Noord-Cyprus

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Turkse Republiek Noord-Cyprus)
Ga naar: navigatie, zoeken
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti
Vlag van de Turkse Republiek Noord-Cyprus Coat of arms of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg
(Details) (Details)
Noord-Cyprus
Basisgegevens
Officiële landstaal Turks[1]
Hoofdstad Lefkoşa
Regeringsvorm Republiek
Staatshoofd President Mustafa Akıncı
Regeringsleider Özkan Yorgancıoğlu (sinds 2 september 2013)
Religie Islam (98%)[2]
Oppervlakte 3.355 km² [3] (2,7% water)
Inwoners 264.172 (2006)[4]
264.172 (2006)[5] (78,7/km² (2006))
Overige
Volkslied İstiklâl Marşı
Munteenheid Turkse lira (TL (2009))
UTC +2 (zomers: +3)
Nationale feestdag 15 november (onafhankelijkheidsdag)
Web | Code | Tel. .nc.tr | ## | +90 392
Topografie
Noord-Cyprus
Portaal  Portaalicoon   Landen & Volken
LalaMustafaPasaMosque.jpg
De Lala Mustafa Pasa moskee, gebouwd in de 14e eeuw als de Sint-Nicolaaskathedraal en sinds 1571 een moskee
St. Peter & Paul C.jpg
Heilige Petrus en Pauluskerk in Famagusta
Girne 2006-07-20.jpg
De haven van Girne
Buffavento castle, Cyprus.jpg
Uitzicht vanaf het Buffavento kasteel
Salamis Ruins 4.jpg
Antieke ruïnes bij Salamis
Famagusta2009 2.jpg
Lege appartementsgebouwen in Famagusta
Nicosia Ledra street view from north.jpg
De Turkse kant van Ledra straat in Nicosia

Noord-Cyprus (Turks: Kuzey Kıbrıs), officieel de Turkse Republiek Noord-Cyprus (TRNC; Turks: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti), is een op het noordelijk deel van het mediterrane eiland Cyprus gelegen zelfverklaarde Turkse Republiek die alleen door Turkije wordt erkend. De rest van de wereld beschouwt dit formeel als bezet gebied van de Republiek Cyprus. In het verleden erkenden ook Bangladesh en Pakistan al heel snel de Turkse Republiek Noord-Cyprus, maar onder internationale druk van vooral de Verenigde Staten en een resolutie van de VN Veiligheidsraad moesten ze hun erkenning weer intrekken.[6][7]

Noord-Cyprus beslaat ongeveer 3335 km² (een derde van het eiland Cyprus) en strekt zich uit van de top van het schiereiland Karpass in het noordoosten tot Kokkina in het westen. Het zuidelijkste punt is het dorp Akıncılar. De ingestelde bufferzone onder de controle van de Verenigde Naties strekt zich uit van het westen naar het oosten van Cyprus en deelt het eiland in Noord-Cyprus en Republiek Cyprus. Hierdoor is ook Nicosia, de hoofdstad van beide staten, in tweeën verdeeld.

In het gebied wonen 264.172 (2006) mensen, voornamelijk Turken, van wie de meerderheid oorspronkelijk Turks-Cyprioten of deels Turks-Cyprioten zijn. Migranten uit Turkije vormen een grote minderheid. De officiële taal is het Turks, dat met een duidelijk lokaal dialect wordt gesproken. De overgrote meerderheid van de bevolking bestaat uit soennitische moslims, maar seculierder dan de Turken in Turkije.

Tijdens de bezetting vluchtte vrijwel de gehele Turkse minderheid uit het zuiden naar het noorden - of werden naar het noorden verdreven - en veel Grieken vluchtten naar het zuiden van het eiland - of werden naar het zuiden verdreven. De reden voor de bezetting was dat Griekse Cyprioten - die met 77% de meerderheid vormden - streefden naar enosis, eenmaking met Griekenland. Om dit doel te bereiken voerden enkele Grieks-Cyprioten, met ondersteuning van de junta die toen de macht had in Griekenland, een staatsgreep uit, hetgeen door Turkije als een bedreiging werd gezien voor de Turks-Cypriotische bevolking. Hierop volgde in 1974 een internationaal veroordeelde Turkse invasie en in 1983 verklaarde het door Turkije bezette gedeelte zich onafhankelijk onder de naam Turkse Republiek Noord-Cyprus. Door gebrek aan erkenning is Noord-Cyprus sterk afhankelijk van Turkije voor economische, politieke en militaire steun.[8][9][10]

Pogingen om een oplossing voor het geschil Cyprus te bereiken waren onsuccesvol. Ook het afwijzen van het Plan-Annan door de Grieks-Cyprioten maakten het moeilijker om dit geschil op te lossen. Toch zijn er thans onderhandelingen met de Europese Unie om Noord-Cyprus uit zijn economisch isolement te halen.

