Eerste Romeinse brug van Maastricht
De Romeinse brug was een brug die door de Romeinen gebouwd werd in Maastricht. De brug lag ongeveer in het verlengde van de huidige Plankstraat, zo'n 200 meter ten zuiden van de Sint Servaasbrug. De brug heeft dienstgedaan van de eerste eeuw n.Chr. tot 1275.
[bewerken] Romeinse tijd
In de eerste eeuw n.Chr. werd door de Romeinen de heirbaan Bavay (Bagacum Nerviorum) - Keulen (Colonia Agrippina) aangelegd.
Het grootste obstakel werd gevormd door de rivier de Maas. Als locatie voor de oversteek werd een van nature doorwaadbare plaats in de rivier gekozen. Aangezien de Maas een regenrivier is, en dus wisselende waterstanden heeft, was de bouw van een brug noodzakelijk.
Hoe de brug er heeft uitgezien is niet bekend, maar waarschijnlijk werd hier door de Romeinen voor een, al vele malen toegepast, standaardtype gekozen; dat wil zeggen stenen pijlers met daartussen houten overspanningen.
Al met al heeft deze eerste brug 1200 jaar dienstgedaan.
Uit later archeologisch onderzoek (de brug werd in 1963 bij toeval ontdekt tijdens baggerwerkzaamheden) blijkt dat het hout gebruikt voor de damwanden van de pijlers gekapt is in de eerste helft van de eerste eeuw. Er werden echter ook balken aangetroffen uit de derde en de vierde eeuw waaruit men dus mag concluderen dat de brug op z'n minst onderhouden werd.
In het tweede kwart van de vierde eeuw probeerde het uit elkaar vallende Romeinse Rijk zijn grenzen zo goed mogelijk vast te houden. De weg Bavay - Keulen was hierbij van groot strategisch en economisch belang. Ter verdediging van de brug bouwden de Romeinen op de westoever van de Maas een castellum (Deze vesting is pas in de negende of tiende eeuw afgebroken. Maastricht kwam in de Merovingische en Karolingische tijd als handelsstad en haven tot grote bloei. Het functioneren van de brug als verbinding tussen de verschillende handelsroutes moet daarbij van essentieel belang geweest zijn).
[bewerken] Middeleeuwen
In de zesde eeuw wordt er voor eerst schriftelijk melding gemaakt van de brug. Gregorius van Tours wijdde in zijn werk 'Liber de Gloria Confessorum' een hoofdstuk aan Sint-Servaas en diens begrafenis op het grafveld van Maastricht: "iuxta ipsum pontem ageris publici" (bij de brug van de grote weg).
In het jaar 987 kende keizer Otto III volgens akte het recht van muntrecht en tolheffing in Maastricht toe aan bisschop Notger van Luik: "navibus et ponte" (zowel op de boten als de brug).
In een oorkonde van 29 juni 1139 schonk keizer Koenraad III de brug aan het kapittel van Sint-Servaas op voorwaarde dat de tolopbrengsten gebruikt zouden worden voor het onderhoud. Deze schenking werd op 18 december 1139 door paus Innocentius II bevestigd. Het kapittel van Sint-Servaas was een zgn. Vrije Rijksheerlijkheid en had zowel wereldlijk als geestelijk grote macht in Maastricht en omstreken. De tolopbrengsten leken een goede bron van inkomsten te worden, Maastricht was immers een druk bezochte pelgrimsstad. De opbrengsten vielen echter tegen en het onderhoud bleek duurder te zijn dan verwacht.
De stad en haar brug werden in de dertiende eeuw diverse malen slachtoffer van geweld in oorlogen tussen de Hertogen van Brabant enerzijds en de prins-bisschoppen van Luik anderzijds. De brug werd in 1204, 1229 en 1267 beschadigd of verwoest. Om het kapittel te compenseren voor de zware lasten werd in 1274 besloten dat er aan onderhoud niet meer besteed hoefde te worden dan er aan tolgelden binnenkwamen. Achterstallig onderhoud was waarschijnlijk het gevolg, want nog geen jaar later stortte de brug in tijdens een processie waarbij 400 mensen verdronken. Als vervanging werd iets noordelijker de huidige Sint Servaasbrug gebouwd.
[bewerken] Stichting Romeinse Brug Maastricht
De Stichting Romeinse Brug Maastricht heeft als doelstelling de resten van de Romeinse brug op de Maasbodem te beschermen tegen verder verval. Door informatie over de brugresten ter beschikking te stellen via web en informatiepanelen ter plaatsen en in de Romeinse museum kelder Derlon en de Rechtstraat blijft de herinnering aan dit cultureel erfgoed leven. De brug is onderdeel geweest van de (nu genoemde) Via Belgica.
