Irritator

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Irritator
Status: Uitgestorven, als fossiel bekend
+Irritator limae.jpg
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Chordata (Chordadieren)
Klasse: Reptilia (Reptielen)
Superorde: Dinosauria (Dinosauriërs)
Orde: Saurischia
Onderorde: Theropoda
Familie: Spinosauridae
Geslacht
Irritator
Typesoort
Irritator challengeri
Afbeeldingen Irritator op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Irritator op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Reptielen

Irritator is een geslacht van spinosauroïde theropoden of vleesetende dinosauriërs. Hij leefde in Brazilië in het vroeg tot midden Krijt. Zoals de meeste spinosauriërs was hij waarschijnlijk het meeste van de tijd viseter, maar at waarschijnlijk ook wel eens aas.

Naamgeving[bewerken]

Het geslacht werd in 1996 benoemd en beschreven door David Martill e.a.. De typesoort is Irritator challengeri. De geslachtsnaam Irritator, "de ergerniswekkende", verwijst volgens het benoemende artikel naar de niet onaanzienlijke mate van irritatie die de beschrijvers gevoelden toen ze bemerkten dat het fossiel dat Eberhard Frey van Braziliaanse fossielenhandelaren gekocht had ten bate van het Staatliches Museum für Naturkunde te Stuttgart, een schedel, vooraan uit gips bestond in plaats van echt bot. De soortaanduiding eert Professor Challenger, een personage uit de roman The Lost World van Arthur Conan Doyle. Het betreft een paleontoloog die op een plateau in Zuid-Amerika een verborgen levensgemeenschap van elders uitgestorven reptielen vindt.

Vondsten[bewerken]

Het holotype, SMNS 58022, is een 84 centimeter lang achterdeel van een schedel en onderkaken, vermoedelijk opgegraven bij Buxéxé, nabij Santana do Cariri in een laag van de Santanaformatie, Albien, 110 miljoen jaar oud. De schedel heeft een opvallende middenkam die naar achteren toe oploopt en bovenaan knopvormig afgerond is.

Een groottevergelijking met een mens.

De beschrijvers dachten eerst met een reusachtig lid van de Maniraptora van doen te hebben waarvoor ze een nieuwe familie Irritatoridae benoemden. Al in 1996 concludeerde Alexander Kellner echter dat het een lid van de Spinosauridae was, overigens in het kader van het benoemen van een verwant geslacht, Angaturama, waarvan vaak wordt aangenomen dat het een jonger synoniem is van Irritator. Sommige geleerden verwerpen echter de gelijkstelling. In 2002 herstelde Martill zelf openlijk de eerdere fout. Paul Sereno verfijnde de clasificatie verder tot de Spinosaurinae. Irritator was aldus waarschijnlijk nauw verwant aan de Afrikaanse Spinosaurus. Van Irritator is niet bekend of hij zoals Spinosaurus een zeil heeft gehad omdat er alleen de schedel is gevonden.

Fylogenie[bewerken]

Dit kladogram toont de mogelijke positie van Irritator binnen de Spinosauridae:

   Spinosauridae    

  ?Chilantaisaurus 



  ?Suchosaurus 



  Baryonychinae    

  Baryonyx  



  Cristatusaurus  



  Suchomimus  





  Spinosaurinae    

  Irritator  



  Angaturama  



  ?Siamosaurus  



  Spinosaurus  





In zijn omgeving was Irritator, met een geschatte lengte van een acht meter, waarschijnlijk de grootste theropode. In zijn ruimere naburigheid leefden de krokodilachtigen Baurusuchus, Stratiosuchus, Montealtosuchus en Uberabasuchus, de pterosauriërs Tropeognathus, Thalassodromeus, Tapejara, Tupuxuara, Anhanguera, Ornithocheirus en Cearadactylus, de plesiosauriër Aristonectes, de sauropoden of langnekkige dinosauriërs Uberabatitan en Antarctosaurus, en onder de theropoden de compsognathide Mirischia, de basale tyrannosauroïde Santanaraptor en de abelisauride Pycnonemosaurus. Waarschijnlijk vormden geen van deze theropoden een gevaar voor Irritator. Op de vindplaats zelf zijn minder spectaculaire fossielen aangetroffen: de pachycormiform Cladocyclus en verder de ostracode Harbinia ("Pattersoncypris").

Bron

Literatuur

  • (nl) Malam, J.; Parker, S., Dinosaurussen en andere prehistorische dieren, Parragon, 2003 ISBN 1 40541 315 8.
  • (en) Martill, D.M., Cruickshank, A.R.I., Frey, E., Small, P.G., Clarke, M. (1996). A new crested maniraptoran dinosaur from the Santana Formation (Lower Cretaceous) of Brazil. Journal of the Geological Society, London 153 (1): 5-8 . DOI:10.1144/gsjgs.153.1.0005.
  • (en) Sues, H.-D., Frey, E., Martill, M., Scott, D.M. (2002).  Irritator challengeri, a spinosaurid (Dinosauria: Theropoda) from the Lower Cretaceous of Brazil. Journal of Vertebrate Paleontology 22 (3): 535-547 .
  • (en) Palmer, D.; Brasier, M., Burnie, D., Cleal, C., Crane, P., Thomas, B. A., Buttler, C., Cope, J. C. W., Owens, R. M., Anderson, J., Benson, R., Brusatte, S., Clack, J., Dennis-Bryan, K., Duffin, C., Hone, D., Johanson, Z., Milner, A., Naish, D., Parsons, K., Prothero, D., Xing, X., McNamara, K., Coward, F., Beatty, R., Prehistoric Life, Dorling Kindersley, London, 2009 ISBN 978 0 7566 5573 0.