Het Turkse leger onderhoudt een grote macht in Noord-Cyprus. De Republiek Cyprus en de internationale gemeenschap beschouwen het als een illegale bezettingsmacht, en haar aanwezigheid is veroordeeld in verschillende resoluties van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties.

Geografie[bewerken]

Topografie[bewerken]

Noord-Cyprus heeft een oppervlakte van 3355 vierkante kilometer (1.295 m²), wat neerkomt op ongeveer een derde van het eiland. Ongeveer 75 kilometer naar het noorden van Noord-Cyprus ligt Turkije en 97 kilometer naar het oosten ligt Syrië. Het ligt tussen de breedtegraden 34° en 36° N, en breedtegraden 32° en 35° E.

De kustlijn van Noord-Cyprus heeft twee baaien: de baai van Güzelyurt en de baai van Gazimağusa. De smalle bergketens van Girne lopen langs de noordelijke kust en zijn zelfs te zien vanaf İskele. Mount Selvili, met een hoogte van 1024 meter het hoogste punt van Noord-Cyprus, bevindt zich ook in deze bergketens.[11] De Mesaori playa, dat zich uitstrekt van het district Güzelyurt naar de oostelijke kustlijn, bestaat uit vlakke akkervelden en kleine heuvels. Het oostelijke deel van deze vlakte wordt gebruikt voor droge landbouw, zoals de teelt van tarwe en gerst. Daarom zijn deze vlakte overwegend groen in de winter en het voorjaar en geel en bruin in de zomer.[12] 56,7% van de grond in Noord-Cyprus is vruchtbaar grond en is bruikbaar voor de landbouw.[13]

Klimaat[bewerken]

De winters in Noord-Cyprus zijn koel en regenachtig, vooral tussen december en februari valt er veel neerslag.[14] Deze regenbuien zorgen ervoor dat de rivieren die in de zomer uitdrogen weer worden opgevuld. Sneeuw komt alleen voor rondom Girne ondanks de lage nachttemperaturen elders. De korte lentes worden gekenmerkt door instabiele weersomstandigheden, zoals incidentele zware stormen en de zware westenwind (in de volksmond "Meltem"). Tenslotte zijn de zomers in Noord-Cyprus warm en droog.

Geschiedenis[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Geschiedenis van Cyprus voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Op 16 augustus 1960 werd het door Grieken en Turken bewoonde Cyprus onafhankelijk van Groot-Brittannië. De machtsdeling tussen Grieken en Turken bleek onwerkbaar. Hoewel er vóór de onafhankelijkheid al spanningen waren, kregen deze na 1970 de status van een burgeroorlog, waarbij de regering de kant van de Grieken koos en hen stimuleerde tot een economische en politieke boycot van de Turks-Cyprioten. Duizenden Turks-Cyprioten moesten vluchten voor Grieks geweld en leefden in hun eigen enclaves. De onlusten (met ontelbare aanslagen en doden) tussen de twee etnische groepen hielden aan, en bereikten een hoogtepunt toen Cypriotische bondgenoten van het Griekse kolonelsregime in 1974 een staatsgreep pleegden met het doel de verkozen president van Cyprus, aartsbisschop Makarios, van de macht te verdrijven en Cyprus aan te sluiten bij Griekenland. Deze staatsgreep werd gevolgd door aanvallen op de Turks-Cyprioten. Met als reden de Turks-Cyprioten te beschermen, ging Turkije op 20 juli 1974 over tot een invasie en werd het noorden van het eiland bezet; dit resulteerde in grote vluchtelingenstromen. De oorlog rondom de bezetting door Turkije was van korte duur.

Na enkele rondes van vredesonderhandelingen in Genève, was het gelukt om eind augustus een wapenstilstand in te voeren. In 1983 werd de Turkse Republiek Noord-Cyprus opgericht, met Rauf Denktas als eerste president. Turkije beschouwt de operatie als een bevrijding, terwijl de Grieken de operatie zien als een bezetting.

Grieks-Cyprus is in 2004 toegetreden tot de Europese Unie, de TRNC niet omdat de hereniging in 2004 was mislukt. In een referendum hebben de Grieks-Cyprioten zich uitgesproken tegen een hereniging, terwijl de inwoners van Turks-Cyprus voor stemden. Turkije houdt zijn troepen gestationeerd op Cyprus, vanwege vermeende militaire activiteiten van de Grieks-Cyprioten. Door de verkiezingen van eind februari 2008 in het Grieks-Cypriotische deel, worden er verbeteringen verwacht in de relatie tussen beide delen. Op 31 maart werd een belangrijke grensovergang in Nicosia verwijderd. Dit betekent een ongehinderde overgang van noord naar zuid en omgekeerd.

