Baarle

Baarle

Plaats in Nederland en België
Situering
Provincie	Noord-Brabant en Antwerpen
Gemeente	Baarle-Nassau en Baarle-Hertog
Coördinaten	51°26'N  4°55'E
Algemeen
Inwoners	8919
Overig
Postcode	5111 2387
Netnummer	013 014
Belangrijke verkeersaders	N119 N260 N639
Foto's
Symbolische grenspaal in Baarle-Hertog. De daadwerkelijke grens is er enkele meters van vandaan
Portaal    Nederland

Huisnummer in 'Nassau'	Huisnummer in 'Hertog'
In de noordelijke woonwijken van Baarle liggen drie Belgische enclaves. Nederland ligt links, België ligt rechts.
Huis aan de Chaamseweg dat zowel in België als Nederland staat (de grens is in de stoeptegels aangegeven)

Baarle is een dorp in de gemeenten Baarle-Hertog en Baarle-Nassau. 22 Belgische enclaves liggen verspreid in en om het dorp. In enkele van deze enclaves liggen weer zeven Nederlandse Exclaves. Bij het Belgische gehucht Ginhoven ligt ook nog een Nederlandse onbewoonde enclave wat het totaal op acht brengt. In 1995 heeft een derde grenscommissie de grenzen officieel vastgesteld. Hierbij is onder andere een tot dusver neutraal stukje grasland toegewezen aan België, waarmee Baarle-Hertog sindsdien 22 enclaves kent. Zeer zeldzaam is het zogenaamde quadripoint.

De grenzen in Baarle volgen meestal de erfgrenzen. In sommige gedeelten van het dorp loopt de grens grilliger en kunnen verschillende vertrekken van hetzelfde pand zich in verschillende gemeenten en daarmee landen liggen. Zo loopt de grens bijvoorbeeld dwars door een filiaal van Zeeman. Daarom geldt hier de voordeurregel, die bepaalt dat de bewoners van een pand woonachtig zijn in de gemeente waarin hun voordeur gelegen is. Echter, er zijn huizen, die zowel een Belgische als een Nederlandse voordeur hebben. Dit zorgde voor veel problemen als mensen verdacht werden van smokkelen. Voor het gemak is er bij alle huisnummers in het dorp een Nederlands of een Belgisch vlaggetje afgebeeld (zie foto's).

Toponymie

De naam Baarle (in oude bronnen Barle of Barlo) wordt op verschillende manieren verklaard. Het laatste deel komt zeker van loo, dit betekent bos op zanderige grond, vlakbij een nederzetting. Het eerste deel komt oftewel van

• baar: een kaal, vlak of onontgonnen land,
• barza: Oergermaans woord voor naaldhout.
• Baro of Bera, een oude persoonsnaam.

De achtervoegsels Hertog en Nassau hebben betrekking op de hertog van Brabant, respectievelijk het Huis Nassau, dat de baronie van Breda in bezit had.

De naam van het gehucht Tommel is afkomstig van het Latijnse woord tumulus, wat grafheuvel betekent. Bij Tommel zijn verscheidene prehistorische grafheuvels bekend. Ook zijn er urnen gevonden die er op duiden dat het gebied rondom Tommel al in de bronstijd bewoond was.

Geschiedenis

De geschiedenis van Baarle wordt in een afzonderlijk lemma beschreven:

Zie Geschiedenis van Baarle voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Voor de geschiedenis van de enclavekwestie:

Zie Geschiedenis van de enclavekwestie in Baarle voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

.

Bezienswaardigheden

Baarle-Hertog

• De Sint-Remigiuskerk, uit 1640, in late Kempense gotiek.
• Villa aan de Pastoor de Katerstraat 3, uit 1900, in neorenaissance-stijl.
• Smokkelaarsmonument, aan het Prins Hendrik I-plein, uit 1992. Het werd vervaardigd door Constant Grooten ter gelegenheid van het 1000-jarig bestaan van Baarle. In 1996 werd het ingewijd door Sjaak Mulders en Mon van Casteren, beiden smokkelaars-in-ruste, echter zeer actief in de periode dat botersmokkel nog lucratief was. Zij hebben nog gepantserde auto's bestuurd en kraaienpoten gestrooid.
• Het Franciscanessenklooster, in een herenhuis aan Kerkstraat 7, in 1879 gesticht door de Franciscanessen van Sint-Jozefsdal te Herentals, verbouwd in 1930.

