Ede (plaats in Nederland)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Ede (stad))
Ga naar: navigatie, zoeken
Ede
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Ede (plaats in Nederland)
Ede (plaats in Nederland)
Situering
Provincie Vlag Gelderland Gelderland
Gemeente Vlag Ede Ede
Coördinaten 52° 3′ NB, 5° 40′ OL
Algemeen
Inwoners (2014[1]) 67.877
Overig
Postcode 6710-6718
Netnummer 0318
Belangrijke verkeersaders A12 A30 N224 N304 N781
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Centrum van Ede gezien vanaf de noordzijde (2003)
Ede Noord (2003)
Toren van de Oude Kerk
Ede Centrum gezien vanuit de Concordiamolen
Oorlogsmonument op het ENKA terrein

Ede (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) is een middelgrote plaats in de Nederlandse provincie Gelderland, te vinden op de westflank van de Veluwe en in de zuidelijke Gelderse Vallei. Het is tevens de hoofdplaats van de gelijknamige gemeente. De plaats Ede heeft 67.877 inwoners (2014).

Geschiedenis[bewerken]

Otterloseweg Ede ca. 1915

In de zeventiende eeuw werd Ede geteisterd door de Spanjaarden onder aanvoering van Hendrik van den Bergh tijdens de Inval van de Veluwe in 1624. Vijf jaar later, tijdens een tweede inval onder leiding van Van den Bergh en Ernesto Montecuccoli, werd dit nog eens herhaald.

In 1783 kwamen bij een dysenterie-epidemie circa 108 mensen om. Een relatief hoog aantal, aangezien Ede in die tijd slechts ongeveer 600 inwoners had.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog bevond er zich op de Edese heide een groot vluchtelingenkamp voor Belgische vluchtelingen. Het bestond van 1915 tot en met 1918. Het werd in 1918 afgebroken en de bouwmaterialen werden hergebruikt voor de vele beschadigde gebouwen in België. Ter nagedachtenis staat er vandaag nog het Belgenmonument.

Op 6 augustus 1925 ontplofte er in de ENKA-fabriek een zuurstofapparaat. Drie mensen stierven bij deze ontploffing. Er waren zeker 10 gewonden.

Tweede Wereldoorlog[bewerken]

In de Tweede Wereldoorlog zijn tijdens Operatie Market Garden geallieerde militairen op de Ginkelse Heide bij Ede geland. Vanaf daar zijn ze, vechtend tegen de Duitsers, naar Arnhem getrokken. Elk jaar in september wordt dit herdacht door parachutespringen boven de heide. De parachutisten worden onder andere uit nog operationele Tweede Wereldoorlog-vliegtuigen gedropt. Dit evenement trekt vanuit de wijde omgeving een groot publiek. Er zijn zelfs veteranen uit Groot-Brittannië bij aanwezig. Tot en met 2006 sprongen er ook nog veteranen, vaak al op hoge leeftijd. Voorafgaand aan de luchtlanding werd er op 17 september 1944 een bombardement op Ede geplaatst. Hierbij verloren 69 burgers het leven.

Ontwikkeling[bewerken]

Voor de ontwikkeling van de woonkern Ede zijn als belangrijke economische prikkels de vestigingen van verschillende werkgevers aan te wijzen:

Grote delen van Ede zijn hierdoor ontstaan en zelfs in opdracht van de nieuwkomers gebouwd (het gebied rond de Klinkenbergerweg (woningen voor militairen), tuindorp Enka). De Enka-fabriek is inmiddels echter gesloten en ook Defensie is uit Ede vertrokken.

Ondanks het vertrek van deze grote partijen is Ede een groeiende kern. Het oude centrum is na 2000 opgeknapt. De nieuwe Achterdoelen zorgde voor een opleving in het centrumgebied. Ondanks deze grootse renovatie en sanering is niet iedereen tevreden over het nieuwe centrum van Ede. Zo wordt het vaak beschouwd als kil en sfeerloos. De gemeente tracht hier wat aan te doen door extra groen te realiseren en de pleinen te reconstrueren.

De laatste decennia zijn wijken zoals Rietkampen en Maandereng gebouwd (met de Stadspoort als verbindingsstuk). Actueel is de ontwikkeling en nieuwbouw bij Kernhem, waarmee de oversteek van de N224 een feit is geworden.

