Enceladus (maan)

Enceladus
Enceladus, gefotografeerd door Cassini-Huygens in 2005 (NASA)
Ontdekking
Ontdekt door	William Herschel
Ontdekt in	1789
Baankarakteristieken
Straal (gemiddeld)	238.020 km
Omlooptijd	32h 53m 07s
Natuurkundige kenmerken
Gemiddelde diameter	504 km
Massa	7×1019 kg
Gemiddelde dichtheid	1,3 g/cm3
Zwaartekracht aan oppervlak	0,079 m/s2
Omwentelingstijd	32h 53m 07s
Albedo	~ 0,9
Atmosfeerkarakteristieken
Luchtdruk	0 kPa
Portaal    Heelal

Enceladus (en-sel-a'-dus, IPA [/ɛnse'la:dɶs/]^?, Grieks Εγκέλαδος) is volgens grootte de zesde maan van de planeet Saturnus. Saturnus heeft in totaal 62 manen.

Enceladus heeft de grootste albedo (weerkaatsing van het licht) in ons zonnestelsel (> 0,9), dat wil zeggen dat het oppervlak van Enceladus bijna alle zonlicht reflecteert. Mede hierdoor bedraagt de gemiddelde temperatuur er 75 K (-198 °C). In 2005 werd een soort geisers ontdekt die ijsdeeltjes uitspuwen tot een hoogte van bijna 500 kilometer.

Op 9 maart 2006 werd bekend dat de ruimtesonde Cassini mogelijk geisers van waterdamp heeft gevonden. In de zuidpoolregio van Enceladus zijn heel weinig inslagkraters te zien. Deze twee ontdekkingen bewijzen dat de maan geologisch actief is. Mogelijke verklaring hiervoor kan zijn dat de maan in een baanresonantie zit, waardoor het interieur verwarmd wordt, net zoals bij de maan Europa. Een andere verklaring hiervoor kan zijn een elektrische opwarming: zie hieronder bij elektrische verbinding met Saturnus. Enceladus, net zoals Io, wordt omgeven door geleidend plasma waardoor elektrische stromen lopen.

Enceladus is een van de slechts drie hemellichamen buiten de planetoïdengordel waarop actieve uitbarstingen zijn geobserveerd (samen met de manen Io en Triton). Onderzoek naar de geisers op Enceladus heeft aangetoond dat er zich mogelijk een vloeibare oceaan bevindt diep onder het bevroren oppervlak. Dit is wellicht het eerste bewijs van natuurlijk voorkomend vloeibaar water buiten de aarde, wat deze maan een interessant doelwit maakt voor de astrobiologie. De geisers zijn tevens de waarschijnlijke bron van het materiaal in de E-ring van Saturnus.

Betekenis van de naam

Enceladus is in de Griekse mythologie een van de Giganten die werd verslagen en begraven onder de Etna door Athena. De erupties van de vulkaan zouden worden veroorzaakt door de bewegingen van de begraven giganten.

Verkenning

Cassini laat Enceladus zien met op de achtergrond Saturnus en zijn ringen

De eerste beelden uit de ruimte van Enceladus werden genomen door ruimteschip Voyager 2. Terwijl Voyager 1 slechts van een afstand Enceladus kon observeren in december 1980, had Voyager 2 in augustus 1981 de mogelijkheid beelden te maken van Enceladus met een veel hogere resolutie dan Voyager 1, waarbij het jonge oppervlak van Enceladus onthuld kon worden.

Voordat een gedetailleerde verkenning van Enceladus kon worden gedaan moest men wachten totdat ruimtevaartuig Cassini zou arriveren op 30 juni 2004, toen het ruimtevaartuig in de baan van Saturnus was. Kijkend naar de resultaten van de afbeeldingen van Voyager 2, wordt de maan Enceladus als prioriteit gezien door de planners van de Cassini-missie, en werden talrijke "gemikte" naderingen van zeer dichtbij gepland, zo'n 175 km tot het oppervlak, en tevens enkele "niet-gemikte naderingen", zo'n 100.000 km tot het oppervlak. De naderingen en datum zijn in de tabel genoteerd.

De eerste drie naderingen van Cassini tot Enceladus hadden opvallende resultaten met betrekking tot het oppervlak van Enceladus en de ontdekking van het waterdamp spuitend gebied in het geologisch actieve zuidpoolgebied. De nadering van maart 2008 heeft water, warmte en organische moleculen aangetoond, maar geen leven.

Elektrische verbinding met Saturnus

Het ruimtevaartuig Cassini heeft gemeten dat de geisers op de zuidpool van Enceladus geïoniseerd zijn en dat daar een elektrische stroom loopt. Die elektrische stroom maakt deel uit van een gesloten stroomcircuit. Dat circuit bestaat uit Saturnus en Enceladus zelf met daartussen (geleidend) plasma. De stroom loopt van de noordpool van Saturnus langs magnetische veldlijnen die Enceladus omvatten terug naar de zuidpool van Saturnus. De door de geisers uitgestoten geïoniseerd water, zuurstof en organische stoffen vormen een toroïde van plasma, met een grotere dichtheid dan gebruikelijk in de ruimte, rond Saturnus. Er zijn metingen gedaan aan warme plekken op de zuidpool van Enceladus, de zogenaamde "hot spots". Deze hot spots zijn te correleren met de geisers. De hypothese ligt dan voor de hand dat deze warmte ontstaat door elektrische opwarming vanwege de elektrische stroom die door de - elektrisch - geleidende geisers loopt en daardoor plaatselijk een hoge stroomdichtheid kan verkrijgen. Deze elektromagnetische verschijnselen spelen een belangrijke rol in de plasmakosmologie.

Geplande naderingen van Enceladus met Cassini
Datum	Afstand (km)
17 februari, 2005	1264
9 maart, 2005	500
29 maart, 2005	64.000
21 mei, 2005	93.000
14 juli 2005	175
12 oktober 2005	49.000
24 december 2005	94.000
17 januari 2006	146.000
9 september 2006	40.000
9 november 2006	94.000
28 juni 2007	91.000
30 september 2007	83.000
12 maart 2008	995
30 juni 2008	90.000
11 augustus 2008	54
9 oktober 2008	25
31 oktober 2008	200
8 november 2008	52.804
2 november 2009	103
21 november 2009	1607
28 april 2009	1.607
28 april 2010	103
18 mei 2010	201

Het oppervlak van Enceladus

Zie ook

• Saturnus
• Zonnestelsel
• Natuurlijke maan

Externe links

• Artikel over Enceladus (maart 2005)
• (en) Beelden van Enceladus (2006)
• (en) Informatie over Enceladus (nov 2005)

Bronnen, noten en/of referenties

Mediabestanden

Meer mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Enceladus op Wikimedia Commons.