Zie: Lijst van onroerend erfgoed in Baarle-Hertog

Baarle-Nassau

• De Onze-Lieve-Vrouw van Bijstandkerk uit 1879, vergroot in 1932 en 1958.
• Het voormalige Station Baarle-Nassau, uit 1869.
• Enkele dienstwoningen te Baarle-Nassau Grens, uit 1905
• De hardstenen dorpspomp, uit 1809, aan het Singel. Hier zijn ook vier schamppalen te vinden.
• Een voormalige leerlooierij, aan de Chaamseweg 9A. Het is een ambachtelijke leerlooierij uit het laatste kwart van de 19e eeuw.
• Woonhuis aan Singel 13, uit 1639, een Kempisch verdiepinghuis.
• Boerderij aan Boschoven 8, uit 1636, met in- en uitgezwenkte details aan de gevels.
• De Sint-Salvatorkapel in de buurtschap Nijhoven

Zie ook: Lijst van rijksmonumenten in Baarle-Nassau

Musea

• Baarle's Kaarsenmuseum aan Kerkplein 3 te Baarle-Hertog, toont gebeeldhouwde kaarsen.
• Museum Vergane Glorie, aan Turnhoutseweg 10A te Baarle-Hertog, toont oude ambachten

Economie

De uitgestrekte gemeenten Baarle-Nassau en Baarle-Hertog zijn vooral agrarisch van karakter, al is er enige industriële bedrijvigheid. De ingewikkelde situatie leidde ertoe dat ook smokkel een aanzienlijke bron van inkomsten vormde. Ook de middenstand profiteerde van de uitzonderlijke situatie. Er is een uitgebreid en drukbezocht winkelbestand. Ook zijn er in de nabije omgeving tal van bungalowparken.

Naar verwachting zal het inwonertal van Baarle gedurende de eerste decennia van de 21e eeuw een dalende trend gaan vertonen.

Natuur en landschap

Baarle kent, naast uitgestrekte landbouwontginningen, ook een aantal natuurgebieden. Het Merkske in het zuiden is een fraai beekdal, en de Hollandse Bossen in het westen vormen een landgoed. Het Bels Lijntje, een voormalig spoorwegtracé, is nu een toeristisch fietspad geworden dat men van Riel tot in Turnhout kan volgen.

Voorzieningen

Elektriciteit

Ook het elektriciteitsnetwerk is dubbel uitgevoerd. In Baarle-Hertog en Zondereigen wordt de elektriciteit geleverd door Eandis uit België.

In Baarle-Nassau en haar kerkdorp Ulicoten wordt de stroom geleverd door TenneT uit Nederland. In het dorp Castelré wordt de stroom geleverd door Eandis vanuit België.

Kabel (radio, televisie en internet)

Het Vlaamse Telenet zond tot 26 augustus 2012 zowel Nederlandse en Vlaamse commerciële televisie uit in Baarle. Sinds 26 augustus 2012 mag Telenet geen producten meer aanbieden aan het Nederlandse deel van Baarle, omdat de kabel die van Eandis is, overgekocht is door het Nederlandse Reggefiber. Dat betekent dat het Nederlandse deel van Baarle nu Nederlandse diensten (zoals KPN, Tele2 en Ziggo) kunnen nemen, maar geen Vlaamse diensten meer kunnen gebruiken (zoals het ontvangen van Vlaamse commerciële zenders (vtm oa.)). Bij het Belgische deel van Baarle verandert er weinig. Telenet blijft daar de diensten aanbieden, maar hebben de Nederlandse commerciële zenders (zoals RTL4) van de kabel verwijderd.

Gas

• Enexis (uit Nederland)

Water

• Brabant Water (uit Nederland)

Huisvuil en post

Veel straten worden twee maal per week door een vuilniswagen (1x Nederlands, 1x Belgisch) bezocht. De milieustraat, aan de Smederijstraat kan door alle inwoners uit Baarle-Nassau- en Hertog worden gebruikt. De post wordt bezorgd door Postnl in het Nederlandse deel en bpost in het Belgische deel.

Telefoon

Het telefoonnet is grotendeels dubbel uitgevoerd door KPN en Belgacom, maar wel met een speciale koppeling: Gesprekken tussen Baarle-Hertog en Baarle-Nassau zijn mogelijk tegen lokaal tarief. Ook zijn alle GSM-providers van Nederland en België bereikbaar.

Winkels

Vanwege de wetgeving zit de erotische videotheek in Baarle-Nassau en zijn vuurwerkwinkels het hele jaar geopend in Baarle-Hertog. In Baarle is het elke week koopzondag. Dit is een gevolg van het feit dat in België de winkels altijd op zondag open mogen zijn en dat Baarle-Nassau zich kan beroepen op het gegeven dat Baarle een toeristische trekpleister is, vanwege de enclaves in het dorp.

Hulpdiensten

In de gemeente Baarle-Hertog hebben de politiediensten van Baarle-Nassau en Baarle-Hertog samen hun intrek genomen in één bureau aan de Parallelweg in Baarle-Hertog en zijn aldus in één lokaal gevestigd. De plaatselijke wijkagent van Baarle wordt wel eens de 'dirco' van Baarle genoemd.

