Taxi Driver

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Taxi Driver
Regie Martin Scorsese
Producent Julia Philips
Michael Philips
Scenario Paul Schrader
Martin Scorsese
Hoofdrollen Robert De Niro
Jodie Foster
Harvey Keitel
Cybill Shepherd
Peter Boyle
Muziek Bernard Herrmann
Montage Tom Rolf
Melvin Shapiro
Cinematografie Michael Chapman
Distributie Columbia Pictures
Première 8 februari 1976 (VS)
Genre misdaad, drama
Speelduur 113 minuten
Taal Engels
Land Vlag van Verenigde Staten Verenigde Staten
Budget $1,3 miljoen (geschat)
Nominaties vier Academy Awards
twee Golden Globes
Prijzen drie BAFTA Awards

Palms d'Or 1976

(en) IMDb-profiel
Portaal  Portaalicoon   Film

Taxi Driver is een Amerikaanse speelfilm, geregisseerd door Martin Scorsese uit 1976.

De film staat bekend om zijn sterke acteerprestaties en realisme. De film was van groot belang voor de hoofdrolspelers Robert De Niro en Jodie Foster, die ten tijde van de opnames 14 jaar oud was. Foster kreeg een Academy Award nominatie voor de beste vrouwelijke bijrol en De Niro werd genomineerd in de categorie beste mannelijke hoofdrol. De film zelf werd ook genomineerd voor "Beste Film" en de muziek van Bernard Herrmann (zijn laatste werk voordat hij stierf) voor "Beste originele Muziek".

Rolverdeling[bewerken]

Verhaal[bewerken]

Leeswaarschuwing: Onderstaande tekst bevat details over de inhoud en/of de afloop van het verhaal.

Travis Bickle (De Niro), een gefrustreerde oorlogsveteraan van 26 jaar, is sinds kort gestopt bij de Marine. Hij lijdt aan slapeloosheid en neemt daarom een baan als taxibestuurder in New York, en vindt het niet erg om 's nachts te werken. In zijn vrije tijd bekijkt Bickle pornofilms in bioscopen en rijdt hij doelloos rond in de slechte buurten van Manhattan.

Bickle is met afschuw vervuld door het verdwijnen van elk besef van normen en waarden. Bickle zegt hierover: "All the animals come out at night - whores, skunk pussies, buggers, queens, fairies, dopers, junkies, sick, venal. Someday a real rain will come and wash all this scum off the streets."

Als op een avond Iris (vertolkt door Foster), een 12 jaar oude prostituee, toevallig in zijn taxi belandt wanneer ze probeert te ontsnappen aan haar pooier, is hij diep geraakt. Hij wil haar proberen te redden ook al ziet Iris dat zelf helemaal niet zitten. Over haar pooier, Sport, vertelt ze dat hij eigenlijk een heel vriendelijke en zorgzame persoon is.

Bickle lijdt ook aan de korte en mislukte poging om een relatie aan te knopen met Betsy (vertolkt door Cybill Shepherd). Betsy werkt voor de senator van de staat New York genaamd Palantine, die campagne voert voor de presidentiële nominatie. Palantine belooft drastische sociale veranderingen. Betsy is in het begin van hun relatie geïntrigeerd door Bickle. Eerst neemt Bickle haar mee uit lunchen, waarin hij met haar flirt en sympathiseert met haar eenzaamheid. Uiteindelijk maken ze een afspraak om naar de film te gaan. Bickle neemt haar mee naar een pornografische film, en Betsy vertrekt in afschuw.

Daarna raakt Bickle steeds verder in zichzelf getrokken. Hij koopt een mes en 4 pistolen. Tijdens een van zijn ritten legt een zakenman (een kleine rol van Martin Scorsese zelf) aan hem uit hoe hij zijn vrouw wil vermoorden omdat ze vreemdgaat. Wanneer hij boodschappen haalt bij een winkel die hij vaak bezoekt wordt er een overval gepleegd, en Bickle schiet de overvaller neer. Bickle schrijft een brief aan zijn ouders, waarin hij schrijft dat hij bezig is met zeer belangrijk en geheim overheidswerk. Ook vertelt hij over Betsy.

