Slanke sleutelbloem
| Slanke sleutelbloem | ||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | ||||||||||||||||||
| Taxonomische indeling | ||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||
| Soort | ||||||||||||||||||
| Primula elatior (L.) Hill (1765) Basioniem Primula veris var. elatior L. (1753) | ||||||||||||||||||
 | ||||||||||||||||||
| Bloemtrosje | ||||||||||||||||||
Afbeeldingen op  Wikimedia Commons | ||||||||||||||||||
Slanke sleutelbloem op  Wikispecies | ||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||
Slanke sleutelbloem (Primula elatior) is een plantensoort uit de sleutelbloemfamilie (Primulaceae). De soort kreeg de wetenschappelijke naam in 1765 van John Hill.[1] Hill waardeerde daarbij, overigens zonder referentie, de variëteit Primula veris var. elatior van Linnaeus[2] op tot soort.
Determinatie
[bewerken | brontekst bewerken]Slanke sleutelbloem is een vaste, kruidachtige plant die een hoogte kan bereiken van 15–30 cm. De gekartelde en gerimpelde bladeren zijn eirond tot langwerpig. Het blad is in de gevleugelde steel plots versmald. De stengels zijn duidelijk behaard. De bladeren zijn aan de onderkant grijsgroen. De bloeiperiode van slanke sleutelbloem loopt van maart tot mei. De bleekgele, zachtgeurende bloemen zijn 1,5–2 cm breed. De kelk is vrij nauw, met vijf lancetvormige, toegespitste tanden, en is niet opgeblazen. De kroonbladeren zijn aan de voet vergroeid tot een buis. De zoom (het buitenste deel van de kroon) is bijna vlak. De bloemen zijn in een langgesteeld scherm gegroepeerd, in groepjes van een tot twintig. Meestal hangen ze naar één zijde. De bruinzwarte vrucht is langer dan de kelk. Het is een doosvrucht met deksel, omhuld door een blijvende kelkbuis. De vrucht bestaat uit een enkel hok met talrijke zaden.
Gelijkende taxa
[bewerken | brontekst bewerken]Slanke sleutelbloem lijkt op gulden sleutelbloem; de bloemen van de laatstgenoemde soort hebben echter een opgeblazen kelk en een klokvormig verdiepte zoom.
Ecologie
[bewerken | brontekst bewerken]
Slanke sleutelbloem komt vooral voor op halfbeschaduwde, vochtige tot vrij natte, meso-eutrofe tot mesotrofe, basische tot circumneutrale bodems die uit slibrijk zand, leem, löss en mergel kunnen bestaan. Ze groeit in loof- en naaldbossen, in hakhout en bronbossen, op zandige, afkalvende oevers van bosbeken en langs sloten, in almen en beekdalhooilanden. De bestuiving geschiedt door hommels en het zaad wordt door de wind verspreid.
Verspreiding
[bewerken | brontekst bewerken]Het verspreidingsgebied strekt zich uit van Zuid-Engeland tot Zuid-Rusland, en van Zweden tot de Kaukasus. Nederland valt geheel binnen het areaal van de soort. Alhier is ze vrij zeldzaam in Zuid-Limburg, in het oosten van het land en in Noord-Brabant, zeer zeldzaam in Gelderland en in het oostelijk rivierengebied. De soort groeit als stinsenplant op onder meer de landgoederen in de binnenduinrand van Zuid-Kennemerland en langs de Utrechtse Vecht.[3] In Nederland is de plant vanaf 1 januari 2017 niet meer wettelijk beschermd.
Mythologie
[bewerken | brontekst bewerken]In de noordse mythologie is de sleutelbloem populair bij feeën en elfen.
Bij christenen deed een ander verhaal de ronde. Petrus had als bewaker van de hemelpoort een sleutelbos met gouden sleutels die hij eens, tijdens zijn slaap, op de aarde liet vallen. Op de plaats waar de bos op aarde terechtkwam groeide later een plant met een tros gele bloemen die op een sleutelbos lijkt. De plant werd daarom ook wel Sint-Petruskruid genoemd.[4]
Toepassingen
[bewerken | brontekst bewerken]Voedingsmiddel
[bewerken | brontekst bewerken]De jonge bladeren van slanke sleutelbloem werden vroeger door de mens gegeten en gebruikt in saladen en in soep.
Medicijn
[bewerken | brontekst bewerken]De plant werd gebruikt als middel tegen onder meer epilepsie, hoest en reumatiek. De wortelstok bevat saponine en vindt toepassing in de fytotherapie. Vroeger werd het plantensap gebruikt tegen zomersproeten en medisch aangewend bij het helen van verse wonden door het sap met boter te vermengen, een afkooksel zou duizeligheid doen verdrijven. De jonge bladeren zouden heilzaam zijn voor het vee.[3]
Cultivatie
[bewerken | brontekst bewerken]Slanke sleutelbloem is in cultuur als sierplant. Er zijn verscheidene cultivars ontwikkeld die voor aanplant in tuinen en plantsoenen worden gebruikt.
Externe links
[bewerken | brontekst bewerken]- Slanke sleutelbloem op Flora van Nederland
- Slanke sleutelbloem in het Nederlands Soortenregister
- Verspreiding in Nederland volgens NDFF Verspreidingsatlas
- Kaarten met waarnemingen:
- Slanke sleutelbloem op Wilde planten
- (fr) Primula elatior op Tele Botanica
- Primula elatior in Plants Of the World Online
- ↑ Hill, J. (1765). The vegetable system 8: 25
- ↑ Linnaeus, C. (1753). Species plantarum: 143
- 1 2 Moorsel, R. van (2014). Ecologie & verspreiding in FLORON Verspreidingsatlas, onder licentie CC-BY-SA 3.0
- ↑ natuur.blad – jaargang 19(1), lente 2020: 34
· 
· 
· ·