Ede (plaats in Nederland)

Ede

Plaats in Nederland
(Details) (Details)
Situering
Provincie	Gelderland
Gemeente	Ede
Coördinaten	52°2'N  5°40'E
Algemeen
Inwoners (2010)	68.394
Overig
Postcode	6710-6718
Netnummer	0318
Belangrijke verkeersaders	A12 A30 N224 N304 N781
Portaal    Nederland

Centrum van Ede gezien vanaf de noordzijde (2003)

Ede Noord (2003)

Ede Veldhuizen (2003)

Toren van de Oude Kerk

Ede Centrum gezien vanuit de Concordiamolen

Airborne-monument op de Ginkelse Heide

Oorlogsmonument op het ENKA terrein

Ede ( uitspraak (info·uitleg)) is een middelgrote plaats in de Nederlandse provincie Gelderland, te vinden op de westflank van de Veluwe en in de zuidelijke Gelderse Vallei. Het is tevens de hoofdplaats van de gelijknamige gemeente. De plaats Ede heeft 68.050 inwoners (2010).

Ontwikkeling

Voor de ontwikkeling van de woonkern Ede zijn enkele belangrijke economische prikkels aan te wijzen:

• de vestiging van kunstzijdefabriek Enka (is gesloten);
• de vestiging van Defensie (is gesloten);
• de vestiging van Riedel (drankenfabriek, tegenwoordig onderdeel van FrieslandCampina);
• de vestiging van het hoofdkantoor van RVS Verzekeringen (eerder Victoria-Vesta);
• de vestiging van Plantion;
• de vestiging van NIZO food research;
• de vestiging van Kimberly Clark;
• de vestiging van Tempur;
• de vestiging van Lukkien; (Mediacenter).

Grote delen van Ede zijn hierdoor ontstaan en zelfs in opdracht van de nieuwkomers gebouwd (het gebied rond de Klinkenbergerweg (woningen voor militairen), tuindorp Enka). De Enka-fabriek is inmiddels echter gesloten en ook Defensie is uit Ede vertrokken.

Ondanks het vertrek van deze grote partijen is Ede een groeiende kern. Het oude centrum is na 2000 opgeknapt. De nieuwe Achterdoelen zorgde voor een opleving in het centrumgebied. Ondanks deze grootse renovatie en sanering is niet iedereen tevreden over het nieuwe centrum van Ede. Zo wordt het vaak beschouwd als kil en sfeerloos. De gemeente tracht hier wat aan te doen door extra groen te realiseren en de pleinen te reconstrueren.

De laatste decennia zijn wijken zoals Rietkampen en Maandereng gebouwd (met de Stadspoort als verbindingsstuk). Actueel is de ontwikkeling en bouw van Kernhem, waarmee de oversteek van de N224 een feit is geworden.

Zoals bij meerdere plaatsen is ook in Ede sprake van een (her)ontwikkeling van de woonkern, zoals het verbeteren van gedeelten van de wijken Veldhuizen en Enka/Ede-Zuid en het renoveren van het hart bij de Oude Kerk. De gemeente wil een zogeheten Voorzieningencluster bouwen dat de wijken Kernhem en Veldhuizen - ten zuiden van de N224 - met elkaar verbindt. De winkels en openbare voorzieningen waaruit het Voorzieningencluster moet gaan bestaan, worden volgens dit plan ter hoogte van de N224 gebouwd. De weg gaat dan in een tunnel onder dit cluster door.

Indeling

Wijken en buurten Ede-Oost Centrum Componistenbuurt Burgemeestersbuurt Ede-West Zeeheldenbuurt Bloemenbuurt Vogelbuurt Indische Buurt Beatrixpark Tussenland Kernhem Veldhuizen Klaphek Veldhuizen-A Veldhuizen-B Ede-Zuid Maandereng Rietkampen

Industrieterreinen Frankeneng Heestereng Kievitsmeent De Vallei Ede-Noord Klaphek Reehorsterweg BTA12 Sportterreinen Peppelensteeg Inschoten De Hoekelumse Eng Sportlaan De Bosrand

Topografie

Topografisch kaartbeeld van Ede, 2011-2012. Klik op de kaart voor een vergroting.

