Bergum

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zie het artikel Zie Bergum (Göteborg) voor de plaats in de Zweedse gemeente Göteborg
Bergum
Burgum
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Bergum Wapen van Bergum
Details Details
Bergum
Bergum
Situering
Provincie Vlag Friesland Friesland
Gemeente Vlag Tietjerksteradeel Tietjerksteradeel
Coördinaten 53° 12′ NB, 5° 60′ OL
Algemeen
Inwoners (1-1-2011) 10.040
Overig
Postcode 9251
Netnummer 0511
Belangrijke verkeersaders N356, N355
Foto's
Kruiskerk van Bergum
Kruiskerk van Bergum
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Friesland

Bergum (officieel, Fries: Burgum) is een dorp in de Nederlandse provincie Friesland. Het is de hoofdplaats van de gemeente Tietjerksteradeel en telt 10.040 inwoners (1 januari 2011). Dit grootste dorp van de gemeente is kleiner dan voor 1930, toen Noordbergum nog onder Burgum viel. Sinds 1989 is de officiële naam van het dorp het Friestalige Burgum, voorheen Bergum.

Burgum ligt op de overgang van de Friese Wouden naar het veengebied van Midden-Fryslân. De omgeving van Burgum wordt gekenmerkt door een coulisselandschap met houtwallen. Aan de oostelijke kant liggen de natuurgebieden de Soestpolder en Noardermar. In de omgeving van de Ritskeloane liggen lommerrijke fietspaden. Aan de westelijke kant ligt natuurgebied De Dobben. In de omgeving van Burgum zijn nog een twaalftal pingo’s overgebleven. Over het aquaduct ligt een paluduct. Een paluduct is faunapassage voor natte natuursoorten langs een kanaal over een aquaduct. Het paluduct ligt in een moeraszone langs het kanaal.

Vanuit Burgum kan naar het Bergumermeer en De Leijen worden gevaren of de andere kant uit richting Eernewoude en Leeuwarden. Het dorp ligt aan het Prinses Margrietkanaal, naar het westen gaat dat door de Kromme Ee naar de Wijde Ee (Djippe Gat) en naar het oosten via de Groninger Vaart naar het Bergumermeer.

Ten westen van Burgum ligt sinds het najaar 2016 het Hendrik Bulthuis Akwadukt onder het Prinses Margrietkanaal door. Over het kanaal ligt de brug Burgumerdaam.

Burgum ligt aan de N356. Naar het noorden loopt de weg naar Veenwouden en Dokkum, en heeft via de kruising met de N355 verbinding met Hardegarijp, Noordbergum en Leeuwarden. Naar het zuiden heeft de weg verbinding met Suameer en Garijp en via de Wâldwei met Leeuwarden en Drachten. Ten westen heeft het dorp via de Warren verbinding met Suawoude en Tietjerk.

Geschiedenis[bewerken]

Eind twaalfde eeuw werd op de plaats van een tufstenen kerkje een driebeukige kerk, de Kruiskerk gebouwd nabij het "Bergklooster" (of Barraconvent) uit diezelfde tijd. Bij resolutie van 6 november 1581 werd onder meer besloten dit klooster af te branden, "opdat de vijanden (Spanjaarden) daarvan geen roofnesten make". De gebouwen met de historische namen Martinushof en Kleasterhof op de Kloosterlaan herinneren hier nog aan. De Kruiskerk in Burgum staat ook bekend om de goede akoestiek.

Burgum was in 1747 een van de eerste plaatsen in de toenmalige Republiek waar de Pachtersoproer uitbrak. Vanuit Groningen en Friesland verspreidde deze sociale onrust zich naar andere delen van het land.

