Baarle
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
 en België  |
|||
 |
|||
|
|
|||
| Provincie |  Noord-Brabant en Antwerpen |
||
| Gemeente | Baarle-Nassau en Baarle-Hertog | ||
| Coördinaten | 51°26'N 4°55'E | ||
|
|
|||
| Inwoners | 8919 | ||
|
|
|||
| Postcode | 5111 2387 |
||
| Netnummer | 013 014 |
||
| Belangrijke verkeersaders | N260 en N639 | ||
 |
|||
| Symbolische grenspaal in Baarle-Hertog. De daadwerkelijke grens is er enkele meters van vandaan | |||
|
|||
 |
|
|
|
|
|
|
|
Baarle is een dorp in de gemeenten Baarle-Hertog en Baarle-Nassau. 22 Belgische enclaves liggen verspreid in en om het dorp. In enkele van deze enclaves liggen weer zeven Nederlandse exclaves. Bij het Belgische gehucht Ginhoven ligt ook nog een Nederlandse onbewoonde enclave wat het totaal op acht brengt. In 1995 heeft een derde grenscommissie de grenzen officieel vastgesteld. Hierbij is onder andere een tot dusver neutraal stukje grasland toegewezen aan België, waarmee Baarle-Hertog sindsdien 22 enclaves kent. Zeer zeldzaam is het zogenaamde quadripoint.
De grenzen in Baarle volgen meestal de erfgrenzen. In sommige gedeelten van het dorp loopt de grens grilliger en kan de keuken van een huis zich in een ander land bevinden dan de woonkamer. Zo loopt de grens bijvoorbeeld dwars door een filiaal van Zeeman[1]. Daarom is afgesproken dat de ligging van de voordeur de nationaliteit van het huis (en de inwoners) bepaalt. Echter, er zijn huizen, die zowel een Belgische als een Nederlandse voordeur hebben. Dit zorgde voor veel problemen als mensen verdacht werden van smokkelen. Voor het gemak is er bij alle huisnummers in het dorp een Nederlands of een Belgisch vlaggetje afgebeeld (zie foto's).
Inhoud |
[bewerken] Geschiedenis
 Zie Geschiedenis van Baarle voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
De eerste vermelding van Baarle dateert uit 992. De Gravin van Strijen Hilsondis heeft grote delen van het huidige West-Brabant in bezit. Samen met haar man Ansfried sticht zij in Thorn de Abdij van Thorn. Om het klooster van inkomsten te voorzien, schonk Hilsondis haar bezittingen aan de abdij. De schenking van haar Baarlese bezittingen staat vermeld op een akte die dateert uit 992. De originele akte is verloren gegaan. Wel is er nog een kopie van een latere datum. Deskundigen zeggen wel, dat de gegevens juist zijn.
Vanaf 1190 is Hertog Hendrik I van Brabant de hertog over het Hertogdom Brabant. Hij bestuurde het Hertogdom vanuit Leuven, later vanuit Brussel. In de tijd dat hij regeerde over het hertogdom, waren verschillende steden aan het groeien. Door opkomende steden te vriend te houden, gaf hij veel steden stadsrechten. In het Noorden van Brabant liet hij op een strategisch punt zelfs een stad bouwen, het latere 's-Hertogenbosch. Hierdoor kreeg hij de bijnaam Stedenstichter.
Dirk VII van Holland, de Graaf van Holland, wilde zijn invloed uitbreiden naar het zuiden. De Baronie van Breda was een van zijn eerste keuzes. Hendrik I van Brabant zag dat niet zitten, omdat hij geen sterke macht als buurman wilde hebben. In Godfried II van Schoten, Heer van Breda, zag de Hertog een bondgenoot. Na slim onderhandelen erkende Godfried II van Schoten het eigendomsrecht van de Hertog over de Baronie van Breda. In ruil daarvoor kreeg Godfried stukken land rondom Baarle in leen.
Voor sommige stukken land werd een uitzondering gemaakt. Ze waren op dat moment al aan anderen te leen (zoals aan de Abdij van Thorn, of de Hertog behield ze zelf. Over ontgonnen en bewoonde stukken land kon hij immers accijnzen innen. Daarom bleven die stukjes onder den hertog, de onontgonnen gronden vielen onder Breda. Deze afspraak dateert uit 1198.
Zo is te verklaren, dat het centrum van Baarle, één grote en veel dicht bijeen liggende kleine enclaves te vinden zijn. De wat op afstand gesitueerde enclaves komen voort uit eenzaam gelegen akkertjes of boerderijtjes, of velden waar turf werd gewonnen in een moerassig gebied.