Verkeer en vervoer

Ede is een goed bereikbare plaats gelegen aan snelweg A12 (Arnhem-Utrecht) en aan de spoorlijn Utrecht-Arnhem. In juli 2004 is de snelweg A30 langs Ede doorgetrokken vanaf Barneveld tot de A12, waarmee de woonkern nu ontlast wordt en de bereikbaarheid van Arnhem en omgeving vanaf de A1 bij Amersfoort vergroot is.

Bereikbaarheid over het spoor

Ede is gelegen aan de spoorlijn Utrecht – Arnhem. Het station in Ede is geopend op 16 mei 1845 als station Ede S.S. (Staats Spoorwegen), maar later is dit gewijzigd in Ede-Wageningen, zoals het nog steeds heet. Tevens ligt de plaats aan de spoorlijn richting Amersfoort die tegenwoordig samen met de busdienst richting Wageningen de HOV-verbinding Valleilijn vormt. In de volksmond heeft de spoorlijn tussen Amersfoort en Ede-Wageningen nog altijd de naam "Kippenlijn", die voortkomt uit een vroegere functie. Deze lijn opende in 1901. Aan deze lijn heeft Ede nog een tweede station liggen, namelijk Ede Centrum. Vroeger had Ede nog een derde halteplaats op dit traject, station Ede-Gemeentehuis, maar dit is al in de jaren 30 van de 20e eeuw opgeheven.

Plannen voor het spoor

In de jaren 80 van de 20e eeuw werden de beide lijnen die door Ede lopen opgenomen in het plan Rail 21 van de NS. De spoorlijn Utrecht – Ede - Arnhem zou verbreed worden tot vier sporen en de Valleilijn richting Amersfoort zou hierbij tweesporig worden. Beide plannen zijn echter niet doorgegaan. De gemeente Ede heeft als grote wens dat de spoorlijn Utrecht – Ede – Arnhem verdiept wordt aangelegd om de vermeende barrièrewerking op te heffen die deze zou veroorzaken. Voormalig Minister van Verkeer en Waterstaat Peijs heeft 40 miljoen euro toegezegd voor dit project. In september 2010 is bekend geworden, dat de verdieping niet door gaat. De toegezegde 40 miljoen zal gebruikt worden voor de aanleg van enkele verkeerstunnels en het verder ontwikkelen van het stationsgedeelte.

Vliegverkeer

Ede heeft een helihaven genaamd: Lukkien Heliport, deze is privé, maar in overleg te gebruiken. Ook de firma Wikselaar in Harskamp beschikt over een helihaven, en ook over eigen helikopters. In de gemeente Ede ligt het voormalige militaire vliegveld Deelen. Dit is niet meer in gebruik. Rond 1910 had Ede nog een vliegveld, namelijk Vliegkamp Ede. De gemeente Ede zag hierin grote kansen voor de ontwikkeling van Ede en Lunteren.

Geschiedenis

Rampen

In het verleden heeft zich in Ede ook een aantal rampen voorgedaan. In 1783 kwamen bij een dysenterie-epidemie circa 108 mensen om. Een relatief hoog aantal, aangezien Ede in die tijd slechts ongeveer 600 inwoners had. Op 6 augustus 1925 ontplofte er in de ENKA-fabriek een zuurstofapparaat. Drie mensen stierven bij deze ontploffing. Er waren zeker 10 gewonden. In de Tweede Wereldoorlog werd er op 17 september 1944 een bombardement geplaatst op Ede, hierbij verloren 69 burgers het leven.

Tweede Wereldoorlog

In de Tweede Wereldoorlog zijn tijdens Operatie Market Garden geallieerde militairen op de Ginkelse Heide bij Ede geland. Vanaf daar zijn ze, vechtend tegen de Duitsers, naar Arnhem getrokken. Elk jaar in september wordt dit herdacht door parachutespringen boven de heide. De parachutisten worden onder andere uit nog operationele Tweede Wereldoorlog-vliegtuigen gedropt. Dit evenement trekt vanuit de wijde omgeving een groot publiek. Er zijn zelfs veteranen uit Groot-Brittannië bij aanwezig. Tot en met 2006 sprongen er ook nog veteranen, vaak al op hoge leeftijd.

Monumenten

Er staan verschillende monumenten ter nagedachtenis aan de Tweede Wereldoorlog in Ede.