Zoals bij meerdere plaatsen is ook in Ede sprake van een (her)ontwikkeling van de woonkern, zoals het verbeteren van gedeelten van de wijken Veldhuizen en Enka/Ede-Zuid en het renoveren van het hart bij de Oude Kerk. De gemeente wil een zogeheten Voorzieningencluster bouwen dat de wijken Kernhem en Veldhuizen - ten zuiden van de N224 - met elkaar verbindt. De winkels en openbare voorzieningen waaruit het Voorzieningencluster moet gaan bestaan, worden volgens dit plan ter hoogte van de N224 gebouwd. De weg gaat dan in een tunnel onder dit cluster door.

Indeling[bewerken]

Wijken en buurten[bewerken]

Industrieterreinen[bewerken]

  • Frankeneng
  • Heestereng
  • Kievitsmeent
  • De Vallei
  • Ede-Noord
  • Klaphek
  • Reehorsterweg
  • BTA12

Sportterreinen[bewerken]

Topografie[bewerken]

Ede-plaats-OpenTopo.jpg

Topografisch kaartbeeld van Ede, sept. 2014. Klik op de kaart voor een vergroting.

Verkeer en vervoer[bewerken]

Ede is een goed bereikbare plaats gelegen aan snelweg A12 (Arnhem-Utrecht) en aan de spoorlijn Utrecht-Arnhem. In juli 2004 is de snelweg A30 langs Ede doorgetrokken vanaf Barneveld tot de A12, waarmee de woonkern nu ontlast wordt en de bereikbaarheid van Arnhem en omgeving vanaf de A1 bij Amersfoort vergroot is.

Bereikbaarheid over het spoor[bewerken]

Ede is gelegen aan de spoorlijn Utrecht – Arnhem. Het station in Ede is geopend op 16 mei 1845 als station Ede S.S. (Staats Spoorwegen), maar later is dit gewijzigd in Ede-Wageningen, zoals het nog steeds heet. Tevens ligt de plaats aan de spoorlijn richting Amersfoort die tegenwoordig samen met de busdienst richting Wageningen de HOV-verbinding Valleilijn vormt. In de volksmond heeft de spoorlijn tussen Amersfoort en Ede-Wageningen nog altijd de naam "Kippenlijn", die voortkomt uit een vroegere functie. Deze lijn opende in 1901. Aan deze lijn heeft Ede nog een tweede station liggen, namelijk Ede Centrum. Vroeger had Ede nog een derde halteplaats op dit traject, station Ede-Gemeentehuis, maar dit is al in de jaren 30 van de 20e eeuw opgeheven.

Plannen voor het spoor[bewerken]

In de jaren 80 van de 20e eeuw werden de beide lijnen die door Ede lopen opgenomen in het plan Rail 21 van de NS. De spoorlijn Utrecht – Ede - Arnhem zou verbreed worden tot vier sporen en de Valleilijn richting Amersfoort zou hierbij tweesporig worden. Beide plannen zijn echter niet doorgegaan. De gemeente Ede heeft als grote wens dat de spoorlijn Utrecht – Ede – Arnhem verdiept wordt aangelegd om de vermeende barrièrewerking op te heffen die deze zou veroorzaken. Voormalig Minister van Verkeer en Waterstaat Peijs heeft 40 miljoen euro toegezegd voor dit project. In september 2010 is bekend geworden, dat de verdieping niet door gaat. De toegezegde 40 miljoen zal gebruikt worden voor de aanleg van enkele verkeerstunnels en het verder ontwikkelen van het stationsgedeelte.

Vliegverkeer[bewerken]

Ede heeft een helihaven genaamd: Lukkien Heliport, deze is privé, maar in overleg te gebruiken. Ook de firma Wikselaar in Harskamp beschikt over een helihaven, en ook over eigen helikopters. In de gemeente Ede ligt het voormalige militaire Vliegbasis Deelen. Dit is niet meer in gebruik. Rond 1910 had Ede nog een vliegveld, namelijk Vliegkamp Ede. De gemeente Ede zag hierin grote kansen voor de ontwikkeling van Ede en Lunteren.

Monumenten[bewerken]

Er staan verschillende monumenten ter nagedachtenis aan de Tweede Wereldoorlog in Ede.

Bijzonderheden[bewerken]

Cultuur[bewerken]

Culturele plaatsen[bewerken]

Een aantal belangrijke culturele plaatsen en congrescentra in Ede zijn:

  • Cultura, cultuurcentrum, bibliotheek en theater
  • CineMec, bioscoop, congrescentrum en tevens poppodium
  • De Reehorst, theater en congrescentrum
  • SEC, dramaproducties
  • Belmont
  • Nimac

Musea[bewerken]

  • Historisch Museum Ede

Kerken[bewerken]

Ede staat bekend om haar veelheid en verscheidenheid aan kerken.

