Penelope

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Icoontje doorverwijspagina Zie Penelope (doorverwijspagina) voor andere betekenissen van Penelope.

Penelope (Oud-Grieks: Πηνελόπη, Pênelópê), de dochter van Icarius (een broer van de Spartaanse koning Tyndareus) en Periboia, was omwille van haar schoonheid een begeerde huwelijkskandidate voor verscheidene prinsen uit Griekenland. Haar vader liet, om te vermijden dat degenen die naar haar hand dongen slaags zouden raken, zijn toekomstige schoonzonen deelnemen aan spelen, waarbij de inzet Penelope's hand was. Daar Odysseus de overwinnaar van deze spelen was, mocht hij zich voortaan haar echtgenoot noemen.

Andere bronnen vermelden dat Odysseus haar vroeg in ruil voor de oplossing van het huwelijk tussen Helena en Menelaos, namelijk Helena zelf laten kiezen, en de andere vorsten te laten zweren het huwelijk te verdedigen.

Etymologie[bewerken]

Haar naam is misschien afgeleid van πήνη / pếnê (inslag; weefsel) en λέπειν / lépein (aftrekken) of ὤψ / ốps (gezicht). De naam is ook (verkeerdelijk) in verband gebracht met het woord πηνέλοψ / pênélops (eend).

Mythologie[bewerken]

Zij was in Homerus' Odyssee, de trouwe gade van Odysseus, de koning van Ithaka. Zij wachtte twintig jaar op zijn thuiskomst uit de Trojaanse oorlog.

Kort nadat zij hem een zoon, Telemachos, had geschonken, moest haar gemaal met het Griekse leger tegen Troje optrekken. Toen deze lang uitbleef en het gerucht van zijn dood zich verspreidde, kwamen de voornaamste jongelingen uit Ithaka en de omliggende eilanden tot haar, om naar haar hand te dingen. Op de terugkeer van Odysseus hopend, weigerde zij een nieuwe verbintenis te sluiten, en om aan de onstuimige aandrang van de minnaars te ontkomen, beweerde zij, dat zij bezig was een lijkkleed te weven voor haar grijze schoonvader Laërtes en geen keuze kon doen, vóórdat dit was voltooid. 's Nachts trok zij echter wat zij overdag had afgewerkt weer uit.

Penelope (?) die wacht op Odysseus (Romeinse kopie naar Grieks origineel van rond 460 v.Chr., Musei Vaticani, inv. 754).

Door haar dienstmaagden werd evenwel deze list aan de vrijers verraden. Deze drongen nu nog sterker op een beslissing aan en verteerden ondertussen de have en het goed van haar gemaal. Penelope besloot toen om een nieuwe echtgenoot te kiezen door een wedstrijd te laten plaatsvinden, waaraan alle vrijers meededen. Zij moesten met de zware boog van Odysseus een pijl door de ringen van 12 achter elkaar geplaatste bijlen schieten, zoals Odysseus dat kon. Geen van de vrijers kon de boog spannen. Odysseus was intussen teruggekeerd, maar op advies van en met de hulp van de godin Pallas Athena was hij ter wille van zijn veiligheid vermomd als een oude bedelaar. Deze bedelaar ging de uitdaging aan. Hij spande de zware boog zonder moeite en won de wedstrijd. Meteen werd zijn ware uiterlijk zichtbaar en herkende iedereen in de zaal hem als de koning van Ithaka. Vervolgens richtte hij de pijlen op de vrijers. Na al de vrijers gedood te hebben, maakte hij zich aan zijn gade bekend en leefde weer met haar in een gelukkige echt.

In de oudheid was Penelope dan ook het toonbeeld van trouwe huwelijksliefde. Latere legenden echter trachtten haar trouw in twijfel te trekken en wisten te verhalen van een zoon Pan, die òf door Hermes, òf door al de vrijers gezamenlijk bij haar zou zijn verwekt[1]. Men verhaalde zelfs, dat Odysseus haar na zijn terugkeer had verstoten, en dat zij van Ithaka naar Sparta en vandaar naar Mantinea was getrokken, waar men haar graf kon aanwijzen.

Weer andere mythen meldden daarentegen, dat zij met Odysseus had geleefd tot aan diens dood en nadat hij was gestorven in het huwelijk was getreden met Telegonus, de zoon, die haar eerste gemaal bij Circe had verwekt. Ze zou dan met hem een zoon, Italus, hebben gekregen. Sommige legenden verplaatsten haar tot slot naar het elysion.

Moderne bewerkingen[bewerken]

Een vertelling, die vanuit een modern gezichtspunt en in tegenstelling tot de Odysseia de geschiedenis van Penelope verhaalt, is The Penelopiad (2005) van Margaret Atwood. Op eenzelfde manier stelt Rolf Liebermann in zijn Penelope (Opera semiseria, libretto van Heinrich Strobel) de vrouw in het middelpunt van de handeling.

Stamboom[bewerken]

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Zeus
 
Danaë
 
Cepheus
 
Cassiopeia
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Cynortas
 
Perseus
 
 
 
 
 
 
Andromeda
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Oebalus
 
 
 
 
 
Gorgophone
 
 
 
 
 
 
Perieres
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Hippocoon
 
Icarus
 
Periboia
 
Tyndareos
 
Leda
 
 
 
 
Leucippus
 
Aphareus
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Odysseus
 
Penelope
 
Perileos
 
Castor
 
Klytaimnestra
 
Polydeuces
 
Helena
 

Bronnen en referenties[bewerken]

Antieke bronnen[bewerken]

Moderne bronnen[bewerken]

Voetnoten[bewerken]

  1. Dit komt voort uit een verwarring met een naamgenote, de nimf Penelope.