Eponiem

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een eponiem is de naam van een persoon, echt of fictief, die wordt gebruikt om een bepaald object of een bepaalde activiteit aan te duiden.

In het huidige taalgebruik wordt eponiem vaak in de omgekeerde richting gebruikt, namelijk om het object of de activiteit aan te duiden; in deze betekenis is zeppelin als aanduiding van een luchtschip dus een eponiem. In de oorspronkelijke betekenis van het woord is het evenwel de naam van een persoon, graaf Ferdinand von Zeppelin, die het eponiem is.

De echte eponiemen zijn die namen van begrippen waarvan niet helemaal duidelijk meer is dat ze naar een bepaald iemand vernoemd zijn, bijvoorbeeld omdat de hoofdletter is verdwenen of zelfs omdat het een werkwoord is geworden.

Eponiemen zijn voor allerlei objecten en activiteiten in gebruik:

  • Veel aardrijkskundige namen zijn vernoemd naar personen, soms enkel voor een bepaalde periode: Rhodesië (naar Cecil Rhodes), Karl-Marx-Stadt (Chemnitz, naar Karl Marx), Leopoldstad (Kinshasa, naar Koning Leopold II van België), Lelystad (Flevoland, naar Cornelis Lely).
  • Ontdekkingsreizigers hebben vaak hun naam verbonden aan bepaalde gebieden, plaatsen, rivieren (de Hudsonrivier), eilanden (de Cookeilanden), terwijl diezelfde ontdekkingsreizigers op hun beurt de door hen ontdekte oorden vaak bedachten met de naam van een persoon zoals hun opdrachtgever.
  • In de wetenschappen is het gebruik ruim verspreid: nieuwe ontdekkingen (in de astronomie bijvoorbeeld) of ontwikkelingen zijn vaak genoemd naar een persoon, hetzij de ontdekker of ontwikkelaar zelf, hetzij iemand anders: grote maankraters zijn zo genoemd naar historische figuren uit de astronomie (Tycho Brahe, Copernicus...).
  • Ook een aantal scheikundige stoffen, reacties, elementen (Einsteinium bijvoorbeeld), formules enzovoorts zijn vernoemd naar een persoon. Zie ook de categorie Dimensieloos getal.
  • In de geneeskunde zijn talloze ziekten naar hun eerste of een of meer voorname beschrijvers genoemd (syndroom van Down, ziekte van Graves... ).
  • In de sport zijn bepaalde bewegingen of acties genoemd naar de uitvinder ervan of naar diegene die ze het eerst uitvoerde, bijvoorbeeld de fosburyflop (naar de Amerikaan Dick Fosbury) in het hoogspringen. De Tkatsjev, Tsukahara, Joertsjenko, Kazamatsu, en Gienger-salto zijn slechts enkele van de vele eponiemen in het turnen. In het kunstschaatsen onder meer: de axel (naar de Noor Axel Paulsen) en de salchow (naar de Zweed Ulrich Salchow). In de golfsport de Vardongrip naar Harry Vardon.
  • Vele grote bedrijven hebben de naam van hun stichter(s) gekregen (Philips, Solvay, Dow Chemical, Ford, Citroën, Rolls Royce, Heineken...).

Limmu[bewerken]

Een van de oudst bekende voorbeelden komt uit Assyrië, waar men elk jaar noemde naar een hoogwaardigheidsbekleder (een limmu); aan de hand van eponiemenlijsten hield men de jaartelling bij. Meestal werd het eerste jaar van een nieuwe koning naar hemzelf genoemd; voor ieder volgend jaar werd een bepaalde hoogwaardigheidsbekleder geëerd door het jaar naar hem te noemen.

Ook in het oude Athene (en andere Griekse poleis), in het Romeinse Rijk en in Japan werd de jaartelling bijgehouden aan de hand van de politieke machthebber(s).

Zie ook[bewerken]

  • Lijst van eponiemen
  • Plaatsnamen of andere geografische namen worden ook wel toponiemen genoemd.
  • Wordt zo'n geografische aanduiding vervolgens toegepast op een ander begrip, dan spreekt men wel van geoniem.