De Marne

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
1rightarrow blue.svg Voor het artikel over de gelijknamige rivier, zie Marne (rivier).
De Marne
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van de gemeente De Marne Wapen van de gemeente De Marne
(Details) (Details)
Locatie van de gemeente De Marne
Situering
Provincie Groningen
COROP-gebied Overig Groningen
Coördinaten 53° 21′ NB, 6° 22′ OL
Algemeen
Oppervlakte 240,33 km²
- land 168,21 km²
- water 72,12 km²
Inwoners (1 mei 2014) 10.208? (61 inw/km²)
Hoofdplaats Leens
Belangrijke verkeersaders N361
Politiek
Burgemeester (lijst) Koos Wiersma (CDA)
Zetels
Gemeenteraad
CDA
PvdA
VVD
GroenLinks
ChristenUnie

15
4
3
3
3
2
Economie
Gemiddeld inkomen (2006) € 11.900 per inw.
Gem. WOZ-waarde (2008) € 158.000
WW-uitkeringen (2007) 19 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s) 9960-9978
Netnummer(s) 0519, 0595
CBS-code 1663
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Website www.demarne.nl
Bevolkingspiramide van de gemeente De Marne
Bevolkingspiramide (2008)
Portaal  Portaalicoon   Nederland

De Marne (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) is een gemeente in het noorden van Nederland, in het noordwesten van de provincie Groningen. De gemeente beslaat een oppervlakte van 167,45 km². Het inwonertal bedroeg 10.544 in november 2009 (1995: 11.088; 2000: 10.870). Het is een typische plattelandsgemeente. Tot de gemeente behoort het Groningse deel van het Lauwersmeergebied.

Ontstaan[bewerken]

De gemeente De Marne is in 1990 ontstaan na een gemeentelijke herindeling van de gemeenten Leens, Eenrum, Ulrum en Kloosterburen. Deze gemeente heette aanvankelijk Ulrum, maar heeft zijn naam in 1992 gewijzigd in De Marne, naar het gelijknamige onderkwartier van Hunsingo. De gemeente omvat naast het historische landschap de Marne ook delen van het Halfambt, namelijk de oude kerspelen Eenrum, Maarslag (Klein en Groot) en Mensingeweer.

Geografie[bewerken]

De Marne ligt in het noordwesten van de provincie Groningen. In het noorden grenst de gemeente aan de Waddenzee, in het oosten aan de gemeente Winsum. Het Reitdiep vormt de grens met de gemeente Zuidhorn in het zuiden, terwijl het Lauwersmeer de grens vormt met de Friese gemeenten Dongeradeel en Kollumerland.

Topografie[bewerken]

Gem-DeMarne-OpenTopo.jpg

Topografische gemeentekaart van De Marne, per sep. 2014.

   Aangrenzende gemeenten   
    Schiermonnikoog (over zee, Friesland)   Eemsmond 
 Dongeradeel (Friesland)  Brosen windrose nl.svg  Winsum 
 Kollumerland (Friesland)   Zuidhorn    

De gemeente is uitgesproken dunbevolkt. De drie grootste dorpen, Leens, Eenrum en Ulrum komen niet boven de 2.000 inwoners uit. De kleinste kern, Broek, telt goed 60 inwoners. De nederzettingen liggen vrijwel allemaal op een voormalige kwelderwal. Deze kwelderwallen, van origine allemaal voormalige kustlijnen die van west naar oost lopen, zijn met enige moeite nog in het landschap te herkennen.

De gemeente omvat de volgende plaatsen:

Geschiedenis[bewerken]

Verhildersum

De naam van de gemeente verwijst naar een van onderkwartieren van Hunsingo. Oorspronkelijk moet De Marne bij het Humsterland hebben gehoord. Oorspronkelijk stroomde de Hunze noordwaarts door het gebied. Na de vorming van de Lauwerszee, rond 800, ontstond er een doorbraak van die zee naar de Hunze. De Marne werd daardoor een eiland. Dat zou het blijven tot rond 1200, de oude Hunzemonding slibde langzaam dicht en werd uiteindelijk afgedijkt. Met name het zuidelijke gedeelte, direct boven het Reitdiep, kent al een zeer lange bewoningsgeschiedenis. De wierde van Ewer dateert van rond het begin van de jaartelling.

Tot de Marne behoorden vanouds de kerspelen Hornhuizen, Kloosterburen, Leens, Niekerk. Ulrum, Vierhuizen, Vliedorp, Warfhuizen, Wehe, Wierhuizen en Zuurdijk. Zuurdijk bestond oorspronkelijk uit twee kerspelen: Asterdyck en Westerdyck. Een van beide is rond 1500 verdronken, net als het kerspel Maddenze ten westen van Vierhuizen. De dorpen Mensingeweer en Maarslag werden vóór 1811 niet tot De Marne gerekend. Dat geldt ook voor het gebied van de voormalige gemeente Eenrum, dat eerst 1990 bij de nieuwe gemeente werd gevoegd.

