Nicolaes Berchem

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Nicolaes Pietersz. Berchem)
Ga naar: navigatie, zoeken
Nicolaes Berchem
Portrait of Nicolaes Berchem by Jan Stolker.jpg
Persoonsgegevens
Volledige naam Nicolaes Pietersz. Berchem
Geboren 1622
Geboorteplaats Haarlem
Overleden 18 februari 1683
Overlijdensplaats Amsterdam
Geboorteland Noordelijke Nederlanden
Beroep(en) Schilder, tekenaar, etser
Oriënterende gegevens
Jaren actief 1642-1683
RKD-profiel
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur

Nicolaes Pietersz. Berchem, Nicolaes ook gespeld als Claes, Berchem als Berghem, Berighem en Berrighem (Haarlem, 1622 - Amsterdam, 18 februari 1683) was een Nederlands schilder, tekenaar en etser. Hij is vooral bekend vanwege zijn pastorale, mediterrane landschappen.

Levensloop[bewerken]

Berchem was de zoon van stillevenschilder Pieter Claesz. Zijn eigenlijke naam was Nicolaes of Claes Pietersz. Hij signeerde zijn werk echter met Berchem, naar de geboorteplaats van zijn vader.[1] Hij zou hebben leren schilderen bij zijn vader, bij Jan van Goyen, Nicolaes Moeyaert, Pieter de Grebber, Jan Wils en Jan Baptist Weenix, die hij zijn neef noemde. Hij werd in 1642 ingeschreven in het Haarlemse Sint-Lucasgilde en in 1645 werd hij lid van de gereformeerde kerk. Een jaar later trad hij in het huwelijk. Hij kreeg vier kinderen, waaronder Nicolaes Berchem de Jonge, die later ook schilder werd.[1] Nadat zijn eerste vrouw gestorven was, trouwde hij met de stiefdochter van zijn leermeester Jan Wils.

In 1650 maakte Berchem een reis naar Westfalen, mogelijk in gezelschap met Jacob van Ruisdael, met wie hij bevriend was. Beiden schilderden het Kasteel Bentheim, dat bij Berchem vooral als achtergrond van herderstafereeltjes fungeert, minder dramatisch dan bij Ruisdael. Begin jaren vijftig heeft hij mogelijk een reis naar Italië ondernomen, maar er bestaan geen bewijzen die dat staven. Hij was de leermeester van Pieter de Hoogh. Van ongeveer 1660 tot 1670 en opnieuw na 1677 was Berchem in Amsterdam gevestigd. Hij heeft vele tientallen prentontwerpen getekend, die door Cornelis Visscher, Johannes Visscher en andere graveurs in prent zijn gebracht. Berchem woonde aan de Lauriergracht, waar hij op 18 februari 1683 overleed. Hij werd op 23 februari begraven in de Westerkerk. Zijn verzameling schilderijen werd op 4 mei 1683 in het huis van zijn weduwe geveild. Zijn verzameling tekeningen en prenten werd op 7 december 1683 geveild.[1]

Kenschets[bewerken]

In zijn landschappen spelen menselijke figuren een grotere rol dan bij anderen. Hij was de meest productieve italianiserende landschapsschilder en maakte steeds goede prijzen voor zijn schilderijen. Gewaardeerd vanwege zijn trefzekere uitbeelding schilderde hij ook figuren en dieren op schilderijen van anderen, zoals voor Meindert Hobbema,[2] Jan Hackaert, Jacob van Ruisdael en Johannes Lingelbach. In de tweede helft van de 18e eeuw werd Berchem tot de belangrijkste Hollandse kunstenaars gerekend. De Franse schilderkunst in de 18e eeuw is ondenkbaar zonder Berchem, wiens schilderijen -algemeen bekend door de talrijke reproductieprenten uit die tijd- belangrijke Franse schilders inspireerden zoals François Boucher, Jean-Baptiste Oudry, Jean-Baptiste Pillement en Jean-Honoré Fragonard.[3]

Werk[bewerken]

Nicolaes Berchem schilderde vooral gefantaseerde italianiserende landschappen, gestoffeerd met prominent aanwezige figuren en dieren en beschenen door een herfstig, zuidelijk avondlicht. Soms zijn er mythologische of bijbelse taferelen uitgebeeld in zijn landschappen. Hij is beïnvloed door Pieter van Laer, Jan Asselyn, Adam Pynacker en Jan Both. Er zijn ook enkele historiestukken en genrestukken van zijn hand bekend. Daarnaast liet hij zo'n achthonderd tekeningen en vijftig etsen na.

