rope-making, as well as market traffic.
— 19px
Aanhalingsteken sluiten

( Vertaling: Enkhuizen heeft een aanzienlijke vissersvloot en heeft een aantal scheepswerven en er wordt touw geslagen, ook is er een drukke handel (in vis))

Zo ging het bijvoorbeeld in Enkhuizen. Enkhuizen wordt 'Haringstad' genoemd, en was eeuwen lang een belangrijke vissershaven tot op 6 mei 1932 de Zuiderzee werd afgesloten door de Afsluitdijk. Het zeewater werd zoet en de vis veranderde van vis als Haring en Ansjovis in zoetwatervis als Paling (Aal), Spiering Snoekbaars en Rodebaars. Tegenwoordig is de Paling zeldzaam in het IJsselmeer en wordt er slechts een kleine hoeveelheid gevangen die dan ook erg duur wordt verkocht aan de visafslag. De Paling komt niet meer naar het IJsselmeer. De oorzaak is waarschijnlijk de vervuiling van de oceaan en ook wordt de glasaal opgevist uit de oceaan en gekweekt in vijvers aan land. Paling trekt weg om te paaien naar Zuid-Amerika in de Sargassozee en men heeft nog niet uitgevonden hoe men deze vis kan laten vermeerderen zonder die verre reis door de oceaan. Het andere probleem is de vele Aalscholvers op het meer. Die leven ook van vissen op onder meer paling. Door deze ontwikkelingen toont het Zuiderzeemuseum tegenwoordig ook de geschiedenis van het IJsselmeer vanaf 1932.

Geschiedenis van het Zuiderzeemuseum[bewerken]

De aanzet tot het stichten van het Zuiderzeemuseum was een tentoonstelling die rond 1930 gehouden werd in het plantsoen langs de zeemuur ter hoogte van het matrozenkerkhof. In deze Zuiderzee Visscherij-tentoonstelling (ZVT) werden huisjes van karton opgezet en liepen er originele bewoners uit de echte dorpen in klederdracht van rond de Zuiderzee. Door de oorlogsdreiging en de oorlog werden de plannen voor een Zuiderzeemuseum stilgelegd. Na de Tweede Wereldoorlog kwam er in de zomer van 1949 een tentoonstelling in de Drommedaris die daarna door het enorme succes de aanzet van het binnenmuseum was. Hiervoor verkregen de vrienden van het Zuiderzeemuseum de pakhuizen aan de Wierdijk (o.a. het Peperhuis) voor een symbolisch bedrag (1 gulden) van zaadhandel Sluis en Groot. Het Rijk nam deze gebouwen over, restaureerde ze en onderhoudt ze. De gebouwen van het binnenmuseum zijn eigendom van de Rijksgebouwendienst. De panden in het buitenmuseum van de Dienst Domeinen. De eerste directeur was Siebe Jan Bouma, en vervolgens Gerrit Ritske Kruissink, Udo E.E. Vroom, Geke Bos en Arnout K. Weeda. Hierna heeft het museum enkele jaren onder de directie van Erik Schilp (2006-2008) de doelstelling gehad om Nederlandse kunst, cultuur en erfgoed op de grens van land en water te presenteren. In 2009 werd onder directeur Michael Huyser teruggekeerd naar de doelstelling bij de oprichting: het verzamelen en tonen van karakteristieke zaken voor de Zuiderzeecultuur. Huyser vertrok in 2011; Stephan Warnik nam het directeurschap van hem over.

Binnenmuseum[bewerken]

Faambeeldje op de binnenplaats van het binnenmuseum

Het binnenmuseum heeft als top collectie de Schepenhal met 13 echte schepen die op de Zuiderzee hebben gevaren waaronder drie grote vissersboten en onder meer de beroemde boeier: Sperwer, waarmee Merlin Minshall zijn huwelijksreis maakte over de Donau en later als spion voor de Engelsen in dienst van Ian Fleming nogmaals als geheim agent 007. Hij was de inspiratiebron voor de verhalen over James Bond. Verder zijn er in de andere zalen van het binnenmuseum tijdelijke en vaste tentoonstellingen te zien die op een of andere manier met de Zuiderzee te maken hebben. Zo zijn er scheepsmodellen, klederdrachten, schilderijen en gebruiksvoorwerpen te zien van het Zuiderzeegebied. Voorheen was er ook een Walvisvaart tentoonstelling. Deze collectie is overgedragen aan Het Scheepvaartmuseum in Amsterdam.

