Baarle

**Baarle**
	Plaats in Nederland en België
	Situering
Provincie	Noord-Brabant en; Antwerpen
Gemeente	Baarle-Nassau en Baarle-Hertog
Coördinaten	51°26'N 4°55'E
	Algemeen
Inwoners	8919
	Overig
Postcode	5111 2387
Netnummer	013 014
Belangrijke verkeersaders	N260 ,N639 en N119
	Foto's
	Symbolische grenspaal in Baarle-Hertog. De daadwerkelijke grens is er enkele meters van vandaan
Portaal	Nederland

Voor het gehucht Baarle bij Gent, zie Baarle (Oost-Vlaanderen), voor het gehucht in de gemeente Turnhout, zie Baarle-Heide


Huisnummer in 'Nassau'	Huisnummer in 'Hertog'
In de noordelijke woonwijken van Baarle liggen drie Belgische enclaves. Nederland ligt links, België ligt rechts.
Huis aan de Chaamseweg dat zowel in België als Nederland staat (de grens is in de stoeptegels aangegeven)

Baarle is een dorp in de gemeenten Baarle-Hertog en Baarle-Nassau. 22 Belgische enclaves liggen verspreid in en om het dorp. In enkele van deze enclaves liggen weer zeven Nederlandse exclaves. Bij het Belgische gehucht Ginhoven ligt ook nog een Nederlandse onbewoonde enclave wat het totaal op acht brengt. In 1995 heeft een derde grenscommissie de grenzen officieel vastgesteld. Hierbij is onder andere een tot dusver neutraal stukje grasland toegewezen aan België, waarmee Baarle-Hertog sindsdien 22 enclaves kent. Zeer zeldzaam is het zogenaamde quadripoint.

De grenzen in Baarle volgen meestal de erfgrenzen. In sommige gedeelten van het dorp loopt de grens grilliger en kan de keuken van een huis zich in een ander land bevinden dan de woonkamer. Zo loopt de grens bijvoorbeeld dwars door een filiaal van Zeeman^[1]. Daarom is afgesproken dat de ligging van de voordeur de nationaliteit van het huis (en de inwoners) bepaalt. Echter, er zijn huizen, die zowel een Belgische als een Nederlandse voordeur hebben. Dit zorgde voor veel problemen als mensen verdacht werden van smokkelen. Voor het gemak is er bij alle huisnummers in het dorp een Nederlands of een Belgisch vlaggetje afgebeeld (zie foto's).

[bewerken] Toponymie

De naam Baarle (in oude bronnen Barle of Barlo) wordt op verschillende manieren verklaard. Het laatste deel komt van loo, wat bos betekent, het eerste deel van baar, ofwel kaal, vlak of onontgonnen land,^[2] Oergermaans *barza naaldhout, of een persoonsnaam Baro of Bera.^[3]

De achtervoegsels Hertog en Nassau hebben betrekking op de hertog van Brabant, respectievelijk het Huis Nassau, dat de baronie van Breda in bezit had.

De naam van het gehucht Tommel is afkomstig van het Latijnse woord tumulus, wat grafheuvel betekent. Bij Tommel zijn verscheidene prehistorische grafheuvels bekend. Ook zijn er urnen gevonden die er op duiden dat het gebied rondom Tommel al in de bronstijd bewoond was.

[bewerken] Geschiedenis

De geschiedenis van Baarle wordt in een afzonderlijk lemma beschreven:

Zie Geschiedenis van Baarle voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Voor de geschiedenis van de enclavekwestie:

Zie Geschiedenis van de enclavekwestie in Baarle voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

.

[bewerken] Bezienswaardigheden

[bewerken] Baarle-Hertog

De Sint-Remigiuskerk, uit 1640, in late Kempense gotiek.
Villa aan de Pastoor de Katerstraat 3, uit 1900, in neorenaissance-stijl.
Smokkelaarsmonument, aan het Prins Hendrik I-plein, uit 1992. Het werd vervaardigd door Constant Grooten ter gelegenheid van het 1000-jarig bestaan van Baarle. In 1996 werd het ingewijd door Sjaak Mulders en Mon van Casteren, beiden smokkelaars-in-ruste, echter zeer actief in de periode dat botersmokkel nog lucratief was. Zij hebben nog gepantserde auto's bestuurd en kraaienpoten gestrooid.
Het Franciscanessenklooster, in een herenhuis aan Kerkstraat 7, in 1879 gesticht door de Franciscanessen van Sint-Jozefsdal te Herentals, verbouwd in 1930.

