Waalsdorpervlakte

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Waalsdorpervlakte
Waalsdorpervlakte (3357131339).jpg
Locatie Meijendel, Den Haag
Coördinaten 52° 7′ NB, 4° 20′ OL
Detailkaart
Waalsdorpervlakte
Waalsdorpervlakte
Video-impressie Waalsdorpervlakte op 5 mei 2013

De Waalsdorpervlakte is een vlakte in het duingebied Meijendel bij Den Haag waar tijdens de Tweede Wereldoorlog meer dan 250 mensen (het precieze aantal is niet bekend) door de Duitse bezetter ter dood gebracht werden. De Waalsdorpervlakte is een van de belangrijkste Nederlandse herdenkingsplaatsen van de oorlog.

Geschiedenis[bewerken]

Het gebied maakte oorspronkelijk deel uit van een uitgestrekte strandvlakte en kreeg door zandverstuivingen in onder meer de 13e en 14e eeuw zijn huidige aanblik. De vroegste bewoners waarvan archeologen sporen hebben aangetroffen zijn half-nomadische jagers in de late Bronstijd. In de Romeinse tijd en middeleeuwen waren er op de vlakte meer permanente nederzettingen en landbouwactiviteiten te vinden. [1]

In de 18e eeuw deed de Waalsdorpervlakte dienst als militair oefenterrein. In 1927 werd er een meetgebouw (het Fysisch en Electronisch Laboratorium) gevestigd, de grondlegging van TNO Defensie en Veiligheid dat hier gevestigd werd[2].

Fusillades in de Tweede Wereldoorlog[bewerken]

Tijdens de bezettingsjaren door de Duitsers werd de vlakte gebruikt als fusilladeplaats: verzetsstrijders uit een nabijgelegen gevangenis, die het Oranjehotel werd genoemd, werden door de Duitsers op de Waalsdorpervlakte ter dood gebracht. De eerste gefusilleerde was Ernst Cahn, Joodse eigenaar van een ijssalon in Amsterdam. Zijn arrestatie leidde eerder tot rellen en de Februaristaking.

Tien dagen later volgden de leden van verzetsgroep de De Geuzen en drie organisatoren van de staking, herinnerd in het gedicht Het lied der achttien dooden. Nog velen zouden volgen, waaronder leden van de CPN, Vrij Nederland, Trouw en Het Parool. De laatste massa-executie vond op 8 maart 1945 plaats als vergelding op de aanslag op Hanns Rauter; hierbij werden 38 verzetsstrijders vermoord en onder het zand begraven.

Het opgraven van een massagraf in augustus 1945

De verzetsstrijders zijn na de bevrijding herbegraven op onder meer Ereveld Loenen. Van zesentwintig lichamen is tot op heden niet bekend wie de slachtoffers zijn. Er wordt nog steeds actief gezocht naar informatie over hun identiteit, tegenwoordig met DNA-analyse. Ze liggen in afwachting van hun identificatie in een naamloos graf op Ereveld Loenen.[3] In 2010 is een daarvan, verzetsstrijder Gerard Putter geïdentificeerd.[4] In 2015 zijn drie verzetsstrijders geïdentificeerd.[5]

Fusillades collaborateurs[bewerken]

Na de oorlog werden op de vlakte zeven belangrijke collaborateurs en misdadigers gefusilleerd. Als eerste nazi-propagandist Max Blokzijl op 16 maart 1946, en vervolgens Anton Mussert, leider van de NSB, op 7 mei 1946. Zij zijn begraven in een staatsgeheim graf op de Algemene Begraafplaats Den Haag.

Monumenten[bewerken]

De houten kruisen bij de dodenherdenking in 1961

Op 3 mei 1946 is een eerste monument geplaatst. Het bestond uit vier houten kruisen. De vier oorspronkelijke houten fusilladekruisen zijn in 1980 vervangen door de huidige bronzen replica's. De houten kruisen zijn overgebracht naar het Fries Verzetsmuseum te Leeuwarden[6]. In de vlakte zijn twee losse kruisen geplaatst; een op een plek waar veel massa-executies plaats hebben gevonden, het andere specifiek als herdenking aan de represaille-executies na de aanslag op Rauter.

