Centraal Museum

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Centraal Museum
Utrechts Stedelijk Museum van Oudheden
Exterieur Centraal Museum.jpg
Opgericht 1830
Locatie Agnietenklooster, Utrecht
Coördinaten 52° 5′ NB, 5° 8′ OL
Thema stadsgeschiedenis, oude kunst, moderne kunst, toegepaste kunst en mode
Personen
Directeur Edwin Jacobs (algemeen directeur)
Marco Grob (zakelijk directeur)
Conservator Yolanda van den Berg (dick bruna huis)
Ninke Bloemberg (Mode en kostuums)
Marja Bosma (Moderne en hedendaagse kunst)
Renger de Bruin (Stadsgeschiedenis)
Natalie Dubois (Toegepaste kunst en vormgeving)
Liesbeth M. Helmus (Oude kunst)
Overig
Monumentstatus Rijksmonument
Monumentnummer 36001
Website Centraal Museum Utrecht
Centraal Museum
Centraal Museum
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur

Het Centraal Museum is gelegen in de stad Utrecht. Het Centraal Museum heeft een uitgebreide collectie oude en moderne kunst en ook het dick bruna huis en het Rietveld Schröderhuis maken deel uit van het Centraal Museum. Sinds 1 april 2009 is Edwin Jacobs de directeur.

Geschiedenis[bewerken]

De voorloper van het museum in het Utrechtse stadhuis (tekening uit 1889 door A. Grolman)

Een verzameling door de stad Utrecht van oudheidkundige voorwerpen was reeds lange tijd gaande en in de 19e eeuw ontstond de behoefte deze uit te breiden en tentoon te stellen in een museum. In 1830 kwam er een museum in het Utrechtse stadhuis dat onder beheer kwam te staan van de stadsarchivaris. De openstelling voor het publiek vond op 5 september 1838 plaats en werd verricht door de Utrechtse burgemeester Van Asch van Wijck. Het museum bestond uit een tentoonstellingsruimte van vier kamers op de bovenste verdieping van het stadhuis. Voor een kwartje per persoon kon het Utrechtse publiek elke woensdagmiddag anderhalf uur lang kennismaken met de kunstschatten van de stad. De gedachte hierachter was dat iedereen van de stadscollectie kon genieten. Bezoekers kregen bij binnenkomst een catalogus mee met de titel: Verzameling van Oud Beeldwerk en ander oudheden, Tekeningen en Schilderijen, meestal betrekking hebbend op de Stad Utrecht en behorend tot het Archief van die Stad. Van Asch van Wijck was de belangrijke stimulator achter het museum en hij streefde verdere ordening en uitbreiding van de collectie na. Na zijn dood in 1843 trad een periode van verwaarlozing aan. Het Stedelijk Museum van Oudheden in het stadhuis was weliswaar het eerste in zijn soort in Nederland maar feitelijk een oudheidskamer waar alleen een kenner goed wegwijs kon worden.

Samuel Muller Fz. werd in 1874 de archivaris van de stad Utrecht en het museum kwam in datzelfde jaar onder zijn beheer. Al spoedig liet hij het opknappen en herinrichten. Muller ordende de voorwerpen daarin meer op chronologie en soort. Tevens liet hij een uitgebreide speurtocht doen op andere plaatsen waar mogelijk nog interessante voorwerpen zouden kunnen zijn, die hij vervolgens in bruikleen of eigendom vroeg.

Door de groeiende collectie ontstond ruimtegebruik en in 1891 verhuisde onder Mullers beheer het museum van het stadhuis naar de ruim bemeten buitenplaats Het Hoogeland aan de Biltstraat. Hier werden door met name Muller onder meer meerdere stijlkamers ingericht en werden de collecties gaandeweg uitgebreid. Het museum werd toegankelijker voor de niet-kenner en het jaarlijkse bezoekersaantal dat in het stadhuis de laatste jaren rond de 2000 lag, liep op Het Hoogeland al snel op naar boven de 20.000. Op zondagmiddag was het gratis te bezoeken. Na verloop van tijd daalden de bezoekersaantallen en vonden diverse gemeentelijke campagnes plaats om meer mensen naar het museum te trekken. Door de uitdijende museumcollecties ontstond ook hier weer ruimtegebrek. Van Muller kwam rond 1900 het idee alle Utrechtse musea voor oude kunst samen te voegen in een centraal museum.