Zie: Lijst van onroerend erfgoed in Baarle-Hertog

[bewerken] Baarle-Nassau

De Onze-Lieve-Vrouw van Bijstandkerk uit 1879, vergroot in 1932 en 1958.
Het voormalige Station Baarle-Nassau, uit 1869.
Enkele dienstwoningen te Baarle-Nassau Grens, uit 1905
De hardstenen dorpspomp, uit 1809, aan het Singel. Hier zijn ook vier schamppalen te vinden.
Een voormalige leerlooierij, aan de Chaamseweg 9A. Het is een ambachtelijke leerlooierij uit het laatste kwart van de 19e eeuw.
Woonhuis aan Singel 13, uit 1639, een Kempisch verdiepinghuis.
Boerderij aan Boschoven 8, uit 1636, met in- en uitgezwenkte details aan de gevels.
De Sint-Salvatorkapel in de buurtschap Nijhoven

Zie ook: Lijst van rijksmonumenten in Baarle-Nassau

[bewerken] Musea

Baarle's Kaarsenmuseum aan Kerkplein 3 te Baarle-Hertog, toont gebeeldhouwde kaarsen.
Museum Vergane Glorie, aan Turnhoutseweg 10A te Baarle-Hertog, toont oude ambachten

[bewerken] Economie

De uitgestrekte gemeenten Baarle-Nassau en Baarle-Hertog zijn vooral agrarisch van karakter, al is er enige industriële bedrijvigheid. De ingewikkelde situatie leidde ertoe dat ook smokkel een aanzienlijke bron van inkomsten vormde. Ook de middenstand profiteerde van de uitzonderlijke situatie. Er is een uitgebreid en drukbezocht winkelbestand. Ook zijn er in de nabije omgeving tal van bungalowparken.

Naar verwachting zal het inwonertal van Baarle gedurende de eerste decennia van de 21e eeuw een dalende trend gaan vertonen.

[bewerken] Natuur en landschap

Baarle kent, naast uitgestrekte landbouwontginningen, ook een aantal natuurgebieden. Het Merkske in het zuiden is een fraai beekdal, en de Hollandse Bossen in het westen vormen een landgoed. Het Bels Lijntje, een voormalig spoorwegtracé, is nu een toeristisch fietspad geworden dat men van Riel tot in Turnhout kan volgen.

[bewerken] Voorzieningen

[bewerken] Elektriciteit

Ook het elektriciteitsnetwerk is dubbel uitgevoerd. In Baarle-Hertog wordt de elektriciteit geleverd door Electrabel uit België.

In Baarle-Nassau en haar kerkdorp Ulicoten wordt de stroom geleverd door Essent uit Nederland. In het gehucht Castelré wordt de stroom geleverd door Electrabel vanuit België, maar de rekeningen komen van Electrabel-Nederland.

Tegenwoordig is er een vrije markt voor elektriciteit in Nederland en Vlaanderen.

[bewerken] Kabel (radio, televisie en internet)

Telenet (uit België)

Telenet zendt zowel Nederlandse en Vlaamse commerciële televisie uit in Baarle. Het buitengebied van Baarle-Nassau heeft de kabel van IVEKA (de voorloper van Telenet en vorige eigenaar/netbeheerder). Baarle is uniek omdat er vrijwel nergens anders in Vlaanderen Nederlandse commerciële zenders te ontvangen zijn. Dit geldt ook voor Nederland, de Vlaamse commerciële zenders worden niet doorgelaten op de Nederlandse kabel. Uitzondering op de regel van gemeenschappelijkheid is het gebruik van de kabel voor internet. Telenet mag uitsluitend de internettoegang leveren aan klanten in Baarle-Hertog. Telenet is ook verplicht om de regionale radio- en televisiezenders voor beide landen door te geven. Zo kunnen de inwoners van Baarle zowel de RTV (regionale televisiezender in de Antwerpse Kempen) en Omroep Brabant (regionale radio- en televisiezender in Noord-Brabant) ontvangen.

[bewerken] Gas

Intergas (uit Nederland)

[bewerken] Water

Brabant Water (uit Nederland)

[bewerken] Huisvuil en post

Veel straten worden twee maal per week door een vuilniswagen (1x Nederlands, 1x Belgisch) bezocht en twee maal per dag door een postbode (1x Nederlands, 1x Belgisch).

[bewerken] Telefoon

Het telefoonnet is grotendeels dubbel uitgevoerd door KPN Telecom en Belgacom, maar wel met een speciale koppeling: Gesprekken tussen Baarle-Hertog en Baarle-Nassau zijn mogelijk tegen lokaal tarief. Ook zijn alle GSM-providers van Nederland en België bereikbaar.

[bewerken] Winkels

Vanwege de wetgeving zit de erotische videotheek in Baarle-Nassau en zijn vuurwerkwinkels het hele jaar geopend in Baarle-Hertog. In Baarle is het elke week koopzondag. Dit is een gevolg van het feit dat in België de winkels altijd op zondag open mogen zijn en dat Baarle-Nassau zich kan beroepen op het gegeven dat Baarle een toeristische trekpleister is, vanwege de enclaves in het dorp.

[bewerken] Politie

In de gemeente Baarle-Hertog hebben de politiediensten van Baarle-Nassau en Baarle-Hertog samen hun intrek genomen in één bureau en zijn aldus in één lokaal gevestigd. Dit is zeer uitzonderlijk, maar niet uniek: in de Nederlandse grensplaats Dinxperlo wordt in één gebouw samengewerkt met de politie van het Duitse Suderwick. De plaatselijke wijkagent van Baarle-Hertog wordt wel eens de 'dirco' van Baarle genoemd.