Bickle probeert zijn frustaties te uiten aan Wizard, een zeer ervaren taxibestuurder. Hij vertelt dat hij de dwang heeft om "iets groots te doen". Wizard zegt tegen hem dat hij moet relaxen en zich meer moet vermaken. Travis heeft plannen om een aanslag op senator Palantine te plegen.

Travis heeft allerlei methodes bedacht waarmee hij zijn pistolen verstopt en snel tevoorschijn kan halen. Beroemd is de scène waarin Bickle voor een spiegel staat, en de speech oefent die hij wil geven als hij tijdens zijn aanslag wordt geconfronteerd met iemand die hem tegen wil houden. Bickle : "You talkin' to me? You talkin' to me? ... Oh, yeah? Ok.", waarna hij zijn wapen trekt.

Bickle onderneemt dan een poging om senator Palantine te vermoorden tijdens een van zijn publieke campagnespeeches. Hij wordt echter gespot door iemand van de geheime dienst. (Bickle ging een tijd eerder al een gesprek met de geheim agent aan, informerend naar manieren om bij de dienst te komen werken.) Nadat de geheime dienst hem door heeft, vlucht hij, en gaat daarna op weg naar Sport (de pooier van Iris) en probeert hem te vermoorden. Dan probeert hij in hetzelfde gebouw Iris bij een klant weg te halen. Een vuurgevecht tussen Sport en zijn trawanten tegen Bickle volgt, waarbij enkel Iris en Bickle overleven.

Wanneer de politie aankomt in het gebouw waar dit alles heeft plaatsgevonden, zit Bickle gewond op een bank. Het lijkt alsof hij sterft. Als hij de politie ziet, plaatst hij zijn wijsvinger tegen zijn hoofd en doet alsof hij zichzelf neerschiet.

De media schrijven over Bickle alsof hij een held is. Wanneer Bickle weer zijn baan oppakt als taxibestuurder, komt op een avond Betsy in zijn taxi. Ze maakt opmerkingen over het redden van Iris en zijn bekendheid door de media. Bickle gaat er niet op in, en het lijkt alsof hij niet vindt dat hij een held is. Over het einde van deze film is veel debat ontstaan.

Achtergrondinformatie[bewerken]

Tijdens de voorbereiding op de film werkte Robert De Niro in een aantal weekeinden als echte taxichauffeur in New York. Op dat moment maakte hij met Bernardo Bertolucci de film 1900, en vloog dus heen en weer tussen Rome en New York om dit alles te kunnen doen.

De film wordt verteld vanuit het oogpunt van Bickle. Er is echter één scène toegevoegd die (gedeeltelijk) breekt met deze structuur, namelijk de dansscène tussen Sport en Iris. Om de structuur te herstellen is een shot van Bickle toegevoegd, waarin te zien is dat hij buiten het gebouw staat en kijkt naar de kamer waar Sport en Iris zich bevinden.

De shots in de taxi zijn in een taxi opgenomen die echt door de stad rond reed. Dat hield in dat de camera in de taxi werd geplaatst samen met Martin Scorsese, Michael Chapman (cameraman), de acteurs en een geluidsman in de achterbak. Scorsese wilde hiermee deze scènes in de taxi zo realistisch mogelijk maken, met New York als decor; 'de stad bijna als een personage'.[1]

De stoom waar de taxi doorheen rijdt in het beginshot staat symbool voor de hel, om de gevaarlijke, duistere sfeer van de ghetto weer te geven.[1]