Bioscoopjournaal uit 1977. Het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen hield toen een tentoonstelling over de walvisvaart.

Buitenmuseum[bewerken]

Op 6 mei 1983 opende Koningin Beatrix het buitenmuseum wat werd toegevoegd aan het Zuiderzeemuseum. De locatie waar het thans is opgebouwd werd vóór 1970 gebruikt als opslagterrein van de Zuiderzeewerken inzake de aanleg van de dijk naar Lelystad. Het bestaat uit een dorp aangelegd naar situaties van dorpen rond de Zuiderzee met meest authentieke (en enkele gekopieerde) panden uit het voormalig Zuiderzee- en Waddengebied. Het eerste pand dat werd opgebouwd was de Gasthuiskapel uit Den Oever die in de situatie van de kerk in Oosterend op Texel werd herbouwd. Het eerste pand dat al in 1948 in eigendom kwam van het Zuiderzeemuseum was het dijkhuis uit Hindeloopen waar thans een café in is gevestigd langs de dijk van het buitenmuseum. Het interieur van dit dijkhuis heeft vele jaren in het binnenmuseum tentoongesteld gestaan met daarin Hindelooper klederdracht die onder de klederdrachten rond de Zuiderzee een eigen stijl heeft. Verder zijn in het buitenmuseum een molen, kalkovens, haringrokerijen, stoomwasserij, snoepwinkeltjes, een apotheek, een mandenmaker, een smederij, een kaaspakhuis, een schooltje, een kapsalon en een haventje dat is aangelegd in de situatie van op het eiland Marken vóór de vergroting aldaar. De scheepswerf langs deze haven is een van de weinige kopieën in het museum. Het origineel staat in Arnhem in het Openluchtmuseum. Ook het huis Siberië langs deze haven is een kopie en is in vergelijking met de situatie op het eiland Marken 180 graden gedraaid. Het origineel hiervan staat nog steeds op Marken aan de haven. Van april tot november is er volop bedrijvigheid in het buitenmuseum met typisch oud-Hollandse activiteiten, zoals oude spelletjes en een klompbootje maken voor de kinderen. Er worden ook demonstraties gegeven van oude ambachten (touw slaan, kuipen, manden maken en haring roken).

Vaartocht langs Enkhuizen - Drommedaris in de verte de Zuidertoren

Het museum is dagelijks geopend van 10.00 tot 17.00 uur. Vanaf de hoofdingang (parkeerplaats bij de dijk naar Lelystad) is het Buitenmuseum, van begin april t/m eind oktober per veerboot bereikbaar. In de wintermaanden kan zonder veerboot (vaart ook niet) het binnenmuseum aan de Wierdijk 12-22 bezocht worden. De veerboot maakt in de zomer een tussenstop bij het NS-station. Op zondag is parkeren overal vrij in de binnenstad van Enkhuizen en door de week gratis bij de blauwe streep met blauwe parkeerschijf, op de meeste plaatsen voor drie uren. Gratis lang parkeren kan achter het NS station.

Trivia[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Galerij[bewerken]

Bibliografie[bewerken]

  • Minshall Merlin - De avonturier (Guilt edged) uitgegeven bij Hollandia BV. Baarn 1976
  • Uit het Peperhuis., orgaan van de vrienden van het Zuiderzeemuseum (vele jaargangen)
  • Gidsjes voor binnen- en buitenmuseum uit verschillende jaren.

Bovenstaande boeken (en vele andere) zijn in te zien in de bibliotheek van het binnenmuseum.

Externe link[bewerken]