Beleg van Valencijn (1567)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Beleg van Valencijn
Onderdeel van de Tachtigjarige Oorlog
Weergave van Valencijn (Valenciennes) rond 1650 Atlas van Loon
Weergave van Valencijn (Valenciennes) rond 1650 Atlas van Loon
Datum 6 december 1566 - 24 maart 1567
Locatie Valencijn, Henegouwen, Nederlanden
Resultaat Spaanse overwinning
Strijdende partijen
Nederlandse Opstandelingen Flag of Cross of Burgundy.svg Spaanse Rijk
Leiders en commandanten
Pérégrin de La Grange
Guido de Brès
Filips van Noircarmes
Gilles van Berlaymont[1]
Karel van Mansfeld

Het beleg van Valencijn is een door de Spaanse Rijk voltrokken belegering van de stad Valenciennes, destijds in het graafschap Henegouwen, tegenwoordig in Frankrijk. Het duurde van 6 december 1566 tot 24 maart 1567. Naar aanleiding van de Beeldenstorm, die de stad bereikte op 24 augustus, verschansten zich onder leiding van Pérégrin de La Grange calvinisten binnen de muren van de stad. De Spaanse gezagdrager Filips van Sint-Aldegonde, heer van Noircarmes, onderwierp de stad na een uithongering van enkele maanden, gevolgd door een beschieting. Het beleg vond plaats in het allereerste begin van de Tachtigjarige Oorlog en wordt soms gezien als het eerste gevecht hiervan, maar doorgaans wordt hiervoor de Slag bij Heiligerlee genomen, zodat de tijdspanne van 80 jaar klopt.

Voorbereiding[bewerken]

Als waarnemend stadhouder van Henegouwen kreeg Noircarmes het bevel de stad Valencijn tot de orde te roepen. Onder leiding van de predikant Pérégrin de La Grange verzetten de calvinisten daar zich hardnekkig tegen het innemen van garnizoen. Nadat de stad geen gehoor had gegeven aan de eisen van de regering, werd zij op 17 september 1566 tot rebel verklaard. De regering bevestigde dit bij plakkaat van 14 december 1566. Hoewel het stadsbestuur wilde toegeven aan de wens van landvoogdes Margaretha van Parma om een garnizoen toe te laten, wist De la Grange de volksvergadering in de nacht van 5 op 6 december 1566 zo op te zwepen, dat deze het garnizoen afwees; bij die gelegenheid zou hij geantwoord hebben: Ik ben liever stom als een vis, of heb liever mijn tong aan mijn verhemelte plakken of mijn hoofd afgehakt dan dat ik dat zou doen.[2][3] Hierna begon de belegering.

Beleg[bewerken]

De inname van Valencijn. Frans Hogenberg

Om bloedvergieten te voorkomen beperkte Noircarmes zich tot een insluiting, zonder beschietingen. Een groep calvinisten die de stad wilde ontzetten, werd door hem op 29 december bij Wattrelos, ten noordoosten van Rijsel, verslagen. Een andere groep strijders, die Rijsel wilde verrassen, delfde twee dagen eerder het onderspit tegen Rassenghien, bevelhebber van Rijsel, bij Lannoy. Ondanks dat enkele hoge edelen, waaronder heimelijk ook Oranje, het verzet tegen de inname van een koninklijk garnizoen steunden, waren de belegerden verder geheel op zichzelf aangewezen.[4]

De hugenoten deden talrijke uitvallen en vele schermutselingen vonden plaats, terwijl de belegeraars nauwelijks vorderden. Kloosters in de omgeving werden geplunderd om voorraad in te inslaan en beelden te verwoesten. Van de brokstukken werd een brug over een rivierarm gebouwd die spottend de 'brug der afgoden' werd genoemd. Noircarmes en zijn onderofficieren werden omgedoopt tot de 'Zeven Slapers', en er werden uitdagend grote brillen van drie voet doorsnede op de muren gezet, om te kijken waar het geschut bleef dat aangekondigd was.[4] Na de protestantse nederlagen bij Wattrelos en Lannoy werd de toestand in de stad ernstiger, en Noircarmes wist haar te omsingelen en af te sluiten van de buitenwereld. Toen de stadhouder in de nacht van 1 op 2 januari 1567 Doornik veroverde [5], stonden de opstandige Valencijners er nagenoeg alleen voor.

Begin maart 1567 verzamelde Jan van Marnix een geuzenleger bij Oosterweel om Valencijn te ontzetten, maar werd op 13 maart vernietigend verslagen door Filips van Lannoy. Noircarmes was de stad dichter genaderd dan ooit, hij viel echter nog niet aan met volle kracht. Ook de landvoogdes had nog geduld met Valencijn en stuurde Egmont en Aarschot als bemiddelaars naar de stad. Toen dezen door De La Grange, Guido de Brès en medestanders (die niet wilden geloven dat het Spaanse leger een grote zege behaald had bij Oosterweel en de stad niet op ontzet hoefde te rekenen[6]) hoogmoedig waren te woord gestaan, viel het besluit: op 20 maart begon de beschieting van de stad, die 36 uur duurde. Op 23 maart legde de stad het hoofd in de schoot en kon Noircarmes op Palmzondag zijn intocht houden. Op 31 mei stierven De La Grange en De Brès aan de galg.

Eerste opstand (1567-1570): Valencijn · Wattrelos · Lannoy · Oosterweel · Eerste invasie (Dalheim · Heiligerlee · Groningen · Eems · Jemmingen · Geldenaken · Loevestein)
Tweede opstand (1572-1576): Den Briel · Vlissingen · Tweede invasie (Valencijn · Bergen · Saint-Ghislain · Roermond · Diest · Leuven · Mechelen · Dendermonde · Zutphen · Bredevoort · Zwolle · Kampen · Steenwijk) · Oudenaarde · Stavoren · Dokkum · Don Frederiks veldtocht (Mechelen · Diest · Roermond · Zutphen · Naarden · Geertruidenberg · Haarlem · Diemen · Alkmaar) · Vlissingen · Borsele · Zuiderzee · Alkmaar · Leiden · Reimerswaal · Derde invasie · Mookerheide · Lillo · Zoetermeer · Buren · Oudewater · Schoonhoven · Krimpen aan de Lek · Woerden · Bommenede · Zierikzee · Muiden · Aalst · Slag bij Vissenaken · Maastricht · Antwerpen · Spanjaardenkasteel (Gent)
Algemene opstand (1576-1578): Utrecht · Steenbergen · Breda · Amsterdam · Gembloers · Zichem · Beleg van Limburg · Inname van Dalhem · Nijvel · Kampen · Rijmenam · Aarschot · Deventer
Parma's 9 jaren (1579-1588): Maastricht · 's-Hertogenbosch · Baasrode · Kortrijk · Delfzijl · Oldenzaal · Groningen · Mechelen · Zwolle · Hardenbergerheide · Coevorden · Halle · Steenwijk · Kamerijk · Doornik · Noordhorn · Breda · Aalst · Oudenaarde · Punta Delgada · Lochem · Eindhoven · Gent · Aalst · Terborg · Antwerpen · Zutphen · Kouwensteinsedijk (Antwerpen) · Amerongen · IJsseloord · Boksum · Axel · Neuss · Rijnberk · Grave · Zutphen · Warnsveld · Venlo · Sluis · Bergen op Zoom · Grevelingen
Maurits' 10 jaren (1588-1598): Zoutkamp · Breda · Steenbergen · Veldtocht van 1591 (Zutphen · Deventer · Delfzijl · Knodsenburg · Hulst · Nijmegen) · Steenwijk · Coevorden · Luxemburg · Geertruidenberg · Coevorden · Groningen · Hoei · Grol · Calais · Hulst · Veldtocht van 1597 (Turnhout · Venlo · Rijnberk · Meurs · Grol · Bredevoort · Enschede · Ootmarsum · Oldenzaal · Lingen · Rijnberk · Zaltbommel)
11 jaren strijd (1598-1609): Nieuwpoort · Rijnberk · Oostende · Sluis · Spinola 1605-1606 (Oldenzaal · Lingen · Bergen op Zoom · Mülheim · Wachtendonk · Kasteel Krakau · Bredevoort · Berkumerbrug · Grol · Rijnberk · Lochem · Grol · Gibraltar
Twaalfjarig Bestand (1609-1621): Gulik-Kleefse Successieoorlog (Gulik) · Wezel · Antwerpen
Eindstrijd (1621-1647): Gulik · Steenbergen · Bergen op Zoom · Veluwe · Breda · Oldenzaal · Grol · Baai van Matanzas · 's-Hertogenbosch · Veluwe · Wesel · Veldtocht langs de Maas (Venlo · Roermond · Maastricht) · Rijnberk · Maastricht · Philippine · Tienen · Schenkenschans · Breda · Venlo · Maastricht · Kallo · Duins · Sint-Vincent · Hulst · Antwerpen · Venlo · Puerto de Cavite