Veel van de dialoog in de film is een combinatie van het script en improvisatiesessies tijdens de voorbereidingen. Vooral het karakter Tom is verder uitgewerkt door middel van improvisatie omdat dit karakter niet volledig was uitgeschreven in het script. Ditzelfde proces gebeurde bij het karakter Sport (Harvey Keitel), weliswaar op een andere manier. Oorspronkelijk zou deze rol niet veel dialoog hebben (5 regels totaal), maar Keitel koos ervoor om deze rol verder uit te diepen. Een goed voorbeeld daarvan is de scène waarin Travis Bickle een gesprek met Sport aangaat en waarin Sport in het begin van de ontmoeting denkt dat Bickle iemand van de politie is. Het uitbreiden en improviseren van deze rol gebeurde altijd in samenwerking met Martin Scorsese, met in het achterhoofd dat het belangrijk was om de basis van het script te bewaken en daarvan niet te ver weg van te gaan.

De beroemde scène waarin Bickle voor de spiegel staat en tegen zichzelf praat ('Are you talking to me?') is bijvoorbeeld ontstaan uit improvisatie.

In de film zitten drie overheadshots, die slow-motion over een bureau gaan. De eerste is in het bureau van de taxi-standplaats, als Bickle zich aanmeldt, de tweede het bureau van Betsy, als hij haar mee uit vraagt, de derde is als hij de wapens koopt, in de hotelkamer.[1]

Het karakter van Harvey Keitel (Sport) zou oorspronkelijk zwart zijn, zoals in het script staat. De makers vonden het echter sociaal onverantwoord om dit zo te laten. Het uitgesproken racisme van Travis Bickle zou volgens de makers kunnen leiden tot rellen in de bioscopen.

Paul Schrader schreef het script met het idee van de vrouw (Betsy en Iris) als baken van goed- en schoonheid. Betsy als Madonna, Iris als hoer.[1]

Bickle verwijst bij zijn uitspraak "I'm God's Lonely Man" naar het essay "God's Lonely Man" van Thomas Wolfe, een in 1938 overleden schrijver. In dit boek schrijft Wolfe :

  • "The whole conviction of my life now rests upon the belief that loneliness, far from being a rare and curious phenomenon, is the central and inevitable fact of human existence"
  • Vertaling : "De complete overtuiging van mijn leven rest nu op het geloof dat eenzaamheid, een fenomeen dat verre van vreemd en uniek is, het centrale en onvermijdelijke feit is van het menselijke bestaan"

Paul Schrader, scriptschrijver van de film, zegt dat hij de inspiratie voor het script kreeg toen hij een tijdje geen verblijfplaats had nadat zijn huwelijk en een daaropvolgende relatie waren stukgelopen. Hij zwierf maar wat rond en realiseerde zich dat hij al weken niemand meer had gesproken en geïsoleerd had geleefd. Hierdoor kwam hij op het idee om de taxi als metafoor voor eenzaamheid te gebruiken. Het script schreef hij toen in slechts 10 dagen tijd. "I wrote the script for myself, as therapy."[1]

Productie[bewerken]

