Vereniging tegen de Kwakzalverij
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
De Vereniging tegen de Kwakzalverij (ofwel de VtdK) is een Nederlandse vereniging die tot doel heeft de evaluatie van alternatieve behandelwijzen en de bestrijding van kwakzalverij in de ruimste zin van het woord. De vereniging is opgericht in 1880.
Inhoud |
[bewerk] Doelstelling
De vereniging bestrijdt het toepassen van behandelings- en/of onderzoeksmethoden waarvan het nut volgens haar niet wetenschappelijk is aangetoond. Voor veel alternatieve geneeswijzen is dit het geval. Het onderzoek naar alternatieve geneeswijzen wordt door de Vereniging als nutteloos en onzinnig bestempeld omdat alternatieve behandelingen al honderden jaren worden beoefend en na al die tijd zelfs homeopathie en acupunctuur zich volgens de vereniging in de Westerse wereld niet hebben kunnen bewijzen. Daarom tracht de Vereniging medisch onderzoek naar alternatieve geneeswijzen stil te leggen.
Verder stelt de vereniging zich ten doel het toepassen van alternatieve geneeswijzen door artsen te bestrijden. Het toepassen van onbewezen en daardoor volgens de vereniging onwerkzame therapieën door artsen noemt de vereniging 'medische kwakzalverij'. Dit laatste acht de vereniging nog kwalijker dan kwakzalverij door niet-artsen, omdat artsen een medische en wetenschappelijke opleiding hebben gevolgd, waardoor ze beter in staat zouden moeten zijn om werkzame van niet-werkzame therapieën te onderscheiden dan iemand die geen arts is.
Het lidmaatschap staat open voor iedereen die de doelstelling van de vereniging onderschrijft. Het is niet voorbehouden aan de beroepsgroep van artsen en apothekers. De Vereniging tegen de Kwakzalverij ontvangt geen overheidssubsidie.
[bewerk] Activiteiten van de vereniging
[bewerk] Tijdschrift
De vereniging geeft een tijdschrift uit en geeft commentaren op radio en tv. Ook publiceert de vereniging artikelen in dagbladen en vaktijdschriften. De vereniging publiceerde een top 20 van door haarzelf benoemde kwakzalvers uit de 20e eeuw. Hierop plaatste de vereniging onder andere Cornelis Moerman, Jomanda, Adelbert Nelissen en Greet Hofmans. Ter gelegenheid van het 125-jarig bestaan gaf de vereniging in 2005 een boek uit met de titel Kwakzalverij - 125 jaar medische folklore, samengesteld door wetenschapsjournalist Hans van Maanen.
[bewerk] Meester Kackadorisprijs
De vereniging reikt jaarlijks de Meester Kackadorisprijs uit, bestemd voor "instellingen, personen of ondernemingen die in de visie van de vereniging in belangrijke mate hebben bijgedragen aan de verspreiding in daad, woord of geschrift van de kwakzalverij in Nederland". Eenieder kan kandidaten voor de Kackadorisprijs voordragen. De genomineerden worden bekend gemaakt door het plaatsen van een juryrapport op de website van de vereniging en door verspreiding via het ANP. De genomineerden wordt altijd de mogelijkheid geboden een weerwoord te uiten, wat gepubliceerd wordt in het verenigingsblad en op de website. De naam van de prijs is ontleend aan kwakzalver Kackadoris, een personage uit het tafelspel uit 1631 Meester Kackadoris / ende een doof Wijf met Eyeren van Marnix van St. Aldegonde.
[bewerk] Advies
Wanneer iemand het slachtoffer is geworden van een verkeerde behandeling door een alternatieve genezer, kan men persoonlijk advies krijgen van de vereniging. Daarnaast wordt de vereniging regelmatig door patiënten geattendeerd op malafide praktijken. Deze informatie wordt gebruikt voor het schrijven van waarschuwende artikelen. Tevens wordt in samenspraak met "benadeelden" aangifte gedaan bij de Inspectie voor de Gezondheidszorg.
