Laurium (castellum)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Laurium (Woerden))
Ga naar: navigatie, zoeken
Laurium vermeld als Lauri op de Peutinger kaart linksboven in de afbeelding tussen Fletione (vermoedelijk Vleuten) en Nigropullo (Zwammerdam).
Romeinse steden, forten en nederzettingen in Neder-Germanië, met langs de linkeroever van de toenmalige Rijn een opbouw van forten die de zwaar versterkte grenslinie vormden. Laurium staat onder nummer 7 in de afbeelding. Laurium en andere Romeinse forten zijn erin als vierkant weergegeven, steden als driehoek, nederzettingen en kampen als stip.

Laurium of Laurum was een Romeins fort in de provincie Neder-Germanië. Destijds was het een grensfort (Latijn: castellum) langs de limes, de noordgrens van het Romeinse Rijk aan de rivier de Rijn, tegenwoordig de Oude Rijn. Laurium wordt geïdentificeerd met het deels opgegraven castellum in Woerden. Restanten van onder meer het omgrachte fort, de handelsnederzetting (vicus), Romeinse schepen en houten kadewerken zijn daar teruggevonden.

Vandaag de dag is bovengronds Laurium niet meer zichtbaar. In Woerden zijn in het Stadsmuseum en in de parkeergarage Castellum (drive-inmuseum) vondsten te bezichtigen.

Laurium als naam[bewerken]

Laurium wordt als Lauri vermeld op de Peutinger kaart (Tabula Peutingeriana) tussen Fletione (vermoedelijk Vleuten) en Nigropullo (Zwammerdam).[1]

Castellum in de Romeinse tijd[bewerken]

Het houten auxilia legerkamp werd vermoedelijk rond 41 n.Chr.[2] opgericht ter hoogte waar heden de Petruskerk in Woerden staat. Destijds werd het fort in een kronkelwaard op een oeverwal aan de Rijn gebouwd bij de plek waar die in verbinding stond met het riviertje de Linschoten.[3] Een mogelijke reden voor de bouw van het fort kunnen plannen voor een Romeinse invasie van Engeland zijn geweest.[2]

Al binnen enkele jaren na de bouw werd rond 47 een nieuw fort een klein stukje noordelijker ervoor in de plaats gebouwd. Dit nieuwe fort werd, evenals vele andere Romeinse forten, verwoest tijdens de Bataafse Opstand van 69-70. Nadat de rust was weergekeerd werd het fort op diezelfde nieuwe plek herbouwd. Gedurende de Romeinse tijd werd het fort vermoedelijk nog eenmaal rond 175 verbouwd in steen. Hierdoor zijn vier periodes voor Laurium te onderscheiden, die Woerden I t/m IV worden genoemd. De laatste periode loopt tot circa 260 toen de Germaanse invallen begonnen.[4] Overstromingen waren een risico en in de Romeinse tijd is dit voorgekomen. Het fort en de directe omgeving ervan bleken meermaals opgehoogd te zijn.

In het fort was waarschijnlijk een cohors van ongeveer 500 man gelegerd. Door archeologische opgravingen te Woerden zijn namen van de legereenheden bekend: de Cohors XV Voluntarium (civium Romanorum pia fidelis) bestaande uit vrijwillige infanteristen van Romeinse burgers, en de Cohors III Breucorum die hen rond het midden van de 2e eeuw afloste.[5][6]

Binnen het castellum bevonden zich diverse gebouwen voor de Romeinse militairen waarvan bij opgravingen delen zijn teruggevonden zoals een stenen hoofdgebouw (principia) uit periode IV en houten barakken uit periode II en III. Tevens bevonden zich in periode II t/m IV twee haaks op elkaar staande wegen in het fort. De grootste van die twee, de via principalis, liep door de toegangspoorten van het fort naar buiten. Heden ligt de oostelijke doorgaande weg ervan exact onder de Kerkstraat.[2][4] De limesweg lag circa 60 meter ten zuiden van het fort in periode II t/m IV en liep grofweg oostzuidoost-westzuidwest. Deze weg verbond Laurium met de andere forten langs de limes.

Direct buiten het omgrachte fort werd aan de westzijde de burgerlijke nederzetting teruggevonden die pas na 70 sterk groeide omdat het castellum vanaf dan onder meer continu bemand werd. In deze vicus werd handel gedaan en ambachten uitgevoerd zoals metaalbewerking en aardewerkproductie.[2] Mogelijk was er ook een badhuis gelegen naast het fort.

Bij opgravingen in 2002 werden delen van grachten blootgelegd, waarbij onder andere 191 munten werden gevonden, waarvan 170 Romeinse. Deze stammen voornamelijk uit de 1e eeuw, uit de periodes van Augustus tot Claudius.[7] Ander Romeins vondstmateriaal dat door archeologen werd ontdekt zijn onder andere een bronzen fibula (mantelspeld) uit circa 200 en terra sigillata aardewerk. Een altaarsteen gewijd aan de zonnegod Sol Invictus Helagabalus en de godin Minerva werd in 1988 aangetroffen.

Tijdens opgravingen in 2003 werd het vrachtschip Woerden 7 gevonden voorafgaand aan de bouw van een parkeergarage. Het bleek te gaan om een rivierplatbodem die gereconstrueerd 4,30 m breed en vermoedelijk bijna 30 meter lang was. Het ervoor gebruikte hout was afkomstig uit Duitsland en Nederland en dateert uit de winter van 162/163. Bijzonder aan het schip was dat het zowel gezeild als geroeid kon worden en dat aan boord meerdere leren schoenen werden aangetroffen. Al eerder waren er andere vaartuigen in Woerden ontdekt waaronder het circa 20 meter lange Romeinse graanschip Woerden 1 en boomstamkano's.

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen[bewerken]

Noten[bewerken]

  1. Cultuurwijzer - Quo Vadis? De Tabula Peutingeriana.
  2. a b c d E. Blom en W.K. Vos (red.) (2008), blz. 11-12
  3. E. Blom en W.K. Vos (red.) (2008), blz. 352
  4. a b E. Blom en W.K. Vos (red.) (2008), blz. 63-72
  5. Cultuurwijzer - Woerden - Laurium.
  6. E. Blom en W.K. Vos (red.) (2008), blz. 194 en 413
  7. Archeologie Actueel - De muntvondsten van castellum Laurium