• Airborne-monument
• Erebegraafplaats Ede
• Het Bevrijdingsmonument
• Het Bevrijdingsplein met het kunstwerk On The Rocks, dat verwijst naar de bevrijding van Ede op 17 april 1945 door de Britse Polar Bear Division.
• Plaquette op de Oude Kerk
• Monument in het Openluchttheater
• Canadese Tank op de Langenberg
• Plaquette voor het gevallen spoorwegpersoneel in Station Ede-Wageningen; ter nagedachtenis aan het gesneuvelde personeel van de Nederlandse Spoorwegen.
• Monument aan de Parkweg ter nagedachtenis aan de burgerslachtoffers van de bombardementen op 17 september 1944

Bijzonderheden

• CineMec, infotainmentcentre gebouwd in een geluidswal langs de A12
• De Heideweek (laatste volledige week augustus)
• Doesburger molen (halverwege Ede en Lunteren), Walderveense molen, De Hoop, Concordiamolen en de De Keetmolen.
• Congrescentrum De Reehorst
• NIZO food research
• Openluchttheater
• Cultura, cultuurcentrum met openbare bibliotheek, kunstuitleen en de Herman Krebberszaal
• Landgoed Kernhem
• camping LAN evenement MegaBIT werd georganiseerd in Ede door lokale internetprovider BIT
• De Oxfam Novib Trailwalker wordt sinds enkele jaren gehouden in Ede. Het is het grootste team-wandelevenement van de wereld. Belangrijkste doel is om geld in te zamelen voor ontwikkelingslanden. Vanaf 2012 worden er extra veel evenementen en optredens gehouden, om ook van dit evenement een groot publiek te trekken, uit het hele land. In 2011 lopen er voor het eerst internationale teams mee, waaronder een team uit Hongkong.
• Sinds oktober 2011 is er in Ede een poppodium. Dit bevindt zich in de Mauritskarzerne. Hier worden feesten gegeven van 8Bahn.

Cultuur

Culturele plaatsen

Een aantal belangrijke culturele plaatsen en congrescentra in Ede zijn:

Cultura, cultuurcentrum, bibliotheek en theater CineMec, bioscoop, congrescentrum en tevens poppodium De Reehorst, theater en congrescentrum

SEC, dramaproducties Belmont Nimac

Musea

• Historisch Museum Ede

Kerken

Ede staat bekend om haar veelheid en verscheidenheid aan kerken. Een groot gedeelte hiervan is hervormd.

Zie ook de lijst van kerkgebouwen in Ede.

Orkesten

Het Edes Orkest de Harmonie Showband Irene Egerländer Kapel

Decibel Muziekkorps Leger des Heils Original Veluwer Musikanten La Prunelle

Scouting

• Jan Hilgersgroep
• Langenberggroep
• Pieter Maritzgroep
• Tarcisiusgroep

Media

Het Edese medialandschap wordt beheerst door twee uitgeverijen. Wegener Media geeft in de gemeente Ede het gratis huis-aan-huisblad "De Edese Post" uit, een krant die op woensdag en vrijdag wordt bezorgd. Het Barneveldse BDU geeft in de gemeente het gratis huis-aan-huisblad "Ede Stad" uit. Deze krant verschijnt op woensdag. Verder is er de editie "De Vallei" van dagblad De Gelderlander, gericht op onder andere Ede.

Ook heeft Ede een eigen lokale omroep, die bestaat uit een radioafdeling onder de naam "EDE FM" en een televisieafdeling onder de naam "EDE TV".

Evenementen

Luchtlandingen Ginkelse Heide Airborne Taptoe Oranjetaptoe Airborne Feelings festival Pegasuswandeltocht

