Spui (Den Haag)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Spui (ca. 1900)

Het Spui in Den Haag is een gedempte gracht en een straat waar verschillende Haagse tramlijnen doorheen rijden. Onder de kruising met de Grote Marktstraat en de Kalvermarkt ligt het gelijknamige tramstation Spui.

Er staan verschillende gebouwen aan het Spui, zoals de zeventiende-eeuwse Nieuwe Kerk en het Theater aan het Spui. In hetzelfde gebouw is het Filmhuis Den Haag gevestigd.

Aan het Spui wordt het Onderwijs- en cultuurcomplex gebouwd, dat in 2019 gereed moet zijn. Om plaats te maken voor dit gebouw zijn het Lucent Danstheater en de Dr. Anton Philipszaal in 2015 afgebroken.

Geschiedenis[bewerken]

's Gravenhage in 1649 volgens Blaeu

De waterloop, aangelegd in 1345, was tot de 19e eeuw een belangrijke waterweg voor Den Haag. De gracht liep van de Hofvijver naar de Vliet. Verschillende grachten kwamen uit op het Spui: de Lange Gracht (nu Gedempte Gracht genoemd), Turfmar(c)kt (de Oude Brouwerÿe), Kal(c)kmarkt/Schedeldoekshaven, Statengracht (Ammunitiehaven), de Veer kade en de Bierkade (Bierkaÿ). Er werd veel handel gedreven.

Demping[bewerken]

De demping van het Spui ging in etappes tussen 1861 en 1904 en maakte onder meer de aanleg van de elektrische tram mogelijk. Door de demping werd het Spui zeer breed en verloor haar ‘hoogte/breedte-verhouding’.De demping werd noodzakelijk geacht omdat de grachten stonken en veel ziektes verspreidden. Volgens de kaart van Blaue uit 1649 wordt het huidige Spui als Speuy geschreven en eindigt op de plek die nu de overgang is van het Spui met de Hofweg is, met links de Spuistraat en rechts de Lange Poten (de Poote). Deze plek was bekend als de Kapelsbrug. Het water vervolgde naar de Hofsingel en de Hofvijver.

Verkeersdoorbraken[bewerken]

Tot de door Berlage geïnitieerde Haagse verkeersdoorbraken – die onder meer de nieuw aangelegde Hofweg opleverende – liep het Spui op de Kapelsbrug dood en reden de trams van lijn 1, 6, 8, 9 en de gele tram naar Delft rechtsaf de Lange Poten in. Pas tijdens de doorbraak van de Kalvermarkt naar de Fluwelen Burgwal en de aanleg van de Hofweg konden trams de slingerroute door Lange en Korte Poten, over het Plein verlaten. In de jaren 1920 werd het Spui via het Rijswijkseplein/-weg en de Rijswijkse Haagweg de rechtstreekse verbinding met Rotterdam terwijl de doorbraak naar de Kneuterdijk het Spui de meest rechtstreekse verbinding tussen Scheveningen en het centrum opleverde.

Aan de zuidkant van het Spui was in het verleden een wijk voor arme Joden. Er werd later een Joodse school gesticht. Het Rabbijn Maarsenplein herinnert aan de Joden die na de Tweede Wereldoorlog niet meer terugkwamen. De rijkere Portugese Joden woonden vooral aan de Nieuwe Uitleg. De in 1649 voltooide Nieuwe Kerk is het bekendste Haagse monument aan het Spui. Het Haagse Stadhuis (het IJspaleis), architect Richard Meier, is het monument van de toekomst. In de gevel van het gebouw op de hoek van de Kalvermarkt is een gedenksteen gemetseld die aangeeft dat op die plek het hotel stond waar de jonge Wolfgang Amadeus Mozart in 1765 logeerde toen hij Den Haag bezocht.

Herstructurering[bewerken]

Na de Tweede Wereldoorlog was het gebied rond het Spui een grote verpauperde omgeving en tot ver in de jaren 1970 werd gesloopt en gebroken. De bouw van de twee ministeries van Justitie en Binnenlandse Zaken en het Prins Bernhard-viaduct was een aanzet tot de verbetering van de leefomgeving. De bouw van de theaterzalen voor het Residentie Orkest en het Nederlands Danstheater, jaren 1980, waren de aanzet tot verdere revitalisering. Op het gedeelte tussen Veer- en Bierkade werden oude panden gerestaureerd. Het Spui kreeg een vrije trambaan in het midden en er werden tientallen bomen neergezet.

De kern gezond[bewerken]

In november 2009 startte, in het kader van het langjarige plan ‘De Kern Gezond’ de herinrichting van het Spui tot voetgangersgebied; dit ging gepaard met het onmogelijk maken van doorgaand autoverkeer. Dit leidde dit tot irritatie bij weggebruikers en frequente aanrijdingen met pollers. Op 15 november 2010 deelde de gemeente mee dat de herinrichting van het Spui tot voetgangersgebeid was afgerond. Concreet betekent dit dat particulier autoverkeer tussen Hofweg en Schedeldoekshaven niet meer mogelijk is. Voor taxi’s met vergunning en openbaar vervoer blijft doorrijden mogelijk. Ook hulpdiensten houden toegang en bevoorrading van winkels is mogelijk tot 11.30 uur. Reizigers en winkeliers betreurden het vervallen van de tram- en bushalte voor de theaters. De herinrichting sluit aan bij het autoluwe karakter van de Grote Marktstraat.

In 2000 heeft de gemeente Den Haag 64 lindes geplant die afkomstig waren uit Baarn.

Omgeving[bewerken]

Trivia[bewerken]

Zie ook[bewerken]