Nuvola single chevron right.svg Zie ook de lijst van kerkgebouwen in Ede.

Orkesten[bewerken]

  • Het Edes Orkest
  • de Harmonie
  • Showband Irene
  • Egerländer Kapel
  • Decibel
  • Muziekkorps Leger des Heils
  • Original Veluwer Musikanten
  • La Prunelle

Scouting[bewerken]

  • Jan Hilgersgroep
  • Langenberggroep
  • Pieter Maritzgroep
  • Tarcisiusgroep

Media[bewerken]

Het Edese medialandschap wordt beheerst door twee uitgeverijen. Wegener Media geeft in de gemeente Ede het gratis huis-aan-huisblad "De Edese Post" uit, een krant die op woensdag en vrijdag wordt bezorgd. Het Barneveldse BDU geeft in de gemeente het gratis huis-aan-huisblad "Ede Stad" uit. Deze krant verschijnt op woensdag. Verder is er de editie "De Vallei" van dagblad De Gelderlander, gericht op onder andere Ede.

Ook heeft Ede een eigen lokale omroep, die bestaat uit een radioafdeling onder de naam "EDE FM" en een televisieafdeling onder de naam "EDE TV".

Evenementen[bewerken]

  • Luchtlandingen Ginkelse Heide
  • Airborne Taptoe
  • Oranjetaptoe
  • Airborne Feelings festival
  • Pegasuswandeltocht
  • Chrudimdag
  • Heideweek
  • Heidemarkten
  • Heidepark
  • Schaapscheerderfeest
  • Pasar Malam
  • Edese 4-daagse
  • Shanty Festival
  • Blues Zondag
  • Ladies Open Fair

Sportclubs in Ede[bewerken]

Naam Sport
Polar Bears Synchroonzwemmen en waterpolo
American Football Club Ede Tigers American Football
CAV Climax Atletiek
Badminton Vereniging Poona Badminton
Badmintonclub Netwerk Badminton
Basketballclub BCE '78 Basketball
Biljartvereniging B.V. Gelre Biljart
De Kroonschijf Dammen
Edese Darts Club Darten
De Heiduikers Duiksport
Scuba Duiksport
Midgetgolfclub de Putters Golf
D.O.K. Gymnastiek
Sparta Ede Gymnastiek
Exalto Sport Gymnastiek
H.V. Reehorst Handbal
Archery Club Ede (ACE) Xclusive Handboogsport
De Zwarte Schapen Hengelsport
Voor Ons Plezier Hengelsport
MHC Ede Hockey
BSV Moorfielders Honk -en Softbal
Amicale de Pétanque Maboul Jeu de Boules
De Veluwezoom Kaatsen
C.K.V. Reehorst '45 Korfbal
De Woelige Stal Manege
Black Sheep M.C. Ede Motorclub
De Kraats Motor -en Autoclub
De Lunaruiters Paardrijden
P.v. de Postduif Postduivenvereniging
P.v. Ons Genoegen Postduivenvereniging
P.v. de Voorbode Postduivenvereniging
La Luna Rodars Rolschaatsen
Edese IJsvereniging Schaatsen/Skeeleren
De Cirkel Schaken
Edese Schaakvereniging Schaken
Neerlandia-Ede Schietsport
Willem Tell Schietsport
Sjoelvereniging Ede Sjoelen
Gelderse Vallei Skiën
Squash-centrum Ede Squash
Survivalteam Ede Survival
Bit.nl Tafeltennis
E.T.C. Tennis
Edese Tennisschool Tennis
De Bosrand Tennis
Teskwik Tennis
ETRIC Trimmen en Volleybal
FC Jeugd '90 Voetbal
KSV Fortissimo Voetbal
VV Blauw Geel '55 Voetbal
DTS Ede Voetbal
VV Ede/Victoria Voetbal
Edesche Boys Voetbal
TWEEVV Volleybal
CSD'97 Volleybal
Blauw Wit Wandelsport
Zij-Wiel Wielersport
WV Ede Wielersport
De Vrije Slag Zwemmen
ReddingBrigade Ede Zwemmen

Bekende Edenaren[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie lijst van Edenaren

Trivia[bewerken]

  • Ede is een Millennium Gemeente.
  • Sinds mei 2013 is Ede een Fairtrade Gemeente.
  • In november 2010 werd Ede tweede bij de verkiezing van de 'Groenste stad van Nederland', op minieme afstand van de winnaar.[4]
Bronnen, noten en/of referenties

Beluister

(info)