1921 is een belangrijk jaar voor het Centraal Museum. Het museum is vanaf nu naar Mullers idee gevestigd in het middeleeuwse Agnietenklooster aan het Nicolaaskerkhof. De stedelijke collectie werd samengevoegd met verschillende particuliere collecties en ondergebracht in één gecentraliseerd museum, waar de naam Centraal Museum ook van is afgeleid. Zo werden onder andere de verzamelingen van het genootschap Kunstliefde, het Aartsbisschoppelijk museum en het Utrechtsch Museum van Kunstnijverheid aan de stadscollectie toegevoegd. De inrichting van het nieuwe museum leverde echter al snel kritiek op omdat het te vol en te onoverzichtelijk zou zijn. Gaandeweg is de opzet diverse malen veranderd.

De collectie van het Provinciaal Utrechts Genootschap, met ruim 10.000 veelal Romeinse voorwerpen afkomstig uit het castellum Fectio, werd in 1995 overgedragen aan de gemeente Utrecht en is toegevoegd aan het Centraal Museum.

In 1987 is het oude stallencomplex op het achterterrein verbouwd tot expositieruimte voor tijdelijke tentoonstellingen. Het is door een ondergrondse gang verbonden met het hoofdgebouw. Tegelijk is er daar een aula gebouwd. Deze verbouwing en uitbreiding waren naar ontwerp van de Utrechtse architect Mart van Schijndel.

Het Centraal Museum werd in 1999 verbouwd door de Vlaamse architecten Stéphane Beel, Lieven Achtergael en Peter Versseput. Er kwam een nieuw glazen entreegebouw van twee verdiepingen met een vijf verdiepingen hoge glazen toren met lift en trappen. Verder een kindermuseum en een multimediaal informatiecentrum. Voor het interieur tekende de bekende Nederlandse ontwerper Richard Hutten, die de boekwinkel en het restaurant ("de Refter") vormgaf. De suppoosten kregen uniformen, ontworpen door Viktor & Rolf, met een spijkerjasje en een groene sjerp, maar dit uniform is slechts enkele jaren gebruikt. Het kindermuseum werd na enkele succesvolle jaren gesloten.

In januari 2014 is een verbouwing begonnen, waarbij de entree weer is verplaatst naar de straatzijde. De expositieruimte wordt uitgebreid, de looproute binnen het gebouw wordt verbeterd en het entreegebouw wordt omgebouwd tot een museumcafé dat ook zonder kaartje en ook 's avond toegankelijk zal zijn. Verder wordt het dick brunahuis verbouwd en opnieuw ingericht. Gedurende de verbouwing die tot eind 2015 duurt, blijft het museum open.

Hoogtepunten[bewerken]

De collectie van het Centraal Museum bevat ruim 50.000 objecten, die niet makkelijk onder één noemer te vangen zijn. De veelzijdige collectie, die door verschillende disciplines en (stijl)periodes heen meandert, bestaat uit hedendaagse tekeningen én historische kostuums, abstracte schillderijen én oudheidkundige vondsten, naast de Centraal Museum-stoel van Richard Hutten (1999), het pronkpoppenhuis van Petronella de la Court (1670 - 1690) en het Utrechtse schip, een 1000 jaar oud schip dat in 1930 gevonden is aan de van Hoornekade in Utrecht.

Vanzelfsprekend is het Centraal Museum de thuishaven van de Utrechtse kunstenaars Dick Bruna en Gerrit Rietveld. Maar het werk van de Utrechtse caravaggisten Gerard van Honthorst en Hendrick ter Brugghen – navolgers van de Italiaanse schilder Caravaggio – geeft het museum net zo goed dat internationale cachet. Samen met Abraham Bloemaert en Jan van Scorel zweepten zij de oude kunst in Noord-Nederland tot grote hoogte op.