Brandweer van Baarle-Nassau en Baarle-Hertog zijn op 1 januari 2010 gefuseerd tot één korps. Het korps wordt gevormd door Nederlandse en Belgische vrijwilligers en de kazerne is gevestigd aan de C.A. Bodestraat 2 in Baarle-Nassau.

Verkeer en Vervoer

Wegen

Het dorp Baarle is goed bereikbaar met de auto via de twee Nederlandse provinciale wegen N260, N639 en Belgische gewestweg N119. Ook liggen de snelwegen A58 in Nederland en de E34 in België dichtbij het dorp.

Bussen

Lijnen van De Lijn:

• Lijn 458 (Poppel - Hoogstraten)
• Lijn 459 (Turnhout - Hoogstraten)
• Lijn 460 (Turnhout - Baarle)

Lijn van Veolia:

• Lijn 132 (Tilburg - Breda)

Trein

Tot 7 oktober 1934 had Baarle twee treinstations, gelegen aan de spoorlijn Tilburg - Turnhout. Deze spoorlijn is nu vervangen door een 31 km lang fietspad "Het Bels Lijntje", dat nu voor de verbinding tussen deze twee steden zorgt.

Verenigingsleven

Baarle heeft een bloeiend verenigingsleven. Sommige verenigingen komen zowel in Belgische als in Nederlandse variant voor. Een voorbeeld hiervan zijn de voetbalclubs Gloria UC (Nederlands) en KVV Dosko (Belgisch). Andere verenigingen komen slechts eenmaal in Baarle voor. Enkele voorbeelden daarvan zijn:

• Harmonie Sint Remi
• Stichting Jeugdwerk Baarle
• Heemkundekring Amalia van Solms
• De Baarlese Beeldhouwclub
• Karnavalsvereniging De Grenszuukers

Media

Website

Beide gemeenten hebben een gemeenschappelijke website die zowel via baarle-nassau.nl als baarle-hertog.be te bereiken is. Met behulp van een Europese subsidie voor grensoverschrijdende projecten, werd op 30 maart 2002 de eerste gemeenschappelijke website geopend. In 2004 werd de website uit de lucht gehaald, nadat uit een Nederlandse opiniepeiling naar voren kwam dat baarle-nassau.nl/baarle-hertog.be een van de slechtste gemeentelijke websites was. Op 8 juli 2005 is de nieuwe, eveneens gemeenschappelijke, website geopend. Momenteel (2012) hebben de twee Baarles echter een verschillende website.

Radio en televisie

Het dorp Baarle heeft een eigen lokale omroep, Lokale omroep Baarle, ook wel de Stille Genieter genoemd. Daarnaast zijn er nog een aantal regionale omroepen te ontvangen in Baarle, Omroep Brabant (televisie alleen te ontvangen in het Nederlandse deel) en RTV (alleen te ontvangen in het Belgische deel).

Dag- en weekbladen

De regionale dagbladen in Baarle zijn het BN/De Stem, Brabants Dagblad en de Gazet van Antwerpen. Dan heeft Baarle nog een weekblad, Ons Weekblad.

Trivia

• Het pand waar momenteel een filiaal van Zeeman gevestigd is op de hoek van Nieuwstraat en Stationstraat was vroeger het café 't Hoekske. Het café stond op de Nieuwstraat, de doorgaande weg vanuit Baarle naar Chaam en werd door de rijksgrens in tweeën gedeeld. De kastelein had bovenop de grens een biljart geplaatst. Bij verkoop van onroerend goed dat in beide landen lag, werd de vanwege de ligging de notariële akte in dit café ondertekend. Men zette een tafel op de grens en zo kon elke notaris in eigen land de aktes ondertekenen. Naast het café stond het Nederlandse douanekantoor waar goederen officieel konden worden ingeklaard. Smokkelaars werden ook in dit douanekantoor gefouilleerd.
• In het centrum van Baarle staat in het Belgische gedeelte een grenspaal. Deze grenspaal is een symbolische grenspaal en staat niet precies op de grens. De paal staat op het Kerkplein voor de Sint-Remigiuskerk van Baarle-Hertog. De grenspaal is een kopie van de originele grenspalen. De grenspaal is op 4 april 1976 onthuld door de beide burgemeesters van Baarle.
• Naast Baarle is ook het gehucht Tommel ten zuiden van Baarle voor een deel Nederlands en voor een deel Belgisch.

Nabijgelegen kernen

Ulicoten, Castelré, Zondereigen, Weelde-Station, Weelde, Poppel, Alphen, Chaam

Externe links

Mediabestanden

• Baarle Digitaal
• Gemeentelijke website Baarle-Nassau / Baarle-Hertog
• Engelstalige site
• Heemkundekring Baarle
• Bekijk de grenzen van Baarle-Nassau en Baarle-Hertog via Google Earth

Voetnoten

51° 27' N, 4° 56' O