Mina Kruseman

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Mina Kruseman
Mina Kruseman.jpg
Algemene informatie
Volledige naam Wilhelmina Jacoba Paulina Rudolphina Kruseman
Geboren 25 september 1835, Velp
Overleden 2 augustus 1922, Boulogne-sur-Seine
Land Vlag van Nederland Nederland
Beroep Schrijfster
Actrice
Zangeres
Handtekening Handtekening
Werk
Stroming Feminisme
Bekende werken Een huwelijk in Indië
Uitgeverij Uitgeverij Nijhoff
Dbnl-profiel
Portaal  Portaalicoon   Literatuur

Wilhelmina Jacoba Paulina Rudolphina (Mina) Kruseman (Velp, Gld., 25 september 1839Boulogne-sur-Seine, Frankrijk, 2 augustus 1922) was een Nederlandse feministe, schrijfster, actrice en zangeres.

Levensloop[bewerken]

Mina Kruseman, met haar volledige naam Wilhelmina Jacoba Pauline Rudolphine Kruseman, werd in 1839 geboren als oudste van vier dochters van Hendrik Georg Kruseman[1] (1802[2]-1880) en Jennij Dorotheé Hermine Cornelie Cantzlaar[2] (1810-1859). Zij groeide op in Nederlands-Indië (het huidige Indonesië). In 1854, ze was toen 15 jaar, werd haar vader gepensioneerd als generaal-majoor der infanterie in het Oost-Indische leger en keerde het gezin terug naar Nederland. Na een kort verblijf in Den Haag vestigde het gezin zich in Ginneken, maar al in 1859, na de dood van de moeder, verhuisden ze naar Brussel. Mina Kruseman liet zich inschrijven op het Conservatorium om zang en pianolessen te volgen. In 1865 is ze enige tijd verloofd geweest met een zekere de Vigne van wie ze "belachelijk veel hield", zoals ze in een van haar brieven schreef. De vader van haar verloofde wilde echter geen toestemming geven en dat betekende het einde van hun relatie.

Na in 1870 in Parijs haar zangopleiding te hebben voortgezet verbleef Mina Kruseman van juni 1871 - juni 1872 in Amerika waar ze, overigens zonder succes, een carrière als zangeres probeerde te beginnen.

Begin 1874 maakte ze een reis naar Italië en in 1877 vertrok ze naar Indië, waar ze in 1881 ging samenwonen met de schrijver, fotograaf en musicus F.J. Hoffman. Omdat deze in de twintig was en Mina Kruseman in de veertig gaf dit een groot schandaal, zodat ze in 1883 samen Indië verlieten en zich in Rome vestigden. Daar werden twee dochters geboren, die allebei op jonge leeftijd stierven. Het paar vestigde zich vervolgens in Boulogne-sur-Seine, een voorstad van Parijs die nu, na de fusie met de gemeente Billancourt, Boulogne-Billancourt heet. Ze leefden van Hoffmans verdiensten als fotograaf en vioolleraar en later, nadat hij zijn werk als fotograaf verloren had, van de muzieklessen en een lijfrente van Mina Kruseman. Hoffman stierf in 1918. Haar gezondheid ging achteruit, ze was slecht ter been en kwam na 1920 haar huis bijna niet meer uit. In 1922 overleed ze op 82-jarige leeftijd.

Ze is in Nederland voor haar rol als feministe geëerd door een groot aantal gemeenten die een straat naar haar genoemd hebben (o.a. Arnhem, Coevorden, Delft, Enschede, Hoorn, Leiden, Spijkenisse, Tiel, Tilburg, Venlo, Venray, Waalwijk, Zaanstad), een laan (Deventer, Vlissingen), een singel (Veenendaal), een weg (Tilburg) of een erf (Dordrecht).

Zangeres[bewerken]

Als zangeres had Mina Kruseman weinig succes. In Nederland probeerde ze in 1869 als zangeres aangenomen te worden. Ze werd echter zowel in Amsterdam en Rotterdam als in Den Haag, Utrecht en Arnhem afgewezen. In 1871 probeerde ze het Amerika. Als artiestennaam koos ze Stella Oristorio di Frama. Ook hier kreeg ze geen kans en haar plannen mislukten