In 1995 zijn de enclavegrenzen Rijksgrenzen geworden. Hierover kan niet meer getwist worden. De enclaves binnen Baarle zullen daarom ook altijd enclaves blijven. Dit in tegenstelling tot de enclaves rondom Rucphen, Zundert en Luyksgestel.
[bewerken] Amalia van Solms
Amalia van Solms is voor de geschiedenis van Baarle en de enclaves een belangrijk persoon. Ze werd geboren op 31 augustus 1602 als dochter van Johan Albrecht I van Solms-Braunfels en Agnes-Elisabeth von Sayn-Wittgensteyn. Rond 1620 komt de familie naar Den Haag. Hier trouwt ze in 1625 met prins Frederik Hendrik van Oranje, de stedendwinger tijdens de Tachtigjarige Oorlog. In 1647 wordt zij weduwe, maar de bestuurstaken neemt zij met daadkracht op zich.
De Vrede van Münster in 1648 heeft voor Baarle grote gevolgen. Het Spaanse gebied was katholiek, Nederland was protestants. De grens tussen deze twee stromingen liep nu dwars door het dorp heen. De enclaves bleven namelijk onder Spaans bewind, mede door toedoen van Amalia. Bij de vredesbepalingen was zij de Vrouwe van Turnhout en Vrouwe van Breda. Ondanks de tegengestelde belangen die ze moest behartigen, vond ze een goede middenweg.
Terwijl de Nederlandse staatskerk protestants was, kwam zij toch op voor de katholieken in Baarle-Hertog. Hiermee zorgde ze ervoor, dat de enclaves van Baarle-Hertog intact bleven. Voor het dorp Baarle is dit een groot feit. De lokale heemkundekring draagt dan ook haar naam.
[bewerken] Voorzieningen
[bewerken] Elektriciteit
Ook het elektriciteitsnetwerk is dubbel uitgevoerd. In Baarle-Hertog wordt de elektriciteit geleverd door Electrabel uit België.
In Baarle-Nassau en haar kerkdorp Ulicoten wordt de stroom geleverd door Essent uit Nederland. In het gehucht Castelré wordt de stroom geleverd door Electrabel vanuit België, maar de rekeningen komen van Electrabel-Nederland.
Tegenwoordig is er een vrije markt voor elektriciteit in Nederland en Vlaanderen.
[bewerken] Kabel (radio, televisie en internet)
- Telenet (uit België)
Telenet zendt zowel Nederlandse en Vlaamse commerciële televisie uit in Baarle. Het buitengebied van Baarle-Nassau heeft de kabel van IVEKA (de voorloper van Telenet en vorige eigenaar/netbeheerder). Baarle is uniek omdat er vrijwel nergens anders in Vlaanderen Nederlandse commerciële zenders te ontvangen zijn. Dit geldt ook voor Nederland, de Vlaamse commerciële zenders worden niet doorgelaten op de Nederlandse kabel. Uitzondering op de regel van gemeenschappelijkheid is het gebruik van de kabel voor internet. Telenet mag uitsluitend de internettoegang leveren aan klanten in Baarle-Hertog. Telenet is ook verplicht om de regionale radio- en televisiezenders voor beide landen door te geven. Zo kunnen de inwoners van Baarle zowel de RTV (regionale televisiezender in de Antwerpse Kempen) en Omroep Brabant (regionale radio- en televisiezender in Noord-Brabant) ontvangen.
[bewerken] Gas
- Intergas (uit Nederland)
[bewerken] Water
- Brabantwater (uit Nederland)
[bewerken] Huisvuil en post
Veel straten worden twee maal per week door een vuilniswagen (1x Nederlands, 1x Belgisch) bezocht en twee maal per dag door een postbode (1x Nederlands, 1x Belgisch).
[bewerken] Telefoon
Het telefoonnet is grotendeels dubbel uitgevoerd door KPN Telecom en Belgacom, maar wel met een speciale koppeling: Gesprekken tussen Baarle-Hertog en Baarle-Nassau zijn mogelijk tegen lokaal tarief. Ook zijn alle GSM-providers van Nederland en België bereikbaar.
[bewerken] Winkels
Vanwege de wetgeving zit de erotische videotheek in Baarle-Nassau en zijn vuurwerkwinkels het hele jaar geopend in Baarle-Hertog. In Baarle is het elke week koopzondag. Dit is een gevolg dat in België de winkels altijd op zondag open mogen zijn en dat Baarle-Nassau zich kan beroepen op het gegeven dat Baarle een toeristische trekpleister is, vanwege de enclaves in het dorp.