Muurtje met op de achtergrond de bronzen kruisen in 2009

In 1949 is een betonnen muurtje toegevoegd met de tekst '1940–1945'. Voor de betonnen rand is een steen aangebracht met de tekst:

'Hier brachten vele landgenoten het offer van hun leven voor uw vrijheid. Betreed deze plaats met gepaste eerbied.'
Bourdonklok in 2009
Geluidsopname van de klok uit 1959

In 1959 is in de buurt van het monument een Bourdonklok geplaatst, die onder een rede van minister-president Gerbrandy als geschenk van de burgers van Den Haag op 30 april 1959 aan de gemeente werd geschonken. Hij werd meteen in gebruik genomen en vormt sindsdien een belangrijk onderdeel van de Dodenherdenking. Op de rand van de klok staat een tekst van prof. mr. R.P. Cleveringa:

Ik luid tot roem en volging van hen die hun leven gaven tot wering van onrecht, tot winning der vrijheid en tot waring en verheffing van al Neerlands geestelijk goed.

Herdenking[bewerken]

Bioscoopjournaal over de herdenking in 1947
Bloemen bij het monument in 2009

Jaarlijks wordt op de dag van de nationale dodenherdenking tegen de rand van het monument de Nederlandse vlag gevormd, vroeger met bloemen, tegenwoordig met gekleurde dennenappels. Aan weerszijden van het monument worden fakkels geplaatst en er staat een erewacht van 6 personen.

Over de Waalsdorpervlakte wordt een stille tocht gelopen. De stoet vormt zich vanaf het verlengde van de Oude Waalsdorperweg. Het voorste deel van de stoet is gereserveerd voor nabestaanden van de gefusilleerde verzetsstrijders en genodigden. Daarachter volgen de belangstellenden.

Geluid taptoesignaal

Op de Waalsdorpervlakte luidt de Bourdonklok tot even voor 20:00 uur. Na het taptoe-trompetsignaal volgen twee minuten stilte. Daarna klinkt het Wilhelmus. De deelnemers aan de stille tocht lopen vervolgens langs het monument en kunnen bloemen en kransen neerleggen. De Bourdonklok wordt weer geluid totdat de laatste belangstellende het monument heeft gepasseerd.

Aan de herdenking doen jaarlijks gemiddeld 3.000 mensen mee.[7] De organisatie van deze herdenking is in handen van de leden van de Vereniging Erepeloton Waalsdorp. De dodenherdenking op de Waalsdorpervlakte werd tot en met 1986 door de NOS uitgezonden op televisie. Sinds 1995 zendt RTL de herdenking uit.

Lijst van gefusilleerde verzetsstrijders[bewerken]