Chrudimdag Heideweek Heidemarkten Heidepark Schaapscheerderfeest Pasar Malam

Edese 4-daagse Shanty Festival Blues Zondag Ladies Open Fair

Sportclubs in Ede

Naam	Sport
Polar Bears	Synchroonzwemmen en waterpolo
American Football Club Ede Tigers	American Football
CAV Climax	Atletiek
Badminton Vereniging Poona	Badminton
Badmintonclub Netwerk	Badminton
Basketballclub BCE '78	Basketball
Biljartvereniging B.V. Gelre	Biljart
De Kroonschijf	Dammen
Edese Darts Club	Darten
De Heiduikers	Duiksport
Scuba	Duiksport
Midgetgolfclub de Putters	Golf
D.O.K.	Gymnastiek
Sparta Ede	Gymnastiek
Exalto Sport	Gymnastiek
H.V. Reehorst	Handbal
Archery Club Ede (ACE) Xclusive	Handboogsport
De Zwarte Schapen	Hengelsport
Voor Ons Plezier	Hengelsport
MHC Ede	Hockey
BSV Moorfielders	Honk -en Softbal
Amicale de Pétanque Maboul	Jeu de Boules
De Veluwezoom	Kaatsen
C.K.V. Reehorst '45	Korfbal
De Woelige Stal	Manege
Black Sheep M.C. Ede	Motorclub
De Kraats	Motor -en Autoclub
De Lunaruiters	Paardrijden
P.v. de Postduif	Postduivenvereniging
P.v. Ons Genoegen	Postduivenvereniging
P.v. de Voorbode	Postduivenvereniging
La Luna Rodars	Rolschaatsen
Edese IJsvereniging	Schaatsen/Skeeleren
De Cirkel	Schaken
Edese Schaakvereniging	Schaken
La Prime	Schermen
Neerlandia-Ede	Schietsport
Willem Tell	Schietsport
Sjoelvereniging Ede	Sjoelen
Gelderse Vallei	Skiën
Squash-centrum Ede	Squash
Survivalteam Ede	Survival
Bit.nl	Tafeltennis
E.T.C.	Tennis
Edese Tennisschool	Tennis
De Bosrand	Tennis
Teskwik	Tennis
ETRIC	Trimmen
FC Jeugd '90	Voetbal
KSV Fortissimo	Voetbal
VV Blauw Geel '55	Voetbal
DTS Ede	Voetbal
VV Ede/Victoria	Voetbal
Edesche Boys	Voetbal
TWEEVV	Volleybal
CSD'97	Volleybal
Blauw Wit	Wandelsport
Zij-Wiel	Wielersport
WV Ede	Wielersport
De Vrije Slag	Zwemmen
ReddingBrigade Ede	Zwemmen

Bekende Edenaren

Zie lijst van Edenaren

Trivia

• In het Suske en Wiske stripboek 'Het witte wief' zijn Suske en Wiske op bezoek in de gemeente Ede, voornamelijk in het centrum en Landgoed Kernhem. In 2007 kwamen Suske en Wiske terug in Ede, ditmaal in het album Verraad op de Veluwe.
• Nadat ooit Suske en Wiske al in Ede waren, kwam in juli 2012 ook Donald Duck op bezoek in de gemeente Ede. Dit omdat het weekblad 60 jaar bestaat.
• Op 10 november 2010 werd bekend dat Ede zilver heeft gehaald bij de verkiezing van de 'Groenste stad van Nederland'. Ede werd tweede, op minieme afstand van de winnaar.
• Eind 2010 en begin 2011 wordt vanuit Ede televisieprogramma 'The voice of Holland' uitgezonden. Vanuit Studio Lukkien worden negen liveshows uitgezonden. Eerder was deze studio al het decor van de finale van 'Het Beste Idee van Nederland'. Ook SBS kreeg deze televisiestudio in het vizier, en veranderde van locatie, om de laatste paar uitzendingen, waaronder de finale, van 'Sterren Dansen op het IJs' uit te zenden.
• Ede is een Millennium Gemeente.
• In juli 2011 vond het TROS Muziekfeest op het plein plaats in Ede. 15.000 mensen kwamen hier op af, waarna het in een driedelige uitzending op tv werd uitgezonden.

Mediabestanden

Zie de categorie Ede, Netherlands van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

Bronnen, noten en/of referenties

	Plaatsen in de gemeente Ede
Hoofdplaats: Ede       Dorpen: Bennekom · Deelen · Ederveen · Harskamp · Hoenderloo (deels) · De Klomp · Lunteren · Otterlo · Wekerom Buurtschappen: Doesburgerbuurt · Driesprong · Eschoten · De Ginkel · Hoekelum · Hoog-Baarlo · De Kade · De Kraats · Manen · Meulunteren · Mossel · Nederwoud · Nergena · Nieuw-Reemst · (Oostdorp) · Oud-Reemst · Overwoud · Roekel · De Valk · Walderveen · Westeneng Gelderland: Steden en dorpen in Gelderland      Nederland: Provincies · Gemeenten

Beluister

(info)

52° 3' NB, 5° 40' OL