Bestuur en politiek[bewerken]

Bestuurlijke indeling[bewerken]

De vijf districten van de Turkse Republiek Noord-Cyprus
1rightarrow blue.svg Zie Bestuurlijke indeling van Noord-Cyprus voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De Turkse Republiek Noord-Cyprus is een staat in het noorden van het eiland Cyprus. Zij is bestuurlijk onderverdeeld in vijf districten: Güzelyurt, Girne, Lefkoşa, Gazimağusa, İskele. Deze districten zijn weer onderverdeeld in veertien subdistricten.

Overheid[bewerken]

De Turkse Republiek Noord-Cyprus is een semi-presidentiële republiek, waarbij de president ook de voorzitter van de Kamer is. Het land kent een meerpartijenstelsel met een minister-president aan het hoofd van de regering. De president wordt verkozen voor een termijn van vijf jaar; sinds 30 april 2015 bekleedt Mustafa Akıncı deze functie. Na de laatste verkiezingen van juli 2013 heeft de linkse Republikeinse Turkse Partij de meeste stoelen verworven in de Kamer. Het land wordt tegenwoordig geregeerd door een coalitie van de Republikeinse Turkse Partij en Democratische Partij met Özkan Yorgancıoğlu als minister-president.

Parlement[bewerken]

De Assemblee van de Republiek vormt het parlement van Noord-Cyprus.

Verkiezingen 19 april 2009[bewerken]

Partij Percentage

100%

Zetels

50 zetels

Nationale Eenheidspartij (UBP) - rechts 43,97 26
Republikeinse Turkse Partij (CTP) - centrum links 29,34 15
Democratische Partij (DP) - centrum rechts 10,64 5
Burgerlijke Democratiepartij (TDP) - links 6,87 2
Vrijheid- en Hervormingspartij (ÖRP) - centrum rechts 6,2 2
Verenigd Cyprus Partij (BKP) - links 2,42 -
Partij Politiek voor de Burger (HSP) - links 0,50 -
Onafhankelijken 0,06 -

De onderstreepte getallen vormen de hieruit onderhandelde meerderheid.

Economie[bewerken]

De economie steunt vooral op Turkse steun en de export van agrarische producten (met name citrusvruchten, aardappelen, druiven, tabak, appels en peren) via Turkije. Tevens zijn er inkomsten uit het toerisme; de TRNC wordt voornamelijk door Turken en Britten [15][16] bezocht. De visserij is nauwelijks van belang: de wateren bij het noorden van het eiland zijn arm aan vis.

Turks Cyprus is rijk aan katoen en de inkomsten uit de wijnproductie stijgen ook in het Turkse deel van het eiland.

De TRNC krijgt elk jaar zeshonderd miljoen dollar hulp van Turkije. Voor 2003 was dit bedrag tweehonderd miljoen dollar.[17]

Onderwijs[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Lijst van hogeronderwijsinstellingen in Noord-Cyprus voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Noord-Cyprus heeft acht erkende universiteiten. Drie daarvan zijn staatsuniversiteiten, terwijl er vier privé-universiteiten zijn. Eén universiteit, in Gazimağusa, is zowel een privé- als een staatsuniversiteit.

Geschil met Cyprus over erfgoed[bewerken]

Een belangrijk geschilpunt tussen Noord-Cyprus en Cyprus is de slechte staat van veel Grieks-Orthodoxe kerken en kloosters in het noorden van het land. Volgens het rapport ‘Destruction of Cultural Property in the Northern Part of Cyprus and Violations of International Law’ van de United States Law Library of Congress[18] zijn meer dan 500 orthodoxe kerken en kapellen tussen 1974 en 2009 geplunderd, vernietigd of afgebroken. Meer dan 15.000 fresco’s en schilderijen zijn verdwenen. Hierbij was een hoofdrol weggelegd voor de Turkse kunsthandelaar Aydin Dikmen.[19][20] Er zijn 77 kerken veranderd in moskeeën. Slechts een klein deel van de verdwenen fresco's en mozaïeken is teruggevonden op de internationale kunstmarkt. Een gedeelte hiervan bevindt zich in een museum in Nicosia. Hieronder bevinden zich kunstschatten uit de Panagia Kanakariakerk en de Sint-Euphemianoskerk.[19][20]

Wikimedia Atlas Zie ook de Atlas van Noord-Cyprus op Wikimedia Commons.