[bewerken] Politie
In de gemeente Baarle-Hertog hebben de politiediensten van Baarle-Nassau en Baarle-Hertog samen hun intrek genomen in één bureau en zijn aldus in één lokaal gevestigd. Dit is zeer uitzonderlijk, maar niet uniek: in de Nederlandse grensplaats Dinxperlo wordt in één gebouw samengewerkt met de politie van het Duitse Suderwick. De plaatselijke wijkagent van Baarle-Hertog wordt wel eens de 'dirco' van Baarle genoemd.
[bewerken] Verkeer en Vervoer
[bewerken] Wegen
Het dorp Baarle is goed bereikbaar met de auto via de twee Nederlandse provinciale wegen N260, N639 en Belgische provinciale weg N119. Ook liggen de snelwegen A58 in Nederland en de E34 in België dichtbij het dorp.
[bewerken] Bussen
Lijnen van De Lijn:
- Lijn 458 (Poppel - Hoogstraten)
- Lijn 459 (Turnhout - Hoogstraten)
- Lijn 460 (Turnhout - Baarle)
Lijn van Veolia:
- Lijn 132 (Tilburg - Breda)
[bewerken] Trein
Tot 7 oktober 1934 had Baarle twee treinstations, gelegen aan de spoorlijn Tilburg - Turnhout. Deze spoorlijn is nu vervangen door een 31 km lang fietspad "Het Bels Lijntje", die nu voor de verbinding tussen deze twee steden zorgt.
[bewerken] Verenigingsleven
Baarle heeft een bloeiend verenigingsleven. Sommige verenigingen komen zowel in Belgische als in Nederlandse variant voor. Een voorbeeld hiervan zijn de voetbalclubs Gloria (Nederlands) en Dosko (Belgisch). Andere verenigingen komen slechts eenmaal in Baarle voor. Enkele voorbeelden daarvan zijn:
- Harmonie Sint Remi
- Stichting Jeugdwerk Baarle
- Heemkundekring Amalia van Solms
- De Baarlese Beeldhouwclub
[bewerken] Media
[bewerken] Website
Beide gemeenten hebben een gemeenschappelijke website die zowel via baarle-nassau.nl als baarle-hertog.be te bereiken is. Met behulp van een Europese subsidie voor grensoverschrijdende projecten, werd op 30 maart 2002 de eerste gemeenschappelijke website geopend. In 2004 werd de website uit de lucht gehaald, nadat uit een Nederlandse opiniepeiling naar voren kwam dat baarle-nassau.nl/baarle-hertog.be een van de slechtste gemeentelijke websites was. Op 8 juli 2005 is de nieuwe, eveneens gemeenschappelijke, website geopend.
[bewerken] Radio en Televisie
Het dorp Baarle heeft een eigen lokale omroep, Lokale omroep Baarle, ook wel de Stille Genieter genoemd. Daarnaast zijn er nog een aantal regionale omroepen te ontvangen in Baarle, Omroep Brabant, Kanaal13, RTV, Antwerpen 1.
[bewerken] Dag -en Weekbladen
De regionale dagbladen in Baarle zijn het BN/De Stem, Brabants Dagblad en het Gazet van Antwerpen. Dan heeft Baarle nog een weekblad, Ons Weekblad.
[bewerken] Trivia
- Het pand waar momenteel een filiaal van Zeeman gevestigd is op de hoek van Nieuwstraat en Stationstraat was vroeger het café 't Hoekske. Het café stond op de Nieuwstraat, de doorgaande weg vanuit Baarle naar Chaam en werd door de rijksgrens in tweeën gedeeld. De kastelein had bovenop de grens een biljart geplaatst. Bij verkoop van onroerend goed dat in beide landen lag, werd de vanwege de ligging de notariële akte in dit café ondertekend. Men zette een tafel op de grens en zo kon elke notaris in eigen land de aktes ondertekenen. Naast het café stond het Nederlandse douanekantoor waar goederen officieel konden worden ingeklaard. Smokkelaars werden ook in dit douanekantoor gefouilleerd.
- In het centrum van Baarle staat in het Belgische gedeelte een grenspaal. Deze grenspaal is een symbolische grenspaal en staat niet precies op de grens. De paal staat op het Kerkplein voor de Sint-Remigiuskerk van Baarle-Hertog. De grenspaal is een kopie van de originele grenspalen. De grenspaal is op 4 april 1976 onthuld door de beide Burgemeesters van Baarle.
- Naast Baarle is ook het gehucht Tommel ten zuiden van Baarle ook voor een deel Nederlands en voor een deel Belgisch.
[bewerken] Verwante artikelen
[bewerken] Externe links
- Baarle Digitaal
- Gemeentelijke website Baarle-Nassau / Baarle-Hertog
- Engelstalige site
- Heemkundekring Baarle
- Bekijk de grenzen van Baarle-Nassau en Baarle-Hertog via Google Earth
[bewerken] Voetnoten
- ↑ Zie Café 't Hoekske