Datum Aantal Publieke reden Verzetsgroep Namen
3 maart 1941 1 Beheer van ijssalon waar knokploegen bijeenkwamen Ernst Cahn
13 maart 1941 15 Lidmaatschap van verzetsgroep De Geuzen De Geuzen Jan Wernard van den Bergh, George den Boon, Reijer Bastiaan van der Borden, Nicolaas Arie van der Burg, Jacob van der Ende, Albertus Johannes de Haas, Bernardus IJzerdraat, Leendert Keesmaat, Arij Kop, Dirk Kouwenhoven, Jan Kijne, Leendert Langstraat, Frans Rietveld, Jan Smit, Hendrik Wielenga
13 maart 1941 3 Organisatie van de Februaristaking CPN Hermanus Coenradi, Joseph Eijl, Eduard Hellendoorn
19 september 1941 5 Hulp aan Britse piloten Bastiaan Arie Barendregt, Joris de Heus, Pieter Wouter Kruijthoff, Arie van Steensel, Arie van der Stel
30 september 1941 1 Neerschieten van Duitse spoorwegbeambte Hans Bierhuijs
8 oktober 1941 1 Wapenbezit Het Parool Arie Addicks
24 januari 1942 2 Johannes Klingen, Hendricus Machiel Cornelis Schoenmaker
27 januari 1942 1 CPN Jan Jongebreur
12 februari 1942 4 Willem Johannes Bakkeren, Fokke Bleeker, Marinus Hendricus Gerardus Dubelaar, Jan Kwak
23 februari 1942 3 Vrij Nederland Marinus Louis Bolk, Gerardus Cats, Arie Jan Willem Stoppelenburg
24 april 1942 1 CPN Dirk de Korte
21 maart 1942 1 Herman Leonard Lucas
13 juni 1942 3 Adrianus Johannes Buijens, Willem Hienekamp, Jacob Tobias Poppers
2 juli 1942 1 Marcelis van Bemmel
24 juli 1942 3 August Theodorus van Batum, Abraham Pots, Petrus Albertus van Dieren, Cornelis Nicolaas de Vries
30 juli 1942 1 CPN Arie de Haan
19 augustus 1942 2 François van de Berghe, Elias Broches
21 september 1942 3 Overval op distributiekantoor Jan Pieter Catoen, Levie de Groot, Heiman Herman Meijer
2 oktober 1942 4 CPN Klaas den Braven, Franciscus Adolf Kolder, Leendert Roodenburg, Gerard Schuurman
20 oktober 1942 6 Spionage, verboden wapenbezit, bevoordeling van de vijand en landloperij Oranjegarde Alexander Hermanus van den Berg, Franz Ernst van Kampen, Gerrit David van der Linden, Adrianus Jacobus Wilhelmus Simonis, John Frederik Zeldenrust
4 november 1942 1 Richard Alexander Henri Lambert Voitus van Hamme
10 november 1942 1 CPN Andries Adrianus Rost
20 november 1942 1 Cornelis Willem van Holst Pellekaan
1 december 1942 1 Wapenbezit CPN Gerardus Marie Theodorus Putter
12 januari 1943 1 Dodelijke aanslag Bob Hellenberg
18 januari 1943 1 Benedictus Hyman Hijmans
22 januari 1943 1 Vrij Nederland Joannes Hendricus Amandus Kievit
15 februari 1943 2 Hollandia-Kattenburg CPN Bernard Luza, Mijer Konijn
18 februari 1943 2 CPN Cornelis van den Berg, Hendrik Adriaan Johannes Breeman
24 februari 1943 2 CPN Pieter Franciscus van der Kam, Hendrik Molenkamp
10 april 1943 1 CPN Simon Bertus Schuit
3 mei 1943 1 April-Meistaking Hendrikus Wilhelmus Bouwman
29 juni 1943 2 Doodslaan van NSB'er Jan Willem Haije, Klaas Muller
30 juni 1943 3 Brandstichting in opslagplaats Wehrmacht CPN Gerard van der Laan, Dominicus Hendrik Cornelis Middendorp, Evert Ruivenkamp
