Borne (Overijssel)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Borne
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van de gemeente Borne Wapen van de gemeente Borne
(Details) (Details)
Locatie van de gemeente Borne (gemeentegrenzen CBS 2016)
Situering
Provincie Overijssel
Coördinaten 52° 18′ NB, 6° 45′ OL
Algemeen
Oppervlakte 26,16 km²
- land 26,00 km²
- water 0,16 km²
Inwoners (30 april 2017) 22.942? (882 inw./km²)
Bestuurscentrum Borne
Kernen Hertme, Zenderen
Naam inwoners Bornenaren
Bijnaam Melbuuln
Station(s) Borne
Politiek
Burgemeester (lijst) Rob Welten (CDA)
Economie
Gemiddeld inkomen (2012) € 36.300 per huishouden
Gem. WOZ-waarde (2014) € 207.000
WW-uitkeringen (2014) 45 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s) 7620-7626
Netnummer(s) 074
CBS-code 0147
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Website www.borne.nl
Bevolkingspiramide van de gemeente Borne
Bevolkingspiramide (2008)
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Borne (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) (Nedersaksisch: Boorn) is een Twentse forensengemeente ten noordwesten van Hengelo in de Nederlandse provincie Overijssel. De gemeente telde op 30 april 2017 22.942 inwoners (bron: CBS). De gemeente Borne werkt samen in de Regio Twente. Mensen uit Borne hebben in Twente de bijnaam Melbuul (Twents voor meelzak).

Geografie[bewerken]

Topografische gemeentekaart van Borne, maart 2017

Borne ligt in het oosten van Nederland in de provincie Overijssel. De plaats ligt centraal in de landstreek Twente en maakt deel uit van de stedenband Twente. Borne grenst aan Hengelo en wordt slechts door de A1 van die stad gescheiden. Tot de gemeente Borne behoren verder de dorpskernen Hertme en Zenderen. Tot 2001 viel ook het dorp Bornerbroek onder deze gemeente. Bij de gemeentelijke herindeling van 1 januari 2001 werd dit dorp echter bij de gemeente Almelo gevoegd.

De gemeente Borne grenst in het noorden en noordoosten aan Tubbergen en Dinkelland, in het zuidoosten aan Hengelo, in het zuidwesten aan Hof van Twente en in het westen en noordwesten aan Almelo. De plaats Borne telt zeven wijken: Centrum (Centrum / Oud Borne / Spanjaardswijk), Bornsche Maten, Letterveld (Letterveld I / Letterveld II), Molenkamp (Dikkerslaan - Molenkampsweg e.o.), 't Oldhof, Stroom Esch en 't Wensink ('t Wensink Noord / 't Wensink Zuid / Zuid Esch).

Geschiedenis[bewerken]

Villa Elisabeth uit 1895 van Albert Karel Spanjaard, tussen 1930 en 1993 gemeentehuis
De gemeente Borne in 1868, toen Bornerbroek nog bij de gemeente hoorde

In 1206 wordt Borne voor het eerst vermeld in een officiële akte. Met deze akte verkreeg de bisschop van Utrecht van de abt van Ruinen onder andere de zeggenschap over de kerk en onderhorige rechten en opkomsten te Burgunde, zoals het toen genoemd werd en tienden onder Zenderen en Almelo.[1] Voorgenoemde akte was in 2006 nog aanleiding voor viering van het achthonderdjarig bestaan van Borne. De havezate Weleveld had in de late Middeleeuwen en gedurende de Reformatie een grote invloed op het dorp.

Tot het eind van de 18e eeuw was Borne een onwelvarende plattelandsgemeente. In 1828 stichtte een Duitse jood, Salomon Jacob Spanjaard, een bedrijf, wat uitgroeide tot een van de vele textielfabrieken in de regio Twente. De bekendste telg uit de familie Spanjaard was Jacob Spanjaard, die de fabriek in de eerste decennia van de twintigste eeuw leidde en de bijnaam 'God van Borne' verwierf. Rond 1920 was een groot deel van de (mannelijke) Bornse bevolking werkzaam bij de firma Spanjaard. Een groot deel van de familie Spanjaard kwam om tijdens de Tweede Wereldoorlog. In 1973 kwam er een einde aan het bedrijf. Uit de fabriek van Spanjaard kwamen de bekende Teddy-luiers, Cinderella-lakens en Kenmore-overhemden.

Borne was in 1895 de eerste plattelandsgemeente in Nederland met een eigen elektriciteitscentrale en elektrische straatverlichting. De centrale werd gesticht door Rento Hofstede Crull en was de basis voor de latere IJsselcentrale. Crull was tevens oprichter van de latere Heemaf en Holec.

Eind jaren 90 werden plannen ontwikkeld voor een gemeentelijke herindeling in de provincie Overijssel. De gemeente Borne zou hierbij met Hengelo en Enschede fuseren tot Twentestad. Omdat er onvoldoende draagvlak bestond voor deze fusie, werd dit plan afgeblazen. In de uiteindelijke herindeling, die in 2001 plaatsvond, werd Bornerbroek, dat tot dan toe onderdeel van Borne was, bij Almelo gevoegd.