Vertaald uit het Engels

Volgens Scorsese was het Brian de Palma die hem introduceerde aan Paul Schrader. In Scorsese on Scorsese beschrijft de regisseur dat een groot deel van de film is voortgekomen uit zijn gevoel dat films zijn als dromen of door-drugs-beïnvloede-mijmeren. Hij wilde de kijker als het ware incuberen met een ‘limbo-staat’, tussen wakker zijn en slapen. Hij noemt Travis een “avenging angel”, die door de straten van NY ‘zweeft’. Wat betreft het camerawerk zegt Scorsese zich te hebben laten inspireren door Alfred Hitchcock’s “The Wrong Man” en Jack Hazan’s “A Bigger Splash.” .[2] Het tempo van de shots dienden om de kijker ‘uit balans’ te houden, waardoor de aandacht niet zou verslappen. Er zit volgens Scorsese veel religieus symbolisme in de film. Travis kan als een heilige worden beschouwd, die zijn lichaam en ziel wil purificeren en alle zwakheid kwijt wil. Bickle sterft op het einde bijna terwijl hij een meisje red en de strijd met het kwaad aan gaat, wat dus beschouwd kan worden als een ‘eervolle’ dood. .[2] Als Travis met Betsy koffie drinkt doet hij haar denken aan een nummer van Kris Kristofferson “The Pilgrim, Chapter 33”: “He’s a prohet and a pusher, partly truth, partly fiction-a walking contradiction.” Travis neemt haar uiteindelijk mee naar Language of Love, een educationele, Zweedse seksfilm.[3] De film is tijdens de zomer opgenomen, tijdens een hitte golf en een staking van de vuilnisdienst. Vanwege het geweld in de film mocht de film niet bekeken worden door mensen onder een bepaalde leeftijd. Om de sfeer van de taxi zo realistisch mogelijk te krijgen verstopte de geluidsman zich in de achterbak en Scorsese en zijn assistent Michael Chapman zich op de grond bij de achterbank, om het licht niet te blokkeren. Voor het schrijven van het script had Paul Schrader zich laten inspireren door de dagboeken van Arthur Bremer, die in 1972 presidentskandidaat George Wallace )[4] neerschoot, Aantekeningen uit het ondergrondse van Dostojevski en De Walging van Sartre. Schrader gebruikte ook zichzelf als inspiratie: hij zat net een scheiding, woonde grotendeels in zijn auto en voelde zich eenzaam, ‘net zo vervreemd als Bickle.’ Schrader maakte van Bickle ene oorlogsveteraan omdat dat mooi mixte met Bickle’s paranoia en psychotische kant, er van uitgaande dat de oorlog Bickle’s ervaringen intenser en bedreigender maakte. Bickle haatte de pooiers en de hoeren maar reed toch ook in de wijken waar die veel te vinden waren, om zijn haat te voeden. Andere collega’s reden bijvoorbeeld niet in alle wijken. .[5]

Anytime, anyplace, anywhere.

De Niro viel 17 kilo af voor de film en luisterde herhaaldelijk naar een audioboek van Arthur Bremer’s dagboek. Als hij vrij had van de opnames van 1900 ging hij naar een militaire basis met Amerikanen in noord-Italië, om hun accent op te nemen en zich eigen te maken, omdat hij dacht dat dat passend zou zijn voor Travis’ karakter. Bickle scheert zijn hoofd kaal tot een mohawk als hij senator Palentine van plan is te gaan vermoorden. Dit idee kwam van acteur en Vietnam-veteraan Victor Magnotta, een vriend van Scorsese die in de film een (kleine) rol had als geheim agent. “Magnotta sprak over bepaalde type soldaten die de jungle ingingen: die hadden deze haarstijl. Het waren meestal commando’s, en andere soldaten gaven hen de beste slaapplaatsen.” Jodie Foster was niet eerste keus. Een andere actrice, Mariel Hemingway weigerde de rol onder druk van haar familie. Na een paar andere afwijzingen werd Foster-toen nog officieel beschouwd als kindactrice (14)- gekozen. In het originele script was Sport, de pooier zwart, maar Scorsese dacht dat de film dan als te racistisch beschouwd zou worden. Eigenlijk had Schrader LA in gedachten, maar omdat de taxi’s in NY prominenter waren werd er gekozen voor NY.

Bronnen[bewerken]

  • Making of "Taxi Driver" (documentaire)
Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b c d e Taxi Driver Audio Commentary (Director & Writer)
  2. a b "Scorsese on Scorsese" edited by David Thompson and Ian Christie. 057114103X: series London; Boston: Faber and Faber, 1989. Call#: Van Pelt Library PN1998.3.S39 A3 1989
  3. Daniel Ekeroth: SWEDISH SENSATIONSFILMS: A Clandestine History of Sex, Thrillers, and Kicker Cinema, (Bazillion Points, 2011) ISBN 978-0-9796163-6-5.
  4. Portrait of an Assassin: Arthur Bremer. The American Experience. PBS Gearchiveerd van het origineel op 13 June 2008 Geraadpleegd op 2008-06-25
  5. "Travis gave punks a hair of aggression." The Toronto Star 12 Feb. 2005: H02