[bewerken] Verkeer en Vervoer

[bewerken] Wegen

Het dorp Baarle is goed bereikbaar met de auto via de twee Nederlandse provinciale wegen N260, N639 en Belgische provinciale weg N119. Ook liggen de snelwegen A58 in Nederland en de E34 in België dichtbij het dorp.

[bewerken] Bussen

Lijnen van De Lijn:

Lijn 458 (Poppel - Hoogstraten)
Lijn 459 (Turnhout - Hoogstraten)
Lijn 460 (Turnhout - Baarle)

Lijn van Veolia:

Lijn 132 (Tilburg - Breda)

[bewerken] Trein

Tot 7 oktober 1934 had Baarle twee treinstations, gelegen aan de spoorlijn Tilburg - Turnhout. Deze spoorlijn is nu vervangen door een 31 km lang fietspad "Het Bels Lijntje", dat nu voor de verbinding tussen deze twee steden zorgt.

[bewerken] Verenigingsleven

Baarle heeft een bloeiend verenigingsleven. Sommige verenigingen komen zowel in Belgische als in Nederlandse variant voor. Een voorbeeld hiervan zijn de voetbalclubs Gloria (Nederlands) en Dosko (Belgisch). Andere verenigingen komen slechts eenmaal in Baarle voor. Enkele voorbeelden daarvan zijn:

Harmonie Sint Remi
Stichting Jeugdwerk Baarle
Heemkundekring Amalia van Solms
De Baarlese Beeldhouwclub
Karnavalsvereniging De Grenszuukers

[bewerken] Media

[bewerken] Website

Beide gemeenten hebben een gemeenschappelijke website die zowel via baarle-nassau.nl als baarle-hertog.be te bereiken is. Met behulp van een Europese subsidie voor grensoverschrijdende projecten, werd op 30 maart 2002 de eerste gemeenschappelijke website geopend. In 2004 werd de website uit de lucht gehaald, nadat uit een Nederlandse opiniepeiling naar voren kwam dat baarle-nassau.nl/baarle-hertog.be een van de slechtste gemeentelijke websites was. Op 8 juli 2005 is de nieuwe, eveneens gemeenschappelijke, website geopend.

[bewerken] Radio en Televisie

Het dorp Baarle heeft een eigen lokale omroep, Lokale omroep Baarle, ook wel de Stille Genieter genoemd. Daarnaast zijn er nog een aantal regionale omroepen te ontvangen in Baarle, Omroep Brabant, Kanaal13, RTV, Antwerpen 1.

[bewerken] Dag -en Weekbladen

De regionale dagbladen in Baarle zijn het BN/De Stem, Brabants Dagblad en de Gazet van Antwerpen. Dan heeft Baarle nog een weekblad, Ons Weekblad.

[bewerken] Trivia

Het pand waar momenteel een filiaal van Zeeman gevestigd is op de hoek van Nieuwstraat en Stationstraat was vroeger het café 't Hoekske. Het café stond op de Nieuwstraat, de doorgaande weg vanuit Baarle naar Chaam en werd door de rijksgrens in tweeën gedeeld. De kastelein had bovenop de grens een biljart geplaatst. Bij verkoop van onroerend goed dat in beide landen lag, werd de vanwege de ligging de notariële akte in dit café ondertekend. Men zette een tafel op de grens en zo kon elke notaris in eigen land de aktes ondertekenen. Naast het café stond het Nederlandse douanekantoor waar goederen officieel konden worden ingeklaard. Smokkelaars werden ook in dit douanekantoor gefouilleerd.
In het centrum van Baarle staat in het Belgische gedeelte een grenspaal. Deze grenspaal is een symbolische grenspaal en staat niet precies op de grens. De paal staat op het Kerkplein voor de Sint-Remigiuskerk van Baarle-Hertog. De grenspaal is een kopie van de originele grenspalen. De grenspaal is op 4 april 1976 onthuld door de beide burgemeesters van Baarle.
Naast Baarle is ook het gehucht Tommel ten zuiden van Baarle voor een deel Nederlands en voor een deel Belgisch.

[bewerken] Nabijgelegen kernen

Ulicoten, Castelré, Zondereigen, Weelde-Station, Weelde, Poppel, Alphen, Chaam

[bewerken] Externe links

Wikimedia Commons heeft meer mediabestanden die bij dit onderwerp horen: Baarle.

[bewerken] Voetnoten

↑ Zie Café 't Hoekske
↑ Dr. J. de Vries, Woordenboek der Noord- en Zuidnederlandse plaatsnamen, Aula, Antwerpen - Het Spectrum, Utrecht 1962
↑ Berkel en Samplonius, Het Plaatsnamenboek, Van Holkema & Warendorf, Houten, 1989, ISBN 90 269 4321 0

51° 27' N, 4° 56' O

[0] Zie Café 't Hoekske

[1] Dr. J. de Vries, Woordenboek der Noord- en Zuidnederlandse plaatsnamen, Aula, Antwerpen - Het Spectrum, Utrecht 1962

[2] Berkel en Samplonius, Het Plaatsnamenboek, Van Holkema & Warendorf, Houten, 1989, ISBN 90 269 4321 0

[1]

[2]

[3]