2 juli 1943 2 Bomaanslagen in Kalverstraat in Amsterdam CPN Douwinus Johannes Janse, Karel Jacobus Walet
2 juli 1943 1 Wapenbezit Eliazer Pachter
29 juli 1943 1 hulp aan komst van spionnen uit Engeland Gerard J.F. Vinkensteijn
5 augustus 1943 1 Brandstichting in opslagplaats Wehrmacht CPN Jan van Kalsbeek
10 augustus 1943 7 CPN Cornelis Aarnouts, Nicolaas Johannes Bergsma, Hendrikus Godfroid, Johan Hinrik Janzen, Bernardus Gerardus Mulder, Jelle Posthuma, Cornelis Schuurman
10 augustus 1943 1 Maarten Slort
23 september 1943 2 CPN Jacob Boekman, Adrianus Reinardus Nas
9 oktober 1943 2 CPN Jan Dieters, Louis Jansen
10 november 1943 2 Arnold Oswald Knipscheer, Cornelis van Westen
7 december 1943 1 Poging naar Engeland te gaan Curt Christian Heinrich Peters
4 januari 1944 1 Christiaan de Jong
7 januari 1944 1 CS6 CPN Jan Verleun
7 januari 1944 3 Overval op Arbeidsbureau Hermanus Matthias Kok, Jan Ludema, Krijn Vreugdenhil
12 januari 1944 1 CS6 CPN Marinus Spronk
13 januari 1944 5 CPN Maarten van Baarle, Nicolaas Beuzemaker, Remmert Huibert van Mil, Maarten Pronk, Cornelis Johannes Pieter Schalker
13 januari 1944 3 Arthur Franciscus de Clerck, Deodatus Edmond Phielmondus de Clerck
24 januari 1944 1 Kees Dutilh
9 februari 1944 1 Wapenbezit Max Werkendam
29 februari 1944 20 Oranje Vrijbuiters Roger Henri René Abma, Andries van Beek, Leo Fischer, Antonius Josephus Rudolphus Hegge, Kees Heij, Leo Heij, Johannes Holswilder, Christiaan Kerkhof, Karel Keizer, Hans van Koetsveld, Heinz Loewenstein, Jacques Martens, Egbertus Maria Meulenkamp, Hubert Johan van Oorschot, Klaas Postma, Herman Frans van Roon, Thomas Franciscus Hendrikus Spoelstra, Pieter Verhage.
7 maart 1944 1 Friedrich Wilhelm Schäfer
11 maart 1944 1 Hendrik Jan Muetgeert
22 maart 1944 1 Petrus Johannes Maria Vloet
30 maart 1944 1 Jan Frederik Dalemans
13 april 1944 1 CPN Karel Matheus Schipper
14 april 1944 10 Gerrit Jan van den Berg, Hendrik Drogt, Jan Hoberg, Fokke Jagersma, Gerard Jansen, Johannes Kippers, Jacob Kraal, Willem Lengton, Jan Daniël Rijkmans, Wiepke Harm Timersma
24 april 1944 1 Tjalling Bakker
24 april 1944 2 Johannes Meijer, Hendrik de Vries
11 mei 1944 2 Vrij Nederland Hendrik Pieter Hos , Thies Jan Jansen
20 mei 1944 6 CPN Johan Hissink, Johannes Hoogendoorn, Willem Jorritsma, Abraham de Kriek, Petrus Gerardus Frederik Snelleman, Jan van der Zwaag
20 mei 1944 1 Trouw Dirk Eliza Wierenga
20 mei 1944 6 CPN Wouter Jaspers, Anton Kranenburg, Gerrit Joseph Roukens, Izaak Hendrik Ruppert, Cornelis Antonius Spitters, Jan Zeeuw
31 juli 1944 1 CPN Jan Postma
5 augustus 1944 1 Wilhelm Herman Gerard Giesen
5 september 1944 1 Robert Bloemendal
9 september 1944 1 Simon Koning
28 oktober 1944 6 Hendrik de Bont, Hendrik Coenraad Buning, Stefanus Jacobus Driesprong, Albertus Dirk Kleisen, Vilmos Obermeijer, Franz Gerhardus Frederik Pril
28 oktober 1944 2 OD Pieter Cristiaan Colthoff, Antoon Frederik Wiegel
28 oktober 1944 1 Voor God en Koning Nicolaas Corstanje
