Kwartel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Kwartel
IUCN-status: Niet bedreigd[1] (2012)
Wachtel in Haltung clipped.jpg
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Chordata (Chordadieren)
Klasse: Aves (Vogels)
Orde: Galliformes, hoendervogels
Familie: Phasianidae, fazantachtigen
Geslacht: Coturnix (Kwartels)
Soort
Coturnix coturnix
(Linnaeus, 1758)
Roepende kwartel, 1m:32s
Afbeeldingen Kwartel op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Kwartel op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Vogels
Kwartel

De kwartel (Coturnix coturnix) is een vogel uit de familie der fazanten (Phasianidae) en de enige trekvogel in de orde der hoenders (Galliformes).

Kenmerken[bewerken]

De kwartel is een schuwe en gedrongen vogel, ca. 17 centimeter en 100 tot 150 gram, met korte staart en relatief grote vleugels. Hij verbergt zich vaak en vliegt zelden op. Hij is aardekleurig en bruingestreept met een witte oogstreep. Op de rug vormen langere lengtestrepen twee duidelijke banden. Het mannetje heeft een donkerder kop dan het vrouwtje en is iets groter.

Leefwijze[bewerken]

De vogel voedt zich met al wat op de grond te vinden valt: insecten, bijvoorbeeld met meelwormen, en met groenvoer, zoals gras en zaden. Buiten de trek vliegt de kwartel weinig en stuntelig. Wanneer hij tussen de begroeiing betrapt wordt, zal hij zich voor dood tegen de grond drukken, weglopen al of niet zonder eerst te zijn opgesprongen en pas in uitzonderlijke gevallen wegvliegen.

De kwartel zingt niet echt, hij slaat. De mannetjes produceren midden in de zomer een karakteristiek en krachtig kwik-me-dit om hun territorium af te bakenen. De vrouwtjes roepen een lager "priet, priet".

Leefgebied[bewerken]

De kwartel is een echte trekvogel die broedt in het grootste deel van Europa, behalve Scandinavië, en in Azië. Hij verbergt zich bij voorkeur in erwten-, graan-, hooi-, klaver-, luzerne- en onkruidvelden.

De soort telt 5 ondersoorten:

Beschermde status in Nederland en Vlaanderen[bewerken]

Rond 1900 bestond er nog een profijtelijke jacht op kwartels in Nederland. Jacht op deze vogels werd in 1925 verboden. Tussen 1940 en circa 1970 is de vogel hard achteruitgegaan door de verschraling van het agrarisch landschap. In de jaren 1980 en 1990, in het bijzonder in 1989 en 1997, waren er oplevingen.[2] Volgens SOVON bedroeg het aantal broedparen in de periode 1990-2007 2000-6500 paar. Sinds 1985 is het aantalsverloop grillig, maar eerder stijgend dan dalend,[3] daarom heeft de kwartel geen vermelding op de Nederlandse rode lijst. De soort staat als "gegevens ontbreken" op de Vlaamse rode lijst. In Nederland geniet hij, zoals bijna alle vogelsoorten, de bescherming krachtens de Flora- en faunawet.
BirdLife International[4] doet haar uiterste best om de jacht in Europa op deze soort te verbieden, ook op Malta. Het behoud van het traditionele voorrecht om op vele soorten vogels, waaronder de kwartel, op hun laatste pleisterplaats tijdens de oversteek van de Middellandse Zee te kunnen jagen, was een van de toetredingsvoorwaarden die het eiland aan de Unie stelde.

Trek[bewerken]

De kwartel trekt van april tot mei en van eind augustus tot oktober. Tijdens de trek op geringe hoogte wordt tot 100 km aan een stuk gevlogen. De kwartel overwintert voornamelijk in Afrika, maar ook in Zuid- Europa. Vaak bezochte gebieden zijn de Nijldelta, de Sinaïwoestijn en de zuidelijke Sahara.

In de Bijbel staat in het boek Exodus als wonder beschreven dat ten tijde van Mozes een grote zwerm kwartels zowat op de etensborden kwam gevlogen. Dat was waarschijnlijk zeer welkom in verband met de voedingssituatie, maar niet echt uitzonderlijk voor die tijd en plaats.

Voor de 20e eeuw waren periodieke invasies en de jacht op kwartels heel gewoon. Industriële landbouw en overbejaging rond de Middellandse Zee hebben de soort echter de das omgedaan. De laatste grote invasies waren in 1947 en 1964 toen de kwartel met honderdduizenden naar Europa kwam.

Voortplanting[bewerken]

De tweede helft van mei tot juni worden 7 tot 14 eitjes in een grondnest gelegd. De hen broedt 17 dagen alleen. Ze voert de jongen alleen. De jongen kunnen na twee dagen vliegen. In gevangenschap kunnen de jongen, uitgebroed in broedmachines, vanaf de eerste dag zelfstandig eten.

Consumptie[bewerken]

Mestkwartel[bewerken]

De mestkwartel is een cultuurkwartel en het kleinste vederwild dat geconsumeerd wordt. Verschillende industriële kwekerijen leveren het kwartelwildbraad aan, voornamelijk vanuit Frankrijk en Italië.

Legkwartel[bewerken]

De legkwartel is eveneens een cultuurkwartel, geselecteerd op de productie van kwarteleitjes. De circa 11 gram zware eitjes worden zowel om hun decoratieve kwaliteiten als om de specifieke smaak verwerkt. Legkwartels eindigen meestal als kattenvoer.

Foto's[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. (en) Kwartel op de IUCN Red List of Threatened Species.
  2. Bijlsma, R.G., F. Hustings & C.J. Camphuysen, 2001. Avifauna van Nederland 2. ISBN 90-74345-21-2
  3. SOVON. Kwartel
  4. (en) BirdLife. Common Quail Coturnix coturnix