Aust-Agder

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Aust-Agder fylke
Provincie in Noorwegen Vlag van Noorwegen
Aust-Agder vapen.svg
Norway Counties Aust-Agder Position.svg
Situering
Landsdeel Sørlandet
Algemeen
Oppervlakte 9157 km²
Inwoners (2014) 113.747 (12 inw/km²)
Hoofdplaats Arendal
- toename 0,9%
- verandering (10 jaar) 10,0%
- rang 17e plaats)
Overig
BRP (106 NOK) 12.417
- totaal 2001
- rang 18e plaats
- per inwoner 208.275
Portaal  Portaalicoon   Noorwegen

Aust-Agder (Aust (nynorsk: oost) en Agder (het land dat in de zee steekt)) is een provincie (fylke) in het zuiden van Noorwegen.

Aust-Agder is verdeeld in 15 gemeenten (5 stadsgemeenten) en grenst in het noorden aan Telemark, in het zuidwesten aan Vest-Agder, het westen aan Rogaland en in het zuidoosten aan het Skagerrak. Aust- en Vest-Agder vormen samen de landstreek Sørlandet.

Ongeveer 77% van de inwoners wonen aan de kust. De natuur in deze provincie is zeer gevarieerd: het noorden van de provincie (het Setesdal) is een hoogvlakte, in het midden van de provincie zijn er agrarische gebieden en bosbouw terwijl er aan de kust (rots)eilanden en kleinere stranden zijn.

In deze provincie zijn er veel tradities wat betreft cultuur en architectuur. Voorbeelden hiervan zijn dat Lyngør werd uitgeroepen tot het best bewaarde dorp in Europa terwijl Setesdalen een kerngebied is wat volkscultuur (dans, handwerk, muziek etc.) betreft.

Vandaag zijn de hoofdindustrieën in Aust-Agder metaalproducten, productie van hout voor constructie of meubelproductie, scheepsbouw en bouw van vrijetijdsboten (zowel van hout als van andere materialen) en toerisme. Met waterkrachtcentrales dekt de provincie haar behoefte aan energie, en in een gemiddeld jaar wordt ongeveer 50% hiervan geëxporteerd.

Feiten[bewerken]

  • Steden (stadsrechten): Arendal (Arendal gemeente (1723)), Grimstad (Grimstad gemeente (1816)), Lillesand (Lillesand gemeente (1821)), Risør (Risør gemeente (1723)), Tvedestrand (Tvedestrand gemeente (1997)).
  • Rivieren: Byglandsfjord, Kilandfjord, Kvina, Nidelva, Otra, Røykilen, Sandevja, Tovdalselva.
  • Meren: Svartevatn, Vegårdsvatnet, Ytre Storevatnet en veel kleinere meren.
  • Bos: 3362 km²
  • Landbouw: 143 km²
  • Bergen: Sæbyggjenuten (1507 m), Brandsnuten (1496 m), Urdalsnuten (1434 m), Reinshornheii (1162 m), Trongedalsfjell (929 m), Tverrfjell (693 m), Himmelsyna (650 m), Marishei (572 m), Rubbeheia (558 m), Hovdefjell (524 m).
  • Hoogvlakte: Setesdal.
  • Ongeveer 30% (2751 km²) van deze provincie is beschermd natuur.
Hieronder vallen:
een deel van de hoogvlakte Setesdal Vesthei (1601 km²),
het natuurreservaat Årdalen (21,3 km² (15,5 km² in Åmli, 5,8 km² in Bygland)
het Ra (eindmorene) dat zich tussen Grimstad en Larvik bevindt.
Verder is de provincie bezig met een proces om Hasseltangen (Grimstad) ook te laten beschermen.
  • Bekende mensen uit Aust-Agder:
Jørgen Gunnarson Løvland, geboren te Evje in het Setesdal. Centraal politicus tijdens de ontbinding van de unie met Zweden in 1905. De eerste Noorse minister van Buitenlandse Zaken.
Sam Eyde, geboren te Arendal, industriepionier, medeoprichter van Norsk Hydro en Elkem.
Thor Hushovd en Dag Otto Lauritzen, wielrenners.
Knut Hamsun, auteur en winnaar van de Nobelprijs voor de Literatuur in 1920.

Bestuurskundige lagen[bewerken]

Lokaal niveau[bewerken]

De provincie Aust-Agder wordt door Aust-Agder fylkeskommune (vertaling: provincie-gemeente) bestierd, die vervolgens onder het fylkesting valt. Om de vier jaar worden zowel de leden van het fylkesting als de leden van de gemeenteraden door de bewoners van de provincie gekozen. De hoogste politieke leider is de fylkesordfører, terwijl de fylkesrådmann de bestuurskundige leider is.

Nationaal niveau[bewerken]

Fylkesmannen i Aust-Agder vertegenwoordigt de Noorse staat op provinciaal niveau. Het ambt staat onder leiding van een fylkesmann.

Afgewezen fusie[bewerken]

De uitslag per gemeente, stemmen tegen fusie

In 2011 werd in Aust-Agder, tegelijk met de verkiezingen voor de gemeenteraden en het bestuur van de fylke een referedum gehouden over een voorstel om Aust-Agder te laten fuseren met Vest-Agder. Het bestuur van Vest-Agder had al met een fusie ingestemd zonder referendum nodig te vinden. In Aust-Agder besloot het bestuur eerst een referendum te houden. In zeven van de 15 gemeenten was er een meerderheid voor een fusie, maar in de andere acht gemeenten, met name in het oosten van de fylke, was een grote meerderheid tegen. Over de gehele fylke genomen was 66% tegen. Sindsdien hebben vier gemeenten, Lillesand, Birkenes, Iveland en Evje og Hornnes, aangeven dat zij uit Aust-Agder zouden willen treden en zich willen aansluiten bij Vest-Agder. Of dat ook gaat gebeuren is nog niet zeker.