Cultuur[bewerken]

Monumenten en bezienswaardigheden[bewerken]

De rooms-katholieke Sint-Stephanuskerk in het centrum van Borne

Een deel van Borne is een beschermd dorpsgezicht. Verder zijn er in Borne tientallen rijksmonumenten. Daarnaast zijn er een aantal oorlogsmonumenten te vinden in Borne.

Zie ook

Stolpersteine[bewerken]

Borne was de eerste plaats in Nederland waar (in 2007) zogeheten stolpersteine werden aangebracht. Op zes plaatsen in Borne werden door de Duitse kunstenaar Gunter Demnig twintig stenen met een messing gedenkplaatje neergelegd, ter herdenking aan de in de Tweede Wereldoorlog omgekomen joden uit de omgeving.[3]

Politiek[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Politiek in Borne voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Gemeenteraad[bewerken]

De gemeenteraad van Borne bestaat uit 19 zetels. Aan de gemeenteraadsverkiezingen van 19 maart 2014 namen in Borne namen acht, waarvan twee lokale, partijen deel. Bij de verkiezingen werd het CDA met 22,3% van de stemmen grootste partij, gevolgd door de twee lokale partijen GB'90 en Borne-Nu. Deze laatste partij, die gevormd werd door afsplitsingen uit de PvdA en het CDA, en de SP namen voor het eerst deel aan deze verkiezingen. De SP, VVD en D66 behaalden elk twee zetels, de PvdA vult de laatste plek. Ook GroenLinks nam, voor het eerst sinds 1998, deel aan de verkiezingen, maar behaalde geen zetel.

Zetelverdeling 2014
5
4
3
2
2
2
1
De 19 zetels zijn als volgt verdeeld:

██ CDA: 5

██ GB'90: 4

██ Borne-Nu: 3

██ SP: 2

██ VVD: 2

██ D66: 2

██ PvdA: 1

Uitslagen gemeenteraadsverkiezingen
Partij 2010 2014 Verschil
aantal perc. zetels aantal perc. zetels perc. zetels
Christen-Democratisch Appèl (CDA) 2.478 27,6% 5 2.173 22,3% 5 -5,3% 0
Gemeentebelangen 1990 (GB'90) 3.021 33,6% 7 1.797 18,5% 4 -15,1% -3
Borne-Nu 1.399 14,4% 3 +14,4% +3
Socialistische Partij (SP) 1.256 12,9% 2 +12,9% +2
Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) 959 10,7% 2 963 9,9% 2 -0,8% 0
Democraten 66 (D66) 950 10,6% 2 884 9,1% 2 -1,5% 0
Partij van de Arbeid (Nederland) (PvdA) 1.576 17,5% 3 862 8,9% 1 -8,6% -2
GroenLinks (GL) 399 4,1% 0 +4,1% 0

Stedenbanden[bewerken]

In 1974 werden in Euregio-verband de eerste contacten gelegd met de Duitse stad Rheine in het Münsterland op het gebied van sport, jongerenuitwisseling en seniorencontacten. Deze contacten mondden in de zomer van 1983 uit tot het ondertekenen van een officiële partnerschapsverklaring met Rheine. Naast dit officiële partnerschap onderhoudt Borne vriendschappelijke banden met Trakai in Litouwen en Bernburg (Saale) in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt.

Sport en recreatie[bewerken]

Sportcentrum 't Wooldrik

Ieder jaar worden in het laatste weekeinde van augustus in Borne de Melbuul'ndagen gehouden, een driedaags oogstfeest met culturele en ambachtelijke bezienswaardigheden en sportieve activiteiten.

Borne is gelegen aan de Europese wandelroute E11, ter plaatse ook wel Marskramerpad of Handelsweg geheten.

Er zijn in Borne drie voetbalverenigingen: BVV Borne, RKSV NEO en BZSV de Blauwwitters. In het Kulturhus is de theatervereniging Theaterschool Luna gevestigd. Er is in Borne 1 handbalvereniging, deze speelt in sporthal 't Wooldrik Borhave. Van 2011 tot en met 2017 werd in Borne in augustus het Open Nederlands Jeugdschaak Kampioenschap gehouden.

Verkeer en vervoer[bewerken]

Borne ligt bij de splitsing (knooppunt Buren) van de autosnelwegen A35 van Zwolle naar Enschede en de A1 van Amsterdam naar Oldenzaal en Duitsland. Het Station Borne wordt aangedaan door de sprinter Enschede - Apeldoorn en de sprinter Enschede - Zwolle. Daarnaast heeft Borne een busverbinding met Hengelo, Almelo, Vriezenveen en Weerselo.

Media[bewerken]

Sinds 1902 bestaat de Bornse Courant, de oudste krant van het dorp. Het is een weekblad dat in eerste instantie voor abonnees bedoeld was. Rond 1970 kwam de uitgever van het blad op verzoek van de plaatselijke middenstand met de Zakengids. Dit blaadje, dat huis-aan-huis verspreid werd, stond vol met advertenties en bevatte tevens wat aankondigingen. Het echte nieuws bleef in de Courant verschijnen. In 2002 vierde het blad zijn 100ste verjaardag. Niet lang daarna werd de Bornse Courant een gratis huis-aan-huisblad.

RTV Borne, voorheen RTV Borghende, werd in 1996 de lokale omroep in de gemeente Borne.

Geboren Bornenaren[bewerken]

Externe link[bewerken]