Het wapen van De Marne gaat deels terug op een zegel uit 1375, waarop het oude wapen van De Marne staat. Hierop is de apostel Petrus afgebeeld met een sleutel in zijn hand. Petrus verwijst hierbij naar de Petruskerk in Leens, de vroegere zetel van de proosdij. Van het oude wapen, dat tot 1990 ook gold als het wapen van de gemeente Leens, is alleen de sleutel overgenomen. Ook is een deel van het wapen van de vroegere gemeente Eenrum opgenomen; de blauwe en witte golven komen hier vandaan. De rode dwarsbalk verwijst naar de landstreek Hunsingo waartoe De Marne behoort. De gouden kroon komt voor op de wapens van de vroegere gemeenten Eenrum, Kloosterburen en Ulrum.

Politiek[bewerken]

Het gemeentehuis in Leens

Vanaf 1998 is de gemeenteraad van De Marne als volgt samengesteld:

Gemeenteraadszetels
Partij 1998 2002 2006 2010 2014
PvdA 5 4 5 4 3
CDA 4 3 3 4 4
ChristenUnie * 2 3 3 2 2
VVD 2 3 2 3 3
GroenLinks 2 2 2 2 3
Overige - - - - -
Totaal 15 15 15 15 15

* Tot 2002: GPV

De collegepartijen zijn vetgedrukt.

Na de verkiezingen van 2014 vormden CDA, PvdA en GroenLinks een nieuw college van B en W. Het college bestaat uit:

  • Kor Berghuis (CDA), wethouder voor Ruimtelijke Ordening, Financiën, Vuilverwerking, Sport
  • Mariette de Visser (PVDA), wethouder voor Sociale Zaken, Welzijn en Zorg, Onderwijs, Verkeer en vervoer.
  • Herwil van Gelder (GroenLinks), wethouder voor Volkshuisvesting, Jeugd, Cultuur, Toerisme,
  • Koos Wiersma (CDA), burgemeester


Partnergemeente[bewerken]

De Marne heeft één partnergemeente, namelijk:

Economie[bewerken]

Het gebied van de huidige gemeente behoort van oudsher tot de belangrijkste landbouwgebieden van de provincie Groningen. De streek wordt gekenmerkt door relatief grote akkerbouwbedrijven. Langs de kust profiteerden de boeren van het recht van optrekkende heerden.

Naast de landbouw is in Zoutkamp de visserij van belang. Het plaatsje is vooral bekend vanwege de garnalenvangst.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Zeehondencreche in Pieterburen
Het wereldberoemde orgel van Albertus Antoni Hinsz in de kerk van Leens
1rightarrow blue.svg zie ook Lijst van beelden in De Marne

Grootste publiekstrekker in de gemeente is de zeehondencrèche in Pieterburen. Binnen de gemeente hebben ooit 15 borgen gestaan. Verhildersum bij Leens is de enige die daarvan is overgebleven. Ook in Leens staat de Romaanse Petruskerk met het wereldberoemde orgel van Albertus Antoni Hinsz.

Eenrum is een beschermd dorpsgezicht. Warfhuizen is Nederlands noordelijkste Mariabedevaartplaats. Het heiligdom van Onze Lieve Vrouwe van de Besloten Tuin aldaar is tevens de kapel van de plaatselijke Kluis en herbergt een uitbundig barokinterieur. Het kerkje van Vierhuizen is een trekpleister geworden sinds het in 2006 door tv-kijkers verkozen werd in een restauratieprijsvraag.

Monumenten[bewerken]

In de gemeente zijn er een aantal rijksmonumenten en oorlogsmonumenten, zie:

Openbaar vervoer[bewerken]

In de eerste helft van de twintigste eeuw was De Marne aangesloten op het spoorwegennet. Tussen Zoutkamp en Winsum liep toen de Marnelijn. Deze lijn werd tijdens de oorlog gesloten, en de lijn werd opgebroken. Het vervoer werd overgenomen door de bussen van de Marnedienst, later van de GADO en Arriva. Tegenwoordig worden de diensten verzorgd door Qbuzz, met uitzondering van de busverbinding Lauwersoog - Dokkum - Leeuwarden, die door Arriva gereden wordt.

Lijnen in de gemeente De Marne zijn:

  • lijn 50: Lauwersoog - Anjum - Dokkum - Aldtsjerk - Gytsjerk - Leeuwarden
  • lijn 65: Groningen - Adorp - Sauwerd - Winsum - Eenrum - Wehe den Hoorn - Leens - Ulrum - Zoutkamp
  • lijn 68: Winsum - (Warffum -) Baflo - Den Andel - Westernieland - Pieterburen - Broek - Kleine Huisjes - Kloosterburen - Hornhuizen - Leens
  • lijn 565: Leens - Zuurdijk - Houwerzijl - Zoutkamp - Vierhuizen (Flexbus)
  • lijn 163: Groningen - Adorp - Sauwerd - Winsum - Wehe den Hoorn - Leens - Ulrum - Lauwersoog (sneldienst naar het veer naar Schiermonnikoog)
  • Lijn 637: Groningen - Zuidhorn - Noordhorn - Niezijl - Grijpskerk - Niezijl - Kommerzijl - Munnekezijl - Zoutkamp
  • lijn 665: Vierhuizen - Ulrum (schoolbus)

Lijn 65 is de belangrijkste lijn, in Winsum geeft deze een goede aansluiting op de trein naar Groningen.