Gori

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Voor het motorfietsmerk met de naam Gori, zie Moto Gori
Gori
გორი
Stad in Georgië Vlag van Georgië
Gori (Georgië)
Gori
Situering
Regio Sjida Kartli
Gemeente Gori
Coördinaten 41° 59′ NB, 44° 7′ OL
Algemeen
Inwoners
(2022)
Gedaald 44.524[1]
Hoogte 600 m
Stad sinds 1801
Overig
Website gori.gov.ge
Foto's
Gori
Gori
Portaal  Portaalicoon   Georgië

Gori (Georgisch: გორი) is een stad in centraal Georgië met ruim 44.500 inwoners (2022), gelegen in de regio Sjida Kartli op ongeveer 600 meter boven zeeniveau aan de Mtkvari. Het is de vijfde grote stad van Georgië en is het bestuurlijke centrum van de gelijknamige gemeente, circa 75 kilometer westelijk van hoofdstad Tbilisi. De Liachvi stroomt vanuit het noorden door Gori en mondt hier uit in de Mtkvari.

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

De Gori burcht

Het grondgebied van Gori is bevolkt sinds de vroege bronstijd. Volgens middeleeuwse Georgische kronieken werd de huidige stad Gori gesticht door koning David IV (1089-1125). Hij versterkte Gori en veranderde het in een koninklijke domeinstad, geregeerd door een door de koning aangestelde Mouravi (Georgisch: მოურავი).[2] Het fort van Gori zou echter al in de 7e eeuw in gebruik te zijn geweest, en archeologische vondsten wijzen op het bestaan van een stedelijke gemeenschap in de klassieke oudheid. De stad werd door de eeuwen heen diverse keren ingenomen door buitenlandse invasies: de Mongolen, Ottomanen, Perzen en uiteindelijk vanaf 1801 door het Russische Rijk.[2]

Na de Russische annexatie van het koninkrijk Kartli-Kachetië kreeg Gori in 1801 stadsrechten,[3] en groeide gedurende de 19e eeuw. De stad werd zwaar beschadigd tijdens een aardbeving op 20 februari 1920 die een kracht van 6,2 op de schaal van Richter had. Hierbij kwamen 114 mensen in Gori en omgeving om het leven waarvan de helft in de stad. Tevens werden duizend appartementen verwoest en raakten vele huizen beschadigd.[4]

Gori was een belangrijk industrieel centrum in de Sovjettijd, met onder meer katoenindustrie,[5] fabrieken voor het maken van instrumenten, impregneren van dwarsliggers, conservenfabrieken, wijnhuizen, vleesverwerkende fabrieken, etcetera. Tevens waren er diverse onderwijsinstellingen zoals een landbouwschool, medische school en muziekschool.[3] De stad leed onder de economische ineenstorting na de val van de Sovjet-Unie en de uitstroom van de bevolking tijdens de jaren van de post-Sovjetcrisis van de jaren negentig van de 20e eeuw.

Sinds de jaren 2000 heeft Georgië de militaire infrastructuur in en rond de stad uitgebreid. Zo werd het Centraal Militair Hospitaal verplaatst van Tbilisi naar Gori. Op 18 januari 2008 werd in Gori de tweede NAVO-standaardbasis van Georgië geopend.[6] Tijdens de Russisch-Georgische oorlog in augustus 2008 was Gori dagelijks het doelwit van Russische luchtaanvallen.[7] Op 12 augustus, de dag van de wapenstilstand, schoot Rusland van grote afstand een Iskander-raket met clustermunitie op het plein in Gori bij het stadhuis.[8] Dit kostte 13 mensen het leven, waaronder de Nederlandse RTL-cameraman Stan Storimans.[9]

Stalin en zijn monument[bewerken | brontekst bewerken]

Stadhuis van Gori. Stalinstandbeeld werd in 2010 verwijderd

Gori is de geboorteplaats van de voormalige Sovjetdictator Jozef Stalin. In 1952 werd op het plein voor het stadhuis een standbeeld van Stalin onthuld. Het standbeeld was in 2010 bij zijn verwijdering het enige manshoge monument dat op de oorspronkelijke plek stond.[10] Het was daarmee ook een van de weinige standbeelden van Stalin die gespaard bleef tijdens de 'destalinisatie'[11] en tijdens het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, ondanks pogingen tot verwijdering. In de nacht van 24 op 25 juni 2010 werd het standbeeld van Stalin alsnog verwijderd,[12] met de aankondiging om het bij het Jozef Stalin-museum neer te zetten. Dit gebeurde niet, evenals met latere burger initiatieven zoals in 2013.[13] Minister van Cultuur Nikoloz Roeroea zei daags na de verwijdering van het standbeeld "als we echt een onafhankelijke, moderne en vrije natie willen zijn, hebben zulke lelijke idolen geen plaats in het vrije Georgië". Een inwoner zei dat "Stalin de man was die Georgië vernietigde, waardoor het grote delen van zijn grondgebied verloor",[14] verwijzend naar de Sovjet invasie van de onafhankelijke en door de Sovjets erkende Democratische Republiek Georgië in 1921 onder leiding van Stalin. Toemalige president Micheil Saakasjvili stelde dat het herplaatsen van het beeld een "barbaarse, anti-Georgische, anti-nationale, anti-staatshandeling" zou zijn. Het is onbekend anno 2021 waar het beeld is gebleven.[10]

In 1937, tijdens de Grote Zuivering die ook duizenden Georgiërs het leven kostte, werd het houten geboortehuis van Stalin in Gori omgevormd tot een huismuseum. In de jaren 1950, nog voor Stalin's dood, werd het huis ingekapseld door een Grieks-Italiaans gestileerd gebouw ter bescherming van weersinvloeden en werd daaromheen ook het Stalin-park en museumgebouw in palazzo stijl gebouwd. In 1957 werd het Jozef Stalin-museum officieel geopend.[15] Het bevat voorwerpen die in zijn leven een rol gespeeld hebben. In 1985 werd de gepantserde treinwagon waarmee Stalin zijn reizen maakte, onder andere naar belangrijke conferenties tijdens en na de Tweede Wereldoorlog op een spooremplacement in Rostov aan de Don gevonden en bij het museum geplaatst. Na de Russisch-Georgische oorlog in 2008, waarbij Russische troepen de stad 10 dagen na het staakt-het-vuren bezet hielden,[16] werd door het Georgische Ministerie van Cultuur een 'Museum van Ruslands Agressie' voorgesteld in de stad. Het museum van Stalin zou hiertoe aangepast worden,[17] maar deze plannen zijn nooit verwezenlijkt. Het lot van het museum, dat volgens velen teveel een eerbetoon aan de dictator Stalin is, is een betwist onderwerp in Georgië.[18][19]

Demografie[bewerken | brontekst bewerken]

Begin 2022 had Gori 44.524 inwoners,[1] een daling van 7,5% sinds de volkstelling van 2014. De bevolking van Gori bestond in 2014 voor 95,6% uit Georgiërs, gevolgd door 1,7% Armeniërs (838), 1,2% Osseten (574) en 0,6% Russen (289). Andere minderheden zijn Joden (98), Oekraïners (90), Azerbeidzjanen (66), Pontische Grieken (45) en kleine aantallen Assyriërs, Bosja, Abchaziërs en Jezidi's.[20] In 1922 had Gori nog een grote Armeense gemeenschap, 27% van het aantal inwoners groot, terwijl in 1979 de Osseetse gemeenschap de tweede grote etnische groep in de stad was met 13% (7155 inwoners).[21] In 1922 was deze groep nog slechts 2% groot (206).[22]

Jaar 1897 1922 1939 1959 1970 1979 1989 2002[23] 2014 2021 2022
Aantal 10.269 Gestegen 10.547 Gestegen 19.628 Gestegen 35.061 Gestegen 48.181 Gestegen 55.984 Gestegen 68.924 Gedaald 49.516 Gedaald 48.143 Gedaald 45.390 Gedaald 44.524
Verantwoording data: Bevolkingsstatistiek Georgië 1897 tot heden[24][23]

Bezienswaardigheden[bewerken | brontekst bewerken]

Stalinmuseum en geboortehuis

Er zijn in Gori enkele historische bezienswaardigheden:

  • Fort Gori. Deze burcht staat op een rots in het centrum van de stad,en is in de huidige vorm van het eind van de 18e eeuw. Al sinds het eerste millennium voor christus stond hier een burcht met nederzetting.[26]
  • Jozef Stalin-museum. Dit museum staat aan de rand van het oude centrum en is gewijd aan het leven van Sovjetleider Jozef Stalin. Het terrein heeft onder meer het museum, zijn geboortehuis beschermd door een palazzo gebouw er overheen, en de treinwagon waarmee Stalin vanaf 1941 zijn reizen maakte naar internationale conferenties, zoals die van Jalta en Teheran.
  • St Joriskerk en klooster in Goridzjvari. De kerk is na de aardbeving van 1920 gebouwd op de plek van een vroeg middeleeuws kerk stond. Het terrein heeft een 7e eeuwse omheining en ligt op een heuvel aan de zuidkant van Gori en biedt een fraai uitzicht over de stad.[27]

Vervoer[bewerken | brontekst bewerken]

Gori spoorwegstation

De belangrijkste weg langs de stad is de 'route van internationaal belang' S1 (E60), die in de vorm van een autosnelweg de noordkant van de stad passeert en de belangrijkste oost-west wegverbinding van het land is. Gori is het zuidelijke eindpunt van de S10, ook wel de Transkaukasische snelweg (Transkam) genoemd. De Transkam opende in 1986 na de opening van de Roki-tunnel op de grens met Rusland. De weg is sinds de jaren 1990 niet verder te berijden dan de feitelijke grens van de afscheidingsrepubliek Zuid-Ossetië. Niettemin is deze route belangrijk voor de Georgische dorpen in de omgeving van de Zuid-Osseetse grens bij Tschinvali. Dit geldt ook voor de nationale routes Sh24 en Sh138 die Gori verbinden met dorpen langs de Zuid-Osseetse grens en daar doodlopen. De Sh29 is een lange regionale route die aan de zuidkant van de Mtkvari langs de voet van het Trialetigebergte loopt en Chasjoeri via Kareli met Gori en Tbilisi verbindt.

Daarnaast is Gori een belangrijke spoorwegplaats. De belangrijkste spoorlijn van het land, Tbilisi - Poti / Batoemi, loopt door de stad. Vanaf het station Gori is sinds 1940 ook een aftakking naar Tschinvali. Vanaf de jaren 1990 was deze slechts in gebruik tot de laatste halte voor de Zuid-Osseetse grens bij (Zemo) Nikozi. Sinds de openbaar vervoersstop tijdens de coronapandemie is de lijn buiten gebruik gebleven.[28]

Stedenbanden[bewerken | brontekst bewerken]

Gori onderhoudt steden- en gemeentebanden met:[29]

Sport[bewerken | brontekst bewerken]

Voetbalclub Dila Gori werd in 2015 landskampioen van Georgië. Dila Gori speelt haar wedstrijden in het Tengiz Boerjanadzestadion.

Geboren[bewerken | brontekst bewerken]

Commons heeft mediabestanden in de categorie Gori.