[bewerk] Kritiek op de Vereniging tegen de Kwakzalverij
Volgens critici, werkt de vereniging volgens te eng geïnterpreteerde wetenschappelijke methoden en heeft het bestuur van de vereniging te weinig oog voor mogelijk werkzame alternatieve therapieën. Tegenstanders vinden dat de vereniging voorbij gaat aan het idee dat vooruitgang alleen mogelijk zou zijn door de eigen wetenschappelijke (meet-)methodes voortdurend in vraag te blijven stellen en open te staan voor "alternatieven" en "het onbekende". De drijvende kracht achter de vereniging is aan het begin van de eenentwintigste eeuw de voorzitter, de Hoornse vrouwenarts Renckens. Hij staat bekend om zijn scherpe pen en harde stellingname.
[bewerk] Rechtszaken
[bewerk] Houtsmuller versus de VtdK
Het gerechtshof Amsterdam heeft bij arrest van 19 oktober 2002 (LJN AA7654) in de zaak van de arts Houtsmuller tegen de Vereniging tegen de Kwakzalverij overwogen dat het begrip "kwakzalver" bij het publiek een negatievere lading heeft dan alleen iemand die niet wetenschappelijk bewezen geneeswijzen toepast. Kwakzalverij houdt een vorm van oplichting en (opzettelijke) misleiding in en duidt ook op iemand die onbevoegd de geneeskunst uitoefent, waardoor de kwalificatie "kwakzalver" voor een arts zeer lasterlijk is. In deze zaak vond het gerechtshof dat de vereniging de aanduiding "kwakzalver" niet had mogen gebruiken, en daarom onrechtmatig had gehandeld. Het bestuur van de vereniging stelt, wegens beperkte financiële middelen en de afgenomen activiteiten van Houtsmuller, af te hebben gezien van een bodemprocedure.
[bewerk] Maes versus de VtdK
In 2005 werd oorspronkelijk ook de "Vakgroep Psychiatrie en Neuropsychologie, Medische Faculteit Universiteit Maastricht" genomineerd voor de Meester Kackadorisprijs wegens samenwerking met de Belgische neuro-psychiater Michael Maes, die beweert aandoeningen als fibromyalgie, chronischevermoeidheidssyndroom en burn-out te kunnen behandelen met therapieën als acupunctuur, chelatietherapie, voedingssupplementen als visolie en diëten, daarbij gebruik makend van volgens de vereniging niet wetenschappelijk bewezen onderzoeksmethoden zoals de MELISA-test, HPU-test en de Pharmanex-biofotonen scanner. De Vereniging tegen de Kwakzalverij heeft deze nominatie later ingetrokken toen bleek dat Maes medio 2004 strafontslag had gekregen. Hierna bleef hij zich uitgeven voor professor te Maastricht. Ondanks de ingetrokken nominatie spande Maes een kort geding aan tegen de Vereniging, waarin hij rectificatie vorderde en een verbod om hem in de toekomst in verband te brengen met kwakzalverij.
De voorzieningenrechter was op 22 december 2005 van mening dat de Vereniging niet onrechtmatig had gehandeld door de Universiteit Maastricht, wegens Maes’ praktijken, voor de Meester Kackadorisprijs te nomineren. De Vereniging heeft de effectiviteit van Maes’ therapieën volgens de rechter terecht in twijfel getrokken. Alle eisen van Maes werden afgewezen. Maes is in beroep gegaan.
[bewerk] Sickesz versus de VtdK
In 2007 verloor de vereniging in een bodemprocedure, na voor de rechtbank haar gelijk te hebben gekregen, een rechtszaak voor het gerechtshof van de Haagse orthomanuele therapeut Dr. Mayita Sickesz. De vereniging had Sickesz in de top 20-lijst van kwakzalvers van de twintigste eeuw gezet. De vereniging werd daarop veroordeeld[1] tot het plaatsen van twee rectificaties in landelijke kranten. Verder mag zij Sickesz in de toekomst niet meer aanduiden als kwakzalver. Wegens de kosten die het plaatsen van deze rectificaties met zich meebrengt is de vereniging in financiële moeilijkheden gekomen.