Het slot Hillama stond in het westen van Burgum tegenover de "Poppestien". Hier hebben o.a. grietmannen van Tytsjerksteradiel gewoond (Van Glinstra's). Het is omstreeks 1744 afgebroken. Nog verder naar het westen stond de Grovestins, gebouwd in 1398 en afgebrand in 1829. Aan de Menno van Coehoornweg stond het Hooghuis, waar de vestingbouwkundige Menno Baron van Coehoorn, zijn beroemde "Vestingbouw" schreef (1685). Glinstrastate aan de Schoolstraat herinnert aan de bekende grietmannenfamilie. Dit gebouw, met eerst de naam Philaleatheia, is in 1885 gebouwd door een lid van de in de 19e eeuw zeer invloedrijke familie Ferf. De grafheuvel met grafkelder met 9 kisten met op één na allemaal Ferfen ligt aan de Schoolstraat.

In het centrum van Burgum staat "'t Roodhert". Deze herberg is al eeuwenoud en vertrekken werden in de 18e eeuw gebruikt als "grietenij Regtcamer". Vooral na de invoering van de burgerlijke stand (1812) waren er vertrekken voor de grietenij nodig en die werden gehuurd van de eigenaar van "'t Roodhert". Ook de vrede- en politierechter hielden er zitting. Dit heeft geduurd tot 1831, toen werd het hoekhuis er tegenover grietenijhuis. In 1908 is het oude Roodhert afgebroken en kwam er een nieuw gebouw met de oude naam.

Het oude grietenijhuis op de hoek Schoolstraat / Lageweg was later ook kantongerecht, postkantoor en Indisch museum en is nu een winkelpand.

Cultureel centrum "De Pleats", een mooie oude boerderij met het voorhuis dwars op de schuur, dateert van 1773 en was oorspronkelijk van de familie Haisma, waarvan het lid Tjalling Hajes Haisma in de Franse tijd "maire" van de commune Bergum was. Ooit werd de boerderij bij het kaarten onder invloed van drank verspeeld en ging op deze manier over van de familie Haisma naar de familie Ferf. In 1954 is het gebouw gekocht door de gemeente en na de restauratie is het een uniek dorpscentrum en restaurant geworden met een grote zaal en vergaderlokaliteiten. Op het erf van "De Pleats" is in 1960 het "Iepenloftteater" gemaakt en daar wordt iedere jaar in juni een Fries toneelstuk opgevoerd. In 2002 is het theater geheel gerenoveerd.

Rond 1696 start Freerk Bosgraaf een boomkwekerij. Hieruit zijn meerdere kwekerijen van de familie Bosgraaf/Bosgra in Burgum ontstaan, zoals Kwekerij Frisia, Terra Nigra en Kweeklust en de boomkwekerij de Iephof. Ook is er één van de twee cichoreifabrieken uit ontstaan.

Voorzieningen[bewerken]

De Skoallestrjitte (Schoolstraat) in Burgum.

In het dorp bevinden zich vele voorzieningen. Meerdere scholen voor het voortgezet onderwijs, namelijk een locatie van CSG Liudger en OSG Singelland. Er zijn drie basisscholen: OBS 't Partoer, KBS de Arke en KBS de Reinboge. Ook voor kinderen wonend in asielzoekerscentrum Burgum is een school, AZS Papilio. Kinderopvang Burgum en Kinderwoud Kinderopvang met dagopvang, kinderdagverblijf, peuterspeelzaal, peuteropvang, buitenschoolse opvang of gastouderopvang. Cultuurcentrum de Wâldsang biedt muzieklessen en lessen in andere kunstvormen aan. Het dorp heeft een relatief groot winkelcentrum, gemeentehuis, een bibliotheek, apotheek, openluchttheater, een overdekt zwembad "De Wetterstins" en vele sportvoorzieningen waaronder meerdere sporthallen, manege en tennisbanen. Fierljepskânsen op het ljeppershiem aan de Burgumerdaam achter het gemeentehuis. Een jachthaven met passantenhaven en plaats voor boten en campers en fietsenverhuur en een trailerhelling. Het Wetter en Willepark met skeeler-, atletiek-, fiets- en schaatsbaan. Het indoor- en outdoorpark Aventoer. Veel mogelijkheden voor wandelen en fietsen in en rondom Burgum. Het Prinses Margrietkanaal is één van de beste viswateren van Friesland. Ook bij de elektriciteitscentrale aan het Bergumermeer en de oevers, vooral de oostelijke, van het Bergumermeer zijn goede visstekken.