Een andere goede reden om de weg naar het museum te vinden is het magisch realisme van Pyke Koch en het surrealisme van Joop Moesman. Dankzij de laatste was Utrecht het middelpunt van het surrealisme in de jaren dertig en veertig van de 20ste eeuw.

Daarnaast bezit het Centraal Museum ook de grootste collectie Rietveldontwerpen en het Rietveld Schröderhuis, dat volledig gebouwd is naar de ideeën van de Stijl. Het Rietveld Schröderhuis staat op de Werelderfgoedlijst van Unesco en is toegankelijk voor publiek.

De modecollectie bestaat uit ongeveer 8000 stuks, met kostuums uit de 18e eeuw tot ontwerpen van Viktor & Rolf

dick bruna huis[bewerken]

Het dick bruna huis[1] ligt in het Utrechtse Museumkwartier, tegenover het Centraal Museum. Hier zijn meer dan 1200 werken van Dick Bruna, één van Nederlands bekendste kunstenaars te bewonderen. Er zijn de beroemde Nijntjeboeken, maar ook zijn eerste boekomslagen, affiches en zijn werk voor Amnesty International, het Rode Kruis en andere organisaties. Het dick bruna huis is sinds juli 2015 gesloten. In december 2015 zal het vernieuwde museum, dat onder de naam nijntje museum verder zal gaan, officieel worden geopend.

Beeldhouwkunst voor de Beeldenstorm[bewerken]

Sinds 2007 is in de Nicolaïkerk, de kerk naast het museum, een selectie uit de collectie middeleeuwse sculptuur van het Centraal Museum te zien. Utrecht kende tot 1550 een bloeiende beeldhouwkunst. Door beeldenstormen, natuurrampen en stadsvernieuwing ging veel van de Utrechtse middeleeuwse beeldhouwkunst verloren. Later teruggevonden beeldhouwwerk behoort nu tot de collectie van het Centraal Museum.

Sieraden[bewerken]

Samen met het CODA te Apeldoorn, het Museum voor Moderne Kunst Arnhem, het Rijksmuseum Amsterdam, het Stedelijk Museum Amsterdam, het Stedelijk Museum 's-Hertogenbosch en het TextielMuseum te Tilburg is het Centraal Museum één van de belangrijkste instellingen in Nederland, die zich bezighouden met het verzamelen van werk van sieraadontwerpers. De verzameling maakt deel uit van de collectie Toegepaste kunst en vormgeving en bevat anno 2014 circa 270 objecten van de hand van onder meer Paul Derrez, Chris Steenbergen, Emmy van Leersum, Cris Agterberg, Agnes Bakker, Gijs Bakker, Marion Herbst en Arthur de Rijk. Ongeveer ééns in de vijf jaar vindt er een tentoonstelling over sieraden plaats.

Galerij[bewerken]

Bibliografie (selectie)[bewerken]

  • Besten, L. den (2011) On Jewellery, A Compendium of international contemporary art jewellery. Stuttgart: Arnoldsche Art Publishers. ISBN 9783897903494
  • Bierens, Cornel, Centraal Museum Gids. Utrecht: Centraal Museum, 2001
  • M. Dirven, Het gemeentelijk cultuurbeleid in de negentiende eeuw, in: R. van der Eerden, P.D. 't Hart, T.J. Hoekstra et al. (red.), Jaarboek Oud-Utrecht 1995, blz. 95-118, ISBN 9071108139
  • J. Prins, Stijlkamers in Utrecht: tussen oudheidkamer en kunstnijverheidsopstelling, in: R. van der Eerden, P.D. 't Hart, T.J. Hoekstra et al. (red.), Jaarboek Oud-Utrecht 1997, blz. 261-286, ISBN 9071108155

Tentoonstellingen (selectie)[bewerken]

Hieronder een overzicht van de tentoonstellingen die in de periode 2013-2015 zijn geopend. Ook zijn opgenomen tentoonstellingen en presentaties uit 2012 en eerder die nog te bezoeken zijn.
Een streepje in de kolom Tot en met betekent: niet meer te bezoeken.

