Johanna van Castilië

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Voor de Portugese naam- en tijdgenote, zie Johanna van Castilië (Portugal)
Johanna I 'De Waanzinnige'
1479 - 1555
Juan de Flandes 003.jpg
Koningin van Castilië en Léon
Periode 1504 - 1555 (in naam)
1504 - 1506 (regent: Filips de Schone)
1506 - 1516 (regent: Ferdinand II van Aragón)
1516 - 1555 (regent: Karel V)
Voorganger Isabella I
Opvolger Karel I
Hertogin-gemalin van Luxemburg
Hertogin-gemalin van Brabant
Gravin van Vlaanderen
Periode 1496 - 1506
Voorganger Maximiliaan I van Oostenrijk
Opvolger Isabella van Portugal
Vader Ferdinand II van Aragón
Moeder Isabella I van Castilië

Johanna van Castilië, bijgenaamd de Waanzinnige, (Spaans: Juana la Loca) (Toledo, 6 november 1479 - Tordesillas, 12 april 1555), was de eerste koningin die heerste over zowel het Koninkrijk Castilië (1504-1555) en het Koninkrijk Aragón (1516-1555), een unie die zou uitgroeien tot hedendaags Spanje. Naast de koninkrijken van Spanje, regeerde ze ook over de koninkrijken Sardinië, Sicilië en Napels in Italië, een uitgestrekt koloniaal rijk in Amerika, de Filipijnen en de welvarende Bourgondische Nederlanden, waardoor er Spaanse interesse begon te komen voor de Nederlanden. Zij was de laatste monarch van het Huis Trastámara en haar huwelijk met Filips de Schone startte de heerschappij van de Habsburgers in Spanje. Zij was echter gedurende haar lange heerschappij onder het regentschap van haar man, vader, inquisiteur of zoon en ze werd voor lange tijd opgesloten in een convent voor een psychische aandoening.

Biografie[bewerken]

Johanna huwde op 20 oktober 1496 met Filips de Schone in de Sint-Gummaruskerk in Lier. Na de dood van een aantal familieleden, haar enige broer Johan, haar oudste zus koningin Isabella van Portugal en dier zoon Miguel werd zij in 1502 door de Cortes erkend als troonopvolgster van de Spaanse koninkrijken Castilië en Aragon. Na haar moeders dood in november 1504 werd ze koningin van Castilië, maar bleek ongeschikt om te regeren. Deze taak werd waargenomen door haar vader Ferdinand en daarna voor korte tijd door haar man Filips.

Johanna met de lijkkist van haar man

De Waanzinnige[bewerken]

Reeds tijdens haar verblijf in de Nederlanden, toen zij haar echtgenoot Filips achterna gereisd was, vertoonde Johanna tekenen van onevenwichtig gedrag. Toen Filips in september 1506 stierf, raakte zij verder verward. Zijn lijk werd gebalsemd en in een loden kist gelegd, die Johanna in haar slaapkamer liet plaatsen. Elke ochtend liet ze de kist openen in de hoop dat Filips tot leven zou zijn gekomen. Ook als zij op reis ging nam ze het lijk van haar echtgenoot met zich mee. Vader Ferdinand wist haar ervan te overtuigen dat Filips moest worden begraven. Uiteindelijk werd Johanna krankzinnig verklaard en opgesloten in een kasteel te Tordesillas, waar zij ook verbleef tijdens het bewind van haar zoon Karel V (in Spanje Karel I). Hoezeer waanzinnig zij werkelijk is geweest, valt niet meer vast te stellen. Gezegd moet worden dat de ambitieuze mannen in haar omgeving, haar vader, haar man en later haar zoon, belang hadden bij deze verklaring. Het maakte voor hen de weg vrij naar de Spaanse troon, die haar als opvolgster van haar moeder Isabel toekwam. Tijdens de opstand van de comunidades in Castilië in 1520 werd zij even door de steden als koningin erkend, maar toen de opstand nog hetzelfde jaar werd onderdrukt, bleef zij voorgoed in dezelfde vesting opgesloten. Zij leefde nog heel lang in totale afzondering, tot zij er in 1555 overleed. Officieel is ze steeds koningin van Castilië gebleven.