In Burgum rijdt de BurgumMoby voor jong en oud, die op de één of andere manier beperkt is in zijn/haar mobiliteit, en voor toeristen.

Het dorp heeft twee Protestantse Kerken de Kruiskerk en de Ikker, Rooms-Katholieke parochie St Marinus en de Vrije Evangelische gemeente. KEaRN is de welzijnsorganisatie. Het cultureel centrum "De Pleats". Het jongerencentrum de "Foarikker" en het verenigingsgebouw "De Stryp". In Kiehool worden activiteiten en evenementen voor jongeren georganiseerd. Deze worden ondergebracht bij het Multifunctioneel Centrum op het landgoed Glinstra State. Het Hulpmiddelencentrum is er voor de hulpmiddelen. De Friese Wouden is voor huishoudelijke hulp tot volledige verzorging, verpleging en specialistische zorg thuis of in één van de woonzorgcentra. Woonzorgcentrum Berchhiem is zowel een verpleeg- als verzorgingshuis. Het beschikt over een verkeers- en beweegtuin. Voor senioren liggen bij Berchhiem appartementencomplexen Oranjestins en Buitenhof. Bij het centrum liggen de wooncomplexen Markt, De Klaverkamp, ‘t Hoge Huys, Iephof, Pastoriekamp en in west Burgum ligt appartementencomplex Tuorrebout. Talant zorg en begeleiding voor kinderen, volwassenen of ouderen met een beperking door dagopvang, kinderdagcentrum en wooncomplexen. Crisisopvang Zienn Burgum voor tijdelijk onderdak aan volwassenen en gezinnen die op straat (zijn) komen te staan of hun woonsituatie (hebben) moeten verlaten.

Jaarlijks wordt het festival Wâldpop gehouden. Het is ontstaan toen Wâldrock ophield. Ook jaarlijks zijn de Burgumer Merke in september en de Intocht van Sinterklaas.

Voor recepties, vergaderingen, bijeenkomsten, feesten en afscheidsdiensten kan men terecht bij de Pleats, de Ikker en de Kruiskerk.

Het gemeentehuis aan de Raadhuisweg is gebouwd onder architectuur van Piet de Vries te Leeuwarden en werd geopend in 1935. In 1972 werd er een zuidelijke vleugel aangebouwd, die in 1985 een grote uitbreiding kreeg onder architectuur van wijlen A. Bonnema uit Hurdegaryp. In 1992 werd er wederom een vleugel bijgeplaatst. Het politiebureau in Burgum wordt uiterlijk per 2025 vervangen door een groot steunpunt in de plaats. Het vrijwilligers korps van Brandweer Burgum maakt deel uit van de Veilgheidsregio Fryslan.

De Vereniging voor Dorpsbelangen Bergum bestaat sinds 1893. Dorpsbelangen zet zich in algemene zin in voor de leefbaarheid van Burgum. Daarnaast staan het milieu en de veiligheid voor jong en oud hoog in het vaandel. Verder stimuleert Dorpsbelangen het werk van de vele buurtverenigingen, onder meer door een platform te zijn voor de uitwisseling van ervaringen.

Schapen[bewerken]

Burgum staat bekend om haar schapen die het gras in de wijken kort houden. Hierdoor krijgt Burgum veel reacties van onder andere 'Wakkerdier'.[1]

Bezienswaardigheden[bewerken]

Bevolkingsontwikkeling[bewerken]

Bevolkingsontwikkeling
1954 1959 1964 1969 1973 1999 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2016
3.365 3.868 4.659 5.595 6.412 9.148 9.149 9.297 9.457 9.630 9.669 9.883 10.049 9.969 10.083 10.121 10.040 10.000 10.112

Verenigingen in Bergum[bewerken]

Geboren in Burgum[bewerken]

Overleden in Burgum[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]