Opening Titel Tot en met
jul 2015 De Nieuw Utrecht kamers 10: Jelis van Dolderen - Stillevens 40/40 sep 2015
jul 2015 Kruisvaarders en weldoeners, De Ridderlijke Duitsche Orde Balije van Utrecht nov 2015
jun 2015 Feest! nijntje 60 jaar sep 2015
apr 2015 De Nieuw Utrecht kamers 9: Couzijn van Leeuwen - Pleasure Garden -
apr 2015 New World Academy
in samenwerking met BAK, basis voor actuele kunst
-
feb 2015 Liefde & lust, De kunst van Joachim Wtewael (1566-1638) -
dec 2014 Klaarhamer volgens Rietveld -
okt 2014 in een vitrine in winkelcentrum Hoog Catharijne is een kleine presentatie te zien
met als thema's De Stijl en Gerrit Rietveld
apr 2016
sep 2014 De Nieuw Utrecht kamers 8: Saba Tark - Nomads of the World
in het kader van HKU in de Nieuw Utrecht kamers
-
jul 2014 Nieuwe aanwinsten: World Stress Painting van Olphaert den Otter -
jun 2014 De Nieuw Utrecht kamers 7: Jeroen Hermkens - Naakten -
jun 2014 Mode, de musical - Piet Paris kiest uit de collectie -
apr 2014 Recente aanwinsten: Prime mover en Shadow study van Mark Manders -
apr 2014 De muntschat van het Domplein -
mrt 2014 De Nieuw Utrecht kamers 6: Carel Blotkamp en Hoos Blotkamp -
mrt 2014 Sport is Spel
nijntje en haar vrienden met Sven, Ranomi, Epke en anderen
-
feb 2014 Recente aanwinst: prototype lage stoel van Gerrit Rietveld -
feb 2014 Surreële werelden -
dec 2013 De Nieuw Utrecht kamers 5: nieuw werk van Maarten Baas -
dec 2013 Nieuwe aanwinsten: Droog Design in de keuken -
okt 2013 ARRRGH! Monsters in de mode - over character design
met onder meer Walter Van Beirendonck, Viktor & Rolf en Maison Martin Margiela
-
okt 2013 Jan van Scorel. Sede vacante 1523 - Paul Teng aan de tekentafel -
sep 2013 Nieuwe aanwinsten: Fong Leng -
sep 2013 De Zeven Hoofdzonden - Jeroen Bosch inspireert Jurgen Bey -
sep 2013 De Nieuw Utrecht kamers 4: Hans Laban -
jul 2013 Een stoelendans door de 20ste eeuw - een collectiepresentatie van stoelen -
jul 2013 Architectuur van Rietveld. De les van Rietveld -
jun 2013 Nieuwe aanwinsten: uniformen personeel van baron van Boetzelaer
maar ook diens gala-uniform
-
jun 2013 Queerussia: the hidden (p)art - in het kader van Roze Zaterdag -
mei 2013 Rietveld Landscape: Pretty Vacant en Forgotten Vacancy[2] -
mei 2013 De Nieuw Utrecht Kamers 3: Jan Koen Lomans -
apr 2013 Nieuwe aanwinsten: keramiek van de Utrechtse Fayence- en Tegelfabriek Holland -
apr 2013 In Vredesnaam - 300 jaar Vrede van Utrecht -
mrt 2013 De moderne stijlkamer van Manfred Kausen -
feb 2013 Bij nijntje op zolder -
feb 2013 Nieuwe aanwinsten: Marjan Teeuwen -
jan 2013 nijntje de film -
jan 2013 De Nieuw Utrecht kamers 2: Winde Rienstra -
dec 2012 Prooff Stand[3] Werk- en woonlandschap van Studio Makkink & Bey sep 2016
okt 2012 Licht op hout: het Utrechtse schip in een nieuw licht door gamebedrijf Monobanda. okt 2017
sep 2012 Dit is het Centraal Museum! Topstukken uit vijf collecties mrt 2016
mrt 2012 Rietveld en Van Baarencollectie: Kunst en vormgeving 1915-1930 mei 2016
nov 2011 Archeologie uit Utrechtse bodem: Archeologen aan het werk sep 2015
mei 2007 Beeldhouwkunst voor de Beeldenstorm
doorlopende presentatie in de Nicolaikerk

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]