In het arrest [2] zeggen de rechters dat:
- Volgens de definitie van het woordenboek Van Dale (13e druk) een kwakzalver letterlijk iemand is, die nutteloze middelen toepast ter genezing van de een of andere ziekte; en figuurlijk iemand die het publiek wat op de mouw wil spelden, syn. boerenbedrieger, oplichter, knoeier.
- Het "nut" van orthomanuele therapie in een proefschrift uit 1990 bewezen is, en de therapie bovendien door sommige zorgverzekeraars wordt vergoed.
- Omdat volgens de rechters het nut van de therapie wel bewezen is (of in ieder geval dat niet beweerd kan worden, dat de therapie nutteloos is), vinden zij dat de goede naam van mevrouw Sickesz te veel schade aangedaan wordt door de figuurlijke betekenis van het woord kwakzalver.
Vanuit de medische wereld bestaat veel kritiek op de beslissing van de rechters. In diverse opinie-stukken in onder andere de Volkskrant [3] (door Hans van Maanen) en het NRC Handelsblad (door Piet Borst) wordt onder andere gesteld dat:
- de rechters het "nut" van de orthomanuele therapie afleiden uit één proefschrift dat in 1990 verscheen bij de economische faculteit (dus niet de medische) van de universiteit van Rotterdam, een proefschrift - notabene van de hand van twee orthomanueel geneeskundigen - waarvan de inhoud en de gebruikte onderzoeksmethoden ook toen al ernstig bekritiseerd werden. De onderzoekers vroegen patiënten met rugklachten die behandeld waren met orthomanuele therapie hoe tevreden zij waren over de behandeling. Twee op de drie patiënten gaf aan, tevreden te zijn. Verder en beter onderzoek naar de therapie is nooit verricht.
- de Vereniging tegen de Kwakzalverij mevrouw Sickesz met name tot kwakzalver bestempelde, omdat zij beweert met haar therapie ziekten als schizofrenie en depressie te kunnen genezen. Deze bewering kan niet worden onderbouwd met wat voor wetenschappelijk bewijs dan ook en wordt door medici gezien als klinkklare onzin. Het proefschrift uit 1990 handelde alleen over het nut van orthomanuele therapie bij rugklachten. Het toepassen van deze therapie bij deze ziekten lijkt dus volledig nutteloos, waarmee mevrouw Sickesz wél voldoet aan de letterlijke definitie van het woord kwakzalver.
- de rechters de definitie van kwakzalverij uit de 13e editie van de Van Dale gebruikten, waarbij zij vonden dat de figuurlijke betekenissen die Van Dale geeft, zoals boerenbedrieger en oplichter, de goede naam van mevrouw Sickesz te veel door het slijk haalde. Critici wijzen erop, dat naar hun mening mevrouw Sickesz wel aan de letterlijke betekenis van het woord voldoet, en dat iets of iemand niet altijd aan alle betekenissen van een woord tegelijkertijd hoeft te voldoen, om met dit woord aangeduid te kunnen en mogen worden.
- de rechters het feit dat sommige verzekeraars de therapie van Sickesz vergoeden als bewijs zien voor het "nut" van de behandeling. Dit zegt niets, aldus Piet Borst, omdat er ook verzekeraars zijn die een bedevaart naar Lourdes vergoeden. De verzekeraars maken commerciële afwegingen voor hun pakket, geen afwegingen op basis van de werkzaamheid.
De VtdK verklaart het vonnis uit de achtergrond van de vicepresident van het Amsterdamse gerechtshof, mevrouw T.A.C. van Hartingsveldt, die lid is van de soefibeweging[4][5]. Na de uitspraak is, onder andere door de Stichting Skepsis (Nederland) en SKEPP (Vlaanderen), een inzamelingsactie op touw gezet voor het dekken van juridische en rectificatiekosten.[6][7] De vereniging is tegen de uitspraak in cassatie gegaan[8].
