Stolpersteine

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Gunter Demnig bij het voormalige Centraal Israëlitisch Weeshuis in Utrecht op 8 april 2010
Eerste Stolperstein voor het stadhuis van Keulen met het deportatiebevel van Himmler (geplaatst op 16 december 1992)

Stolpersteine[1] is een project van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig (1947, Berlijn). Hij brengt gedenktekens aan op het trottoir voor de huizen van mensen die door de nazi's verdreven, gedeporteerd, vermoord of tot zelfmoord gedreven zijn. Deze Stolpersteine (lett. 'struikelstenen') herinneren onder andere aan Joden, Sinti en Roma, politieke gevangenen, homoseksuelen, Jehova's getuigen en gehandicapten.

De kunstenaar noemt ze Stolpersteine omdat je erover struikelt met je hoofd en je hart, en je moet buigen om de tekst te kunnen lezen.

Op de stenen zijn, in een messing plaatje, de naam, geboortedatum, deportatiedatum en plaats en datum van overlijden gestanst. De kleine stenen (10 x 10 cm) werden lange tijd alle door de kunstenaar zelf gemaakt en geplaatst. Genoodzaakt door de stormachtige ontwikkeling van het project laat hij zich tegenwoordig door een bevriende kunstenaar ondersteunen. Incidenteel worden de stenen geplaatst door gemeentelijke stratenmakers. Dit is bijvoorbeeld het geval in Eindhoven, waar het om een zeer groot aantal stenen gaat.

Op 16 december 1992, de vijftigste verjaardag van het bevel van Heinrich Himmler tot deportatie van duizend Roma en Sinti, plaatste Demnig voor het stadhuis van zijn woonplaats Keulen een steen met daarop een messing plaatje met de eerste regels van dit bevel. Op 4 januari 1995 plaatste hij in Keulen de eerste Stolpersteine, toen nog zonder toestemming van de autoriteiten. In mei 1996 plaatste hij, eveneens zonder toestemming, 51 Stolpersteine in de Oranienstraße in Berlin-Kreuzberg. Eind 2015 had hij al meer dan 56.000 Stolpersteine geplaatst in 1600 steden en dorpen in achttien landen.

Nederland[bewerken]

In de oude kern van Borne werden op 29 november 2007 twintig Stolpersteine op zes locaties geplaatst.[2] Dit was voor Nederland de primeur.

In Eindhoven werden op 10 mei 2009 Stolpersteine geplaatst bij Psychiatrisch Ziekenhuis De Grote Beek voor 24 weggevoerde Joodse patiënten.[3] Uiteindelijk zijn in Eindhoven 244 Stolpersteine geplaatst.

Het Olympisch Stadion coördineerde het leggen van stenen in Amsterdam voor de Joodse turnsters die tijdens de Olympische Zomerspelen van 1928 in Amsterdam goud wonnen en hun coach Gerrit Kleerekoper (op 10 april 2010). In Utrecht werden op 8 april 2010 eveneens stenen gelegd voor olympisch turnster Judikje Simons en haar gezin en voor de bewoners van het voormalige Centraal Israëlitisch Weeshuis.

Een van de tien Stolpersteine die hij op 3 juli 2013 in Drieborg plaatste, was de 40.000e.[4]

Voor een volledig overzicht van de Nederlandse gemeenten waar Demnig sinds 2007 gedenkstenen heeft geplaatst in het kader van zijn project Stolpersteine zie: Lijst van Nederlandse gemeenten met Stolpersteine.

België[bewerken]

Stolpersteine (ook wel Gedenkkasseien of in het Frans Pavés de mémoire) zijn sinds mei 2009 geplaatst in Antwerpen, Brussel (Anderlecht en Schaarbeek), Charleroi, Doornik, Eupen, Luik, Mol en Sint-Truiden.

Andere landen[bewerken]

In Duitsland, Frankrijk, Hongarije, Italië, Kroatië, Luxemburg, Noorwegen, de Oekraïne, Oostenrijk, Polen, Roemenië, Rusland, Slovenië, Slowakije, Spanje, Tsjechië, Wit-Rusland en Zwitserland zijn al zulke gedenktekens geplaatst.

Plagiaat[bewerken]

Sinds 2005 worden in Wenen straatsteenachtige gedenkborden geplaatst die niet door Gunter Demnig gemaakt zijn. Het project heet "Steine der Erinnerung".[5] Demnig beschouwt de "Steine der Erinnerung" als plagiaat.

In het Weense district Mariahilf is in 2008 het project "Erinnern für die Zukunft" begonnen. Voor ongeveer 740 vermoorde inwoners worden gedenkobjecten gemaakt, bestaand uit messing plaatjes van 10 × 10 cm, waarin de namen en de geboorte- en sterfdata van de slachtoffers zijn aangebracht.

In het Duitse Leichlingen werden "Schmunzelsteine" gelegd, die herinneren aan gestorven carnavalsvierders. Afwijkend van de Stolpersteine loopt het opschrift hier niet parallel maar diagonaal aan de stenen.

In Nederland worden sinds 2015 verschillende typen "herdenkingsstenen" geplaatst die afwijken van de Stolpersteine, onder meer in Amersfoort, Vught en Veendam.[6]

Fotogalerij[bewerken]

Nederland[bewerken]

België[bewerken]

Duitsland[bewerken]

Hongarije[bewerken]

Italië[bewerken]

Luxemburg[bewerken]

Noorwegen[bewerken]

Oostenrijk[bewerken]

Slovakije[bewerken]

Tsjechië[bewerken]

Externe link[bewerken]