Het praalgraf van Johanna en haar man bevindt zich in de Koninklijke Kapel naast de Kathedraal van Granada.

Huwelijk van Johanna van Castilië en Filips de Schone in 1496[bewerken]

Haar huwelijk vond plaats in 1496 in Lier[1]. Daarbij werd de basis gelegd voor een meer dan tweehonderd jaar durende verbintenis tussen de Nederlanden en Spanje. Het huwelijk was een gebeurtenis op zich. Het was nog nooit gebeurd dat vanuit Spanje een bruid werd uitgestuurd, vergezeld van 20.000 individuen en 130 schepen onder andere bestaande uit kamerheren, hofdames, pages, kamervrouwen, lijfknechten, thesauriers, grootmeesteressen en bedienend personeel. De vloot vertrok uit Laredo op 30 juli 1496 met bestemming Zeeland. Niemand hoefde onderweg honger te lijden, aan boord waren 85.000 pond gerookt vlees mee, 50.000 haringen, 1000 kippen, 6000 eieren en 400 vaten wijn. Tijdens de twee maanden durende reis gingen er een paar schepen verloren tijdens stormweer. In Antwerpen wachtte haar een grandioze ontvangst en een officiële plechtigheid. Op 19 oktober nam Johanna haar intrek in Lier. De volgende dag arriveerde Filips, die de dagen ervoor met zijn vader in Tirol op jacht was geweest.[2]

Amper hadden de toekomstige echtelingen één blik uitgewisseld, of de vonk sloeg over. Tegen elke hofetiquette in liep het koppel zwijgend - ze spraken immers elkaars taal niet - de deur uit en lieten de verstijfde hovelingen achter voor wat ze waren. Ze gingen samen op zoek naar een priester. Toen ze die vonden beval Johanna hem om hen ter plekke in de echt te verbinden, zomaar midden op een Lierse straat. Zonder op hun gevolg te letten begaven de jongelui zich op een drafje naar de voor hen voorziene woning en draaiden de deur achter zich dicht. De volgende dag kwamen zij buiten en werden zij tijdens een luisterrijke plechtigheid voor een tweede keer in de echt verbonden. Het huwelijk werd gevolgd door een hofbal, volksfeesten en een gigantisch banket, er werd 1200 liter wijn geconsumeerd. Het gedrum van de toeschouwers was zo intens dat op zeker ogenblik een brug over de Nete instortte door overgewicht met als gevolg tal van doden en gewonden.

Nageslacht[bewerken]

Johanna en Filips de Schone hadden zes kinderen:

Wapen van Johanna van Castilië.

Johanna de Waanzinnige moet niet verward worden met Johanna van Castilië (1462-1530), een prinses van Castilië die door haar huwelijk met Alfons V van Portugal (1432-1481) koningin van Portugal was van 1475 tot 1481.

Trivia[bewerken]

Het tragische leven van Johanna de Waanzinnige was in 2001 het onderwerp van de film Juana la Loca van de Spaanse regisseur Vicente Aranda. Pilar López de Ayala ontving een Goya Award voor haar rol van Johanna. De zanger en dichter Joaquín Sabina bezong het leven van Johanna in zijn lied Juana la Loca (op het album Ruleta rusa uit 1984).

Externe link[bewerken]

Noten
  1. Reportage 29 april 2012 op 'De Zevende Dag' op Vlaamse televisiezender 'één' naar aanleiding van het boek "Belgie, Een Geschiedenis zonder Land"
  2. H. D'HULST. Le mariage de Philippe le Beau avec Jeanne de Castille à Lierre le 20 octobre 1496. Antwerpen, 1958