Joan Nieuhof

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Joan Nieuhof

Joan Nieuhof of Johan (Uelsen, 22 juli 1618 - Madagaskar, 8 oktober 1672) was een Nederlandse wereldreiziger en deed verslag van zijn reizen naar Brazilië, China en Indië. Na een reis in 1655 tot 1657 van 2.400 km van Kanton naar Peking was Joan Nieuhof de meest toonaangevende Europese schrijver over het Chinese keizerrijk. De rapporten van deze gezantschappen en de verslagen van de Jezuïeten vormden in die tijd de enige Europese bron van informatie over China.

Biografie[bewerken]

Joan Nieuhof werd geboren in Uelsen, net over de Duitse grens bij Tubbergen in het graafschap Bentheim, waar zijn vader, afkomstig uit Zwolle, burgemeester was. Door bemiddeling van Cornelis Jan Witsen vertrok Nieuhof in 1640 als vaandrig naar Nederlands Brazilië. In 1649 was hij weer terug in Bentheim. Na drie jaar tekende hij opnieuw. In 1654 kwam hij aan in Batavia. Joan Maetsuycker benoemde hem als eerste hofmeester van het gezantschap naar Peking.

In de eerste helft van de 17de eeuw probeerde de VOC de monopoliepositie van de Portugezen te Macau te doorbreken. Toen dat niet lukte zond zij tussen 1655 en 1685 zes gezantschappen naar Peking, na de overwinning van de Qing-dynastie op het bewind van de Ming-dynastie. Het eerste gezantschap stond onder leiding van Zacharias Wagener; het tweede onder Pieter de Goyer en Jacob Keyzer. Het bestond uit 18 personen. De ambassade had tevens tot doel de nieuwe Chinese machthebbers te polsen voor een samenwerking.[1] Nieuhof was officieel verantwoordelijk voor de ontvangsten, ceremoniën en het logies tijdens de reis [2], een positie die te vergelijken was met het Duitse Hofmeister.

Het Gezandtschap der Neêrlandtsche Oost-Indische Compagnie

Nieuhof had in 1655 de speciale instructie gekregen om alle steeden, dorpen, paleysen, rivieren, vasticheeden ende andre marckweerdige gebouwen die hij passeren mocht tussen Canton en Peking in haar rechte forme ende gestaltenisse af te beelden. Na maandenlange onderhandelingen over eventuele steekpenningen te betalen aan de keizer en de onderkoning, verliet het gezelschap Canton op 17 maart 1656. Op 18 juli kwam het gezelschap in Peking aan. De jezuiet Johann Adam Schall von Bell bood zich aan als vertaler, maar was zich terdege bewust van de gevaren. Op 24 september ontving keizer Shunzhi de kooplieden. Zoals gebruikelijk maakten de Nederlanders een Koutou, anders zou de missie mislukken. Het resultaat was dat de Nederlanders een keer in de acht jaar langs konden komen, met niet meer dan 100 man. Over eventuele handel werd niet gesproken. Op 16 oktober werd het gezelschap gesommeerd de hoofdstad binnen twee uur te verlaten. Ook de terugreis duurde drie maanden; de hele onderneming nam 20 maanden en 6 dagen in beslag.

Bij thuiskomst in 1658 had hij zijn notities en aantekeningen aan zijn broer Hendrik toevertrouwd. Na drie maanden was hij alweer op weg getogen, inzonderheit door de gelegenheit, die mij toen d'Ed. Heeren Bewinthebbers deden opdragen, en aenbieden.

Vanaf 1663 was hij enige jaren koopman in Kochi, dat door Rijkloff van Goens was veroverd op de Portugezen. In Malabar bezocht hij diverse inheemse vorsten om handelsverdragen te sluiten. Tussen 1663 en 1666 was hij gestationeerd op Ceylon. Vanwege malversaties in de parelhandel is hij zeven maanden gevangengezet. Na een loopbaan vol avonturen in dienst van de VOC woonde hij ambteloos in Batavia tot 1670. Hij beschreef de stad en omgeving uitgebreid in zijn Zee en lant-reize. Op de terugweg naar Indië na een reis naar Nederland, verdween hij in 1672 spoorloos op het eiland Madagaskar toen hij in een sloep aan land was gegaan op zoek naar drinkwater.

Het was te danken aan Hendrik Nieuhof dat in 1665 een uitvoerige studie verscheen van China, voorzien van veel plaatwerk, dat ook nog tekst en uitleg gaf van recente gebeurtenissen. Hendrik droeg het werk op aan Hendrik Spiegel en Cornelis Jan Witsen, bewindhebbers van respectievelijk de Oost- en West-Indische Compagnie. In Nicolaes Witsens Scheepsbouw (1671) ziet men verschillende van Nieuhofs tekeningen van Chinese scheepjes terug.

De 150 prenten leidden in de 18e eeuw tot populariteit van de chinoiserie, een artistieke stroming. Veel kunstenaars en architecten baseerden zich op de prenten in de boeken van Nieuhof. De oorspronkelijke prenten werden door L. Blussé van Oudalblas pas in 1984 teruggevonden in de collectie van prins Roland Bonaparte, een antropoloog die alles over Madagaskar, maar onder andere ook over Lapland en Amerikaanse indianen verzamelde.

Het boek Zee en lant-reize bevatte prenten naar landschappen die Francoys Dancx tekende tijdens zijn verblijf in Indië.[3]

Bronnen[bewerken]

Mongoolse gezant, tekening door Nieuhof
  • Blusse, L. & R. Falkenburg (1987) Johan Nieuhofs beelden van een Chinareis, 1655-1657.
  • Joan Nieuhof: Het Gezandtschap der Neêrlandtsche Oost-Indische Compagnie, aan den grooten Tartarischen Cham, den tegenwoordigen Keizer van China: Waarin de gedenkwaerdigste Geschiedenissen, die onder het reizen door de Sineesche landtschappen, Quantung, Kiangsi, Nanking, Xantung en Peking, en aan het Keizerlijke Hof te Peking, sedert den jaren 1655 tot 1657 zijn voorgevallen, op het bondigste verhandelt worden. Beneffens een Naukeurige Beschrijvinge der Sineesche Steden, Dorpen, Regeering, Weetenschappen, Hantwerken, Zeden, Godsdiensten, Gebouwen, Drachten, Schepen, Bergen, Gewassen, Dieren, et cetera en oorlogen tegen de Tartars. 5. Aufl., Amsterdam: Wolfgang, Waasberge, Boom, van Somerten, en Goethals, 1693.
  • Joan Nieuhof: Zee- en Lant-Reise door verscheide Gewesten van Oostindien, behelzende veele zeldzaame en wonderlijke voorvallen en geschiedenissen. Beneffens een beschrijving van lantschappen, dieren, gewassen, draghten, zeden en godsdienst der inwoonders: E inzonderheit een wijtloopig verhael der Stad Batavia. Amsterdam: de Weduwe van Jacob van Meurs, 1682.
  1. http://www.ukessays.com/essays/history/sino-dutch-relations-before-1792-history-essay.php
  2. http://www.ukessays.com/essays/history/sino-dutch-relations-before-1792-history-essay.php
  3. Francoys Dancx op de site van de RKD

Externe links[bewerken]