IJskap

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Satellietopname van de Antarctische ijskap.

Een ijskap is een koepelvormige, aaneengesloten ijsmassa van grote omvang. Een ijskap onderscheidt zich van een gletsjer doordat hij op het landschap ligt en wordt in principe niet door topografie beperkt. Op Aarde bevinden zich twee grote ijskappen, te weten de Groenlandse ijskap en de Antarctische ijskap. Daarnaast bevinden zich op Aarde nog talloze kleinere ijskappen, bijvoorbeeld de Vatnajökull op IJsland, de Hardangerjøkulen in Noorwegen en de Agassiz-ijskap op Ellesmere Island in Arctisch Canada.

Cijfers[bewerken]

De Antarctische ijskap is 12 miljoen km2 groot, en bevat 29 miljoen km3 ijs. Dat is 90% van al het bevroren zoetwater op aarde. De Groenlandse ijskap is 1,7 miljoen km2 in oppervlakte, en heeft een inhoud van circa 3 miljoen km3, 9% van het bevroren zoetwater op aarde. IJskappen buiten Antarctica en Groenland bedekken ongeveer 121.000 km2. Het zeespiegelequivalent, dat wil zeggen de hoeveelheid zeespiegelstijging bij afsmelting van de volledige ijskap, is ongeveer 61,1 meter voor de Antarctische en 7,2 meter voor de Groenlandse ijskap.

Het ijs van een ijskap kan zeer dik worden. De maximale ijsdikte op de Groenlandse ijskap is ruim 3 km, die van Antarctica bijna 4 km. Op de plekken waar het ijs het dikst is, worden ijskernen geboord, die meer inzicht kunnen geven in het klimaat op Aarde in het verleden.

Poolkap[bewerken]

In het Nederlands wordt ook de term poolkap gebezigd. Daarmee wordt de Antarctische ijskap bedoeld, en het meerjarige zeeijs rond de Noordpool. Het laatstgenoemde is echter volgens de definitie geen ijskap.

IJskappen in ijstijden[bewerken]

In ijstijden hebben er op aarde meer dan twee grote ijskappen bestaan. In het gebied van Noorwegen, Zweden, Finland, de Baltische staten en Noord-Rusland bevond zich de grote Fennoscandische ijskap, en in Noord-Amerika de Laurentide ijskap en de aangrenzende Cordillera ijskap in de Rocky Mountains. In Zuid-Amerika bevond zich de Patagonische ijskap.

IJskappen en klimaat[bewerken]

Een grootschalige afsmelting van ijskappen door klimaatverandering kan grote gevolgen hebben voor het leefklimaat van mensen overal ter wereld door de stijging van de zeespiegel. Echter is in 2013 de Arctische ijskap met 60% gegroeid. Sommige eminente wetenschappers geloven nu de wereld is op weg naar een periode van afkoeling, die niet zal eindigen tot het midden van deze eeuw - een proces dat computer voorspellingen van dreigende katastrofisch opwarming als gevaarlijk misleidend zou blootstellen.[1]

IJskappen: fysische concepten[bewerken]

Twee niet-lineaire processen helpen het kunnen bestaan van grote ijskappen. Het eerste is de zogenaamde hoogte-massabalans-terugkoppeling. Op grotere hoogte is het kouder, dus valt een groter deel van de neerslag als sneeuw en smelt er minder ijs: de massabalans is positiever op grotere hoogte. Daar waar de massabalans het grootst is groeit de ijskap ook hoger. Deze positieve terugkoppeling zorgt ervoor dat ijskappen relatief snel kunnen groeien in een koud klimaat, zoals een ijstijd.

Het andere niet-lineaire proces is de albedo-massabalans-terugkoppeling. Albedo is de witheid of reflectiviteit van het oppervlak. Als het albedo hoog is, zoals van een sneeuwoppervlak, wordt veel zonnestraling weerkaatst waardoor weinig smelt plaatsvindt. Het albedo blijft daardoor hoog.

IJskappen op Mars[bewerken]

Zuidelijke ijskap op Mars.

Ook op Mars bevinden zich twee grote ijskappen op de polen van de planeet. Deze ijskappen bestaan voornamelijk uit bevroren kooldioxide. De noordelijke ijskap heeft een volume van circa 1,6 miljoen km3 en een diameter van circa 1000 km. De zuidelijke ijskap is circa 350 km in diameter. Beide ijskappen worden gekarakteriseerd door grote spiraalvormige kloven.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen