Joan Nieuhof
Joan Nieuhof of Johan (Uelsen, 22 juli 1618 - Madagaskar, 8 oktober 1672) was een Nederlandse wereldreiziger en deed verslag van zijn reizen naar Brazilië, China en Indië. Na een reis in 1655 tot 1657 van 2.400 km van Kanton naar Peking was Joan Nieuhof de meest toonaangevende Europese schrijver over China.
Biografie[bewerken]
Joan Nieuhof werd geboren in het Noordduitse Uelsen waar zijn vader, afkomstig uit Zwolle, burgemeester was. Door bemiddeling van Cornelis Jan Witsen vertrok Nieuhof in 1640 als vaandrig naar Brazilië. In 1649 was hij weer terug in Bentheim. Na drie jaar tekende hij opnieuw. In 1654 kwam hij aan in Batavia. Joan Maetsuycker benoemde hem als eerste hofmeester van de ambassade in Peking.
In de eerste helft van de 17de eeuw probeerde de VOC de monopoliepositie van de Portugezen te Macau te doorbreken. Toen dat niet lukte zond zij tussen 1655 en 1685 vier gezantschappen naar Peking. De rapporten van deze gezantschappen en de verslagen van de Jezuïeten vormden in die tijd de enige Europese bron van informatie over China.
Nieuhof had in 1655 de speciale instructie gekregen om alle steeden, dorpen, paleysen, rivieren, vasticheeden ende andre marckweerdige gebouwen die hij passeren mocht in haar rechte forme ende gestaltenisse af te beelden. Ter plekke was Nieuhof toen ook getuige van de historische overwinning van de Qing-dynastie, waarmee een einde werd gemaakt aan het bewind van de Ming-dynastie.
Bij thuiskomst in 1658 had hij zijn notities en aantekeningen aan zijn broer Hendrik toevertrouwd. Na drie maanden was hij alweer op weg getogen, inzonderheit door de gelegenheit, die mij toen d'Ed. Heeren Bewinthebbers deden opdragen, en aenbieden.
Vanaf 1663 was hij enige jaren koopman in Kochi, dat door Rijkloff van Goens was veroverd op de Portugezen. In Malabar bezocht hij diverse inheemse vorsten om handelsverdragen te sluiten.
Tussen 1663 en 1666 gestationeerd op Ceylon. Vanwege malversaties in de parelhandel is hij zeven maanden gevangengezet. Na een loopbaan vol avonturen in dienst van de VOC woonde hij ambteloos in Batavia tot 1670. Hij beschreef de stad en omgeving uitgebreid in zijn Zee en lant-reize. De 'Weltenbummler' verdween in 1672 spoorloos op het eiland Madagaskar toen hij in een sloep aan land was gegaan op zoek naar drinkwater.
Het was te danken aan Hendrik Nieuhof dat in 1665 een uitvoerige studie verscheen van China, voorzien van veel plaatwerk, dat ook nog tekst en uitleg gaf van recente gebeurtenissen. Hendrik droeg het werk op aan Hendrik Spiegel en Cornelis Jan Witsen, bewindhebbers van respectievelijk de Oost- en West-Indische Compagnie. In Nicolaes Witsens Scheepsbouw (1671) ziet men verschillende van Nieuhofs tekeningen van Chinese scheepjes terug.
De 150 prenten leidden in de 18e eeuw tot populariteit van de chinoiserie, een artistieke stroming. Veel kunstenaars en architecten baseerden zich op de prenten in de boeken van Nieuhof. De oorspronkelijke prenten werden pas in 1984 teruggevonden in de collectie van prins Roland Bonaparte, een antropoloog die alles over Madagaskar, maar onder andere ook over Lapland en Amerikaanse indianen verzamelde.
Bron[bewerken]
- Blusse, L. & R. Falkenburg (1987) Johan Nieuhofs beelden van een Chinareis, 1655-1657.
- Joan Nieuhof: Het Gezandtschap der Neêrlandtsche Oost-Indische Compagnie, aan den grooten Tartarischen Cham, den tegenwoordigen Keizer van China: Waarin de gedenkwaerdigste Geschiedenissen, die onder het reizen door de Sineesche landtschappen, Quantung, Kiangsi, Nanking, Xantung en Peking, en aan het Keizerlijke Hof te Peking, sedert den jaren 1655 tot 1657 zijn voorgevallen, op het bondigste verhandelt worden. Beneffens een Naukeurige Beschrijvinge der Sineesche Steden, Dorpen, Regeering, Weetenschappen, Hantwerken, Zeden, Godsdiensten, Gebouwen, Drachten, Schepen, Bergen, Gewassen, Dieren, et cetera en oorlogen tegen de Tartars. 5. Aufl., Amsterdam: Wolfgang, Waasberge, Boom, van Somerten, en Goethals, 1693.
- Joan Nieuhof: Zee- en Lant-Reise door verscheide Gewesten van Oostindien, behelzende veele zeldzaame en wonderlijke voorvallen en geschiedenissen. Beneffens een beschrijving van lantschappen, dieren, gewassen, draghten, zeden en godsdienst der inwoonders: E inzonderheit een wijtloopig verhael der Stad Batavia. Amsterdam: de Weduwe van Jacob van Meurs, 1682.
Externe links[bewerken]
- 'Het boek van Johan Nieuhof' op digischool.nl
- Joan Nieuhof: 'een groote lust verre en vreemde landen te bezien'
- Johan Nieuhofs Beelden van China
 |
Zie de categorie Johan Nieuhof van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