Aardrijkskundige indeling[bewerken]

Aust-Agder valt in drie delen uiteen, het gebied aan de kust, Setesdalen en de beboste gebieden. De natuur is zeer gevarieerd, de provincie heeft een kust met vele (kleine) rotseilanden, beboste gebieden zoals in Setesdalen en de hoogvlakte van Setesdalsheiene.

Aan de kust is het klimaat zeer zacht dankzij de Golfstroom. Het klimaat en de bodemgesteldheid, zandhoudig kleigrond, maken het gebied zeer gunstig voor landbouw waarvan groente en bessen zijn de belangrijkste oogsten. Het terrein is zo verreven en de boerderijen zo klein dat deze gewassen best geschikt zijn.

De steden en het grootste gedeelde van de dorpen zijn te vinden in de kustzone. Op de eilanden zijn er veel vrijetijdswoningen en zijn ze zeer druk bezocht tijdens de zomermaanden. In de beboste gebieden is voor de economie de bosbouw belangrijkst.

De kleuren van Setesdalsheiene zijn vooral grijs en groen, het landschap is er tegelijkertijd verreven en groots, kortom, het is een landschap met grote contrasten. In het oosten zijn weidse hoogvlaktes die overgaan in open, beboste dalen waarin zowel zomerboerderijen met groene weiden hoog in de bergen zijn te vinden als kale, grijze, met stenen en rotsblokken bezaaide berggebieden. Hier is ook het hoogste punt te vinden, Sæbyggjenuten in de gemeente Bykle, 1507 m.

In de gemeenten in het binnenland zijn grote arealen boven de boomgrens gelegen. Hier zijn de bergweiden belangrijk voor de economie en is het schaaphouderij uitgebreid. De bijzondere cultuur van de in Setesdalen woonachtige boeren is langer bewaard gebleven dat wat in veel andere gebieden gebeurde omdat deze dal vrij lang redelijk geïsoleerd bleef ten opzichte van de kustdistricten. Tegenwoordig wordt echter Setesdalen door veel toeristen bezocht, en levert deze industrie een grote bijdrage aan de economie. Uit de rivier de Otra, die door Setesdalen haar loop heeft, wordt elektriciteit gewonnen, net zoals uit meerdere watervallen en rivieren in het toestromingsgebied ervan.


Geschiedenis[bewerken]

  • De bloei begon aan het eind van de 16e eeuw.
  • Aust-Agder komt grotendeels overeen met het gebied dat tot 1918 Nedenes Amt werd genoemd.

De districten van Aust-Agder[bewerken]

  • Setesdalen district
Bykle, Valle, Bygland, Evje og Hornnes en Iveland.
  • Østregionendistrict (oost)
Gjerstad, Risør, Tvedestrand, Vegårshei en Åmli.
  • Sørdistrict (zuid)
Arendal, Birkenes, Froland, Grimstad en Lillesand.

De gemeenten in Aust-Agder[bewerken]

Location of Aust-Agder Municipalities

Aust-Agder is verdeeld in 15 gemeenten:

  1. Åmli
  2. Arendal
  3. Birkenes
  4. Bygland
  5. Bykle
  6. Evje og Hornnes
  7. Froland
  8. Gjerstad
  9. Grimstad
  10. Iveland
  11. Lillesand
  12. Risør
  13. Tvedestrand
  14. Valle
  15. Vegårshei
Nuvola single chevron right.svg Zie ook Lijst van plaatsen in provincie Aust-Agder (Noorwegen)

Bezienswaardigheden[bewerken]

Verkeer en vervoer[bewerken]

De belangsrijkste wegen in Aust-Agder zijn de E 18, die in Noorwegen Kristiansand met Oslo verbindt, en Riksvei 9 die met name van belang is voor de gemeenten in het Setesdal. Daarnaast is Riksvei 41 belangrijk als ontsluiting voor de gemeenten Åmli, Froland en Birkenes. De hoofdplaats van de fylke, Arendal, is per spoor bereikbaar via Arendalsbanen, een aftakking van Sørlandsbanen. De fylke heeft geen eigen vliegveld. Het vliegveld van Kristiansand, Kjevik, is met name voor de gemeenten langs de kust, belangrijk.

Het wapen[bewerken]

Aust-Agder vapen.svg

Het wapen bestaat uit twee gouden balken op een rode achtergrond. De kleuren en balken symboliseren twee factoren die van groot belang waren voor de groei van Aust-Agder. De gouden balken staan voor de handel in hout en het rood voor het winnen van ijzererts. Het wapen werd goedgekeurd in 1958.

De provinciale bloem[bewerken]

De wilde kamperfoelie (Lonicera periclymenum), in het Noors vivendel, is een van de symbolen van Aust-Agder. Deze klimplant (liaan) groeit in de kustgebieden. Er is geen historische achtergrond hiervoor, anders dat in 1987 professor Olav Gjærevoll (toenmalig leider van de Noorse Botanische Vereniging) initiatief nam om dit te reguleren voor alle provincies. Over het algemeen werden er bloemen/planten gekozen die typisch (of uniek) zijn voor hun provincie.

Externe links[bewerken]