Kogge

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Hansekogge in Bremerhaven.
Afbeelding van een Kogge op een zegel in de stad Stralsund.
De Kamper Kogge, replica gebouwd te Kampen tussen 1994 en 1998.

Een kogge is een schip dat geïntroduceerd werd door de Hanze om goederen te vervoeren.

Het verscheen als type rond het jaar 1200 en was ontwikkeld uit het Vikingschip, meer bepaald het type zeegaand vrachtschip hiervan, ook wel knarr genaamd. Het was gebouwd op rechte kiel en stevens en had een geheel of gedeeltelijk dek.

Een kogge kon aanzienlijk meer vracht vervoeren dan de knarr, maar had dan ook meer kracht, dus wind, nodig om te kunnen varen. Koggen hebben in de tijd van circa 1200 tot circa 1450 een groot succes gekend. Het belangrijkste kenmerk is dat zij de ontwikkeling hebben gemaakt naar het stevenroer. Er was een enkel dwarsgetuigd zeil, aan een midscheeps of in latere tijd een iets voorlijker geplaatste mast.

Het is als vrachtschip verdrongen door de hulk.

Diverse steden aan de Oostzee dragen een kogge in het stadswapen.

Kogge[bewerken]

Een Kogge is ook een geografische aanduiding. De oorsprong van het woord heeft verband met het scheepstype. De bewoners waren (in de Vroege Middeleeuwen) verplicht een bemande kogge te leveren voor diensten aan de vorst. In West-Friesland maar ook elders, komt de term Kogge voor als geografische aanduiding, bijvoorbeeld in de Vier Noorder Koggen.

Archeologie[bewerken]

Na het droogvallen van de Flevopolders zijn verschillende koggen opgegraven en geconserveerd. In totaal zijn zo'n 14 koggeschepen in Nederland gevonden

Kamper Kogge[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Kamper Kogge voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Kampen heeft als enige stad in Nederland een kogge gereconstrueerd. De Kamper Kogge is een reconstructie van een wrak uit 1336 dat gevonden is in de Flevopolder ter hoogte van Nijkerk. Naast informatie uit dit wrak is ook archiefonderzoek gedaan om zo veel mogelijk oorspronkelijke informatie in de reconstructie te kunnen verwerken. Hierdoor is het gelukt de kogge op authentieke wijze te bouwen. Het schip heeft zijn ligplaats aan de Koggewerf in Kampen, in de Buitenhaven, aan de oever van de IJssel.

'IJsselkogge'[bewerken]

In oktober 2012 werd bij sonaronderzoek van de rivierbodem van de IJssel bij Kampen een gaaf bewaard gebleven Koggeschip uit de eerste helft van de 15e eeuw gevonden. Het middeleeuwse schip zit tot 4 meter onder het zand in de bodem van de rivier. Alleen aan stuurboord steekt het schip boven de bodem uit, en dat was ook de reden dat het wrak met sonar kon worden ontdekt.

Omdat het schip altijd in de IJssel in zoet water heeft gelegen bevindt het zich in een zeer goede staat. Ook is het hout niet aangetast door de paalworm die sinds de 17e eeuw in zout water voorkomt. Eerder gevonden kogges in de vroegere Zuiderzee hebben altijd in zout water gelegen waardoor die wrakken nogal zijn aangetast. Ook bij Antwerpen en Bremen zijn koggewrakken gevonden, maar ook die zijn in de loop van de eeuwen aangetast. Daarnaast zijn de meeste eerder gevonden koggewrakken geheel of gedeeltijk uiteen geslagen en niet compleet. Het nu in de gemeente Kampen gevonden schip is 'IJsselkogge' gedoopt en is de meest gave kogge die ooit gevonden is. Bovendien is de IJsselkogge als één geheel in de bodem bewaard gebleven en daardoor veel completer dan ooit ergens is aangetroffen.

Bijzonder is dat de IJsselkogge gevonden is op een afstand van slechts 150 meter van de werf van de 'Kamper Kogge'.[1]


De IJsselkogge heeft een lengte van 20 meter en is 8 meter breed. Uit archeologisch duikonderzoek is gebleken dat het schip geen lading bevat. Bijzonder is dat in het voorschip een braadspit (een houten lier) is aangetroffen en dat bij de mast de bevestigingsconstructie van het staand want nog aanwezig was. Uit onderzoek van het hout blijkt het schip te dateren uit de eerste helft van de 15e eeuw.

Vermoedelijk is het schip bewust op deze plek is afgezonken om de stroomsnelheid van het water te verhogen waarmee verzanding van de IJssel kon worden tegengegaan. Dit vermoeden lijkt te worden bevestigd doordat geheel onverwacht vlak naast en half onder de IJsselkogge nog twee kleinere scheepswrakken werden gevonden. Het eerste is een soort aak met een lengte van zeker 8 meter en is gedateerd in het jaar 1410. Het tweede kleine scheepswrak lijkt op een punterachtig vaartuig en heeft een lengte van 13 meter.

De drie wrakken zullen door Rijkswaterstaat worden geborgen en geconserveerd. Vanwege de sterke band die Kampen vanuit de middeleeuwen al met Kogges en de Hanze heeft, is de gemeente Kampen bezig met het ontwikkelen van een plan om de wrakken in Kampen een goede plek te geven.

Kogge bij Doel[bewerken]

Een groot en relatief goed bewaard exemplaar van een kogge werd in 2000 in de buurt van Doel gevonden, bij graafwerken aan het Deurganckdok. In 2002 werd een tweede, kleiner exemplaar in hetzelfde dok gevonden. De Kogge wordt vanaf 2010 door het Agentschap onroerend erfgoed onderzocht in het Waterbouwkundig Laboratorium in Borgerhout. Het project De Kogge zal uitmonden in een bewaring en een museale tentoonstelling.

De Kogge bij Doel is vervaardigd uit massief eiken hout van bomen die gekapt zouden zijn in de winter van 1325 - 1326 in het noordwesten van Duitsland.[bron?]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Eeuwenoud wrak blijkt een Kogge., www.nos.nl, 16 oktober 2012.]