28 oktober 1944 1 RVV Pieter Cornelis Jacobus Marie Smits
2 november 1944 1 Franciscus Aloysius Henricus Keve
6 november 1944 8 LKP Bernard Cramer, Arnold Drughorn, Segundo Jorge Adelberto Ecury, Hendrikus Martinus Jan Gottlieb, Willem Hanegraaf, Frank Rijk van Ommeren
6 november 1944 1 LO Jan van der Sloot
6 november 1944 1 Pieter Arnoud Fentener van Vlisingen
8 november 1944 1 Bastiaan van der Waal
9 november 1944 2 Trouw Bastiaan Dingeman van Duin, Jan Adrianus 't Hart
9 november 1944 4 Ids Haagsma, Frans Nicolaas Ludwig, Frans Bernard de Ruijter, Jacob Arij Verolme
13 november 1944 1 RVV Gijsbert Jansen
13 november 1944 2 Anne Willem Arie Koopman, Paulus Visser, Hendrik Theodoor Zwaan
19 november 1944 4 Jan la Graauw, Johannes la Graauw, Jacobus Adrianus van Spronsen, Johannes van Spronsen
november 1944 1 Christiaan Johan Eenstroom
november 1944 1 Spionage Hanso Schotanus à Steringa Idzerda
17 februari 1945 2 Jan Dirk van Bilderbeek, Dirk Theodorus Geerlings
17 februari 1945 1 Het Parool Hugo van Lennep
8 maart 1945 29 Represaille voor aanslag op Hanns Rauter ruim tien Trouw Petrus Aarssen, Richard Barmé, Geurt Bosch, Jan Bronmeijer, Ellerius Pieter Busscher, Hendrikus Franciscus Grijpink, Willem Hermanus Arij Johannes Hartman, Marinus Johannes Henkes, Andries de Jonge, Dirk Koele, Johannes Nicolaas Koernap, Antonie Adriaan van Mansum, Wilhelmus Cornelis Meere, Hendrik Albertus Minderman, Johannes Adolf Obert, Adrianus Petrus van Oosten, Gerardus Oudshoorn, Gerardus Bernardus Reijns, Petrus Franciscus Samuels, Nicolaas Hendrik van der Schaft, Gerardus Johannes Franciscus Sletering, Willem Johannes Spang, Jacob Willem Adriaan Stuyver, Frederik Teunisse, Klaas Leendert Timmer, Jacob Tromp, Bernardus Hendrik Jan Veldhoven, Johannes Gerardus Vet, Hermanus Windsant
8 maart 1945 4 Represaille voor aanslag op Hanns Rauter LKP Carl Wilhelm Alexander Bischoff, Cornelis Helder, Cornelis Jue, Frans Pieter Sluik
8 maart 1945 2 Represaille voor aanslag op Hanns Rauter OD Hugo Anne Cornelis Denier van der Gon, Heinrich Ernst Oudwater
8 maart 1945 1 Represaille voor aanslag op Hanns Rauter BBO Willem Frederik Hoogewerff
8 maart 1945 1 Represaille voor aanslag op Hanns Rauter groep Albrecht Frederik Johannes Hoogewooning
8 maart 1945 1 Represaille voor aanslag op Hanns Rauter Charles Godefroid Kranz

Gefusilleerd na de oorlog (oorlogsmisdadigers)[bewerken]

Datum Namen
16 maart 1946 Max Blokzijl
7 mei 1946 Anton Mussert
25 maart 1949 Hanns Albin Rauter
21 juli 1949 Kees Kaptein
26 januari 1950 Anton van der Waals
21 maart 1952 Andries Pieters en Artur Albrecht

Trivia[bewerken]

  • Op 23 juli 2014 werd de Bourdonklok tussen 15.00 uur en 15.55 uur geluid in het kader van de dag van nationale rouw die werd afgekondigd vanwege de Vliegramp in Oekraïne op 17 juli.[8] Bij deze ramp waren veel Nederlanders omgekomen.
  • Tijdens de 70e dodenherdenking op 4 mei 2015 brak om iets voor 21.00 uur de klepel van de Bourdonklok af.[9]

Externe links[bewerken]