Stadhouder Willem V kocht in 1765 uit het faillissement van Leendert Pieter de Neufville een werk voor 2.105 gulden, een gigantisch bedrag. Het was bestemd voor zijn Galerij aan het Buitenhof.

In 2006-2007 werd aan Berchems werk een overzichtstentoonstelling gewijd in het Frans Hals Museum in Haarlem.

Lijst van werken[bewerken]

Titel Datering Type Verblijfplaats Afbeelding
Allegorie op de zomer 1635-1683 Schilderij Galerij Prins Willem V, Den Haag Nicolaes Pietersz. Berchem 010.jpg
De jeugd van Jupiter 1640-1683 Schilderij Národní galerie v Praze, Praag Nicolaes Pietersz. Berchem - Jupiterovo detsvi.jpg
Melkmeisje leunend op voetstuk 1644 Prent Rijksmuseum Amsterdam, Amsterdam Nicolaes Pietersz. Berchem 011.jpg
Stadswal van Haarlem in de winter 1647 Schilderij Frans Hals Museum, Haarlem Stadswal van Haarlem in de winter. Rijksmuseum SK-A-27.jpeg
IJsgezicht nabij een stad 1647 (?) Schilderij Rijksmuseum Amsterdam, Amsterdam IJsgezicht nabij een stad Rijksmuseum SK-A-28.jpeg
De jeugd van Bacchus 1648 Schilderij Mauritshuis, Den Haag The infancy of Zeus.jpg
Paulus en Barnabas te Lystra 1650 Schilderij Musée d'art et d'industrie de Sainte-Étienne, Saint-Étienne Berchem, Nicolaes Pietersz. - Paul and Barnabas at Lystra - 1650.jpg
Italiaans landschap 1650-1683 Schilderij Rijksmuseum Amsterdam, Amsterdam Italiaans landschap. Rijksmuseum SK-A-26.jpeg
Ruth en Boaz 1640-1683 Schilderij Rijksmuseum Amsterdam, Amsterdam Ruth en Boas Rijksmuseum SK-A-32.jpeg
Herderinnen en wasvrouwen bij een fontein in een zuidelijk landschap Ca. 1645-1646 Schilderij Dulwich Picture Gallery, Londen Berchem, Nicolaes Pietersz - Roman Fountain with Cattle and Figures (Le Midi) - Google Art Project.jpg
Italiaans landschap bij avond 1650-1683 Schilderij Schloss Schleißheim, Oberschleißheim Nicolaes Pietersz. Berchem 001.jpg
Studie naar dieren 1635-1683 Schilderij Museum voor Schone Kunsten, Gent Nicolaes Pietersz. Berchem, Animal Study (1635–1683).jpg
De herder op de put en de spinster 1652 Prent Rijksmuseum Amsterdam, Amsterdam Berchem 52Well.jpg
De drie kuddes 1656 Schilderij Rijksmuseum Amsterdam, Amsterdam Nicolaes Pietersz. Berchem 019.jpg
De ossendrift 1656 Schilderij Rijksmuseum Amsterdam, Amsterdam De ossendrift Rijksmuseum SK-A-30.jpeg
Een zuidelijke havenscène Ca. 1657-1659 Schilderij Wallace Collection, Londen A Southern Harbour Scene by Nicolaes Pieterszoon Berchem.jpg
Rustende herders 1635-1683 Schilderij Národní galerie v Praze, Praag Nicolaes Pietersz Berchem - Odpocivajici pastyri.jpg
Landschap met baders 1635-1669 Schilderij Museum Arnhem, Arnhem Joris van der Haagen-Landschap met baders.JPG
Portret van een echtpaar in een landschap Ca. 1665 Schilderij Museum De Lakenhal, Leiden G. Dou and N. Berchem Portrait of a couple 1630-1675.jpg

Zie ook[bewerken]

Wikisource Bronnen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Hoofdportaal:Nicolaes Berchem op Wikisource