Scheurbuik

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Esculaap     Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.
Scheurbuik
Tandvleesbloedingen ten gevolge van scheurbuik.
Tandvleesbloedingen ten gevolge van scheurbuik.
scorbutus
ICD-10 E54
ICD-9 267
OMIM 240400
DiseasesDB 13930
MedlinePlus 000355
eMedicine med/2086derm/521 ped/2073 radio/628
MeSH D012614
Portaal  Portaalicoon   Geneeskunde

Scheurbuik (medisch: scorbutus of scorbuut) is een ziekte, die zich voordoet als gevolg van een langdurig gebrek aan vitamine C, van een ascorbinezuurdeficiëntie. Scheurbuik is bekend van de eerste ontdekkingsreizen omstreeks 1500 met zeilschepen om de wereld.

Symptomen en behandeling[bewerken]

Symptomen van scheurbuik zijn onder meer zwellingen en bloedingen van het tandvlees, petechiën, vooral op onderbenen, slapte, stijve en pijnlijke ledematen en inwendige bloedingen. Er is geen sprake van een specifieke buikaandoening. Onbehandelde scheurbuik is op lange termijn dodelijk, maar de behandeling is eenvoudig: vitamine C innemen.

Vitamine C is mede verantwoordelijk voor de productie van collageen. Dat is een eiwit dat instaat voor stevigheid van biostructuren. Indien niet voldoende vitamine C aanwezig is zal dit eiwit zijn functie niet of slecht kunnen uitvoeren. Als eerste zullen bloedvaatjes het begeven en zo bloedingen veroorzaken.

Geschiedenis[bewerken]

Scheurbuik was op de verre handelsreizen die men na de middeleeuwen maakte een van de voornaamste doodsoorzaken aan boord van de zeilschepen. Van de ziekte was al langer bekend dat zij aan het eind van de winter veel voorkwam in de Oostzeelanden en het noordelijk deel van Scandinavië.

De bemanningen van de schepen van Vasco da Gama, rond 1500, en van Ferdinand Magellaan, begin 16e eeuw, leden aan scheurbuik.

Hoewel sinds de eerste ontdekkingsreizen duidelijk was dat citrusvruchten de ziekte binnen enkele dagen deed verdwijnen bleven de geneeskundigen eeuwenlang zoeken naar andere remedies. De geneeskundige en hoogleraar Herman Boerhaave beschreef rond 1700 de ziekte als een probleem van de bloedcirculatie, veroorzaakt door vochtig en koud weer en een tekort aan beweging. Door zijn groot gezag in de Europese geneeskundige wereld bleef deze opvatting nog lang opgeld doen.[1]

De Britse marinearts James Lind (1716-1794) wist na 1747 gedaan te krijgen dat op Engelse marineschepen citroensap werd verstrekt. In wat gezien kan worden als de eerste randomized clinical trial toonde hij de effectiviteit aan. Het leverde de Engelse mariniers de bijnaam Limeys op.[2] Eerder werd soms al een aftreksel van lepelblad met jenever gebruikt. De houdbaarheid van vruchten en sap was op lange reizen een probleem, maar halverwege de 18e eeuw, bijvoorbeeld met James Cook, kwam men er achter dat ook het regelmatig eten van het langdurig houdbare zuurkool het optreden van scheurbuik kon voorkomen.

Fatale vormen van scheurbuik komen sinds het begin van de 20e eeuw niet meer voor in Nederland en België. De diagnose wordt een enkele maal nog wel eens gesteld bij iemand met een zeer onvolwaardig dieet.

Etymologie[bewerken]

Het woord scheurbuik is een verbastering van het Latijnse woord scorbus.

De stofnaam voor vitamine C is ascorbinezuur, afgeleid van a-scorbus, dat 'tegen scheurbuik' betekent.

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Leuftink A.E., (2008) Harde heelmeesters, Zeelieden en hun dokters in de 18e eeuw, Walburg Pers, Zutphen
  2. Nederlands tijdschrift tegen de Kwakzalverij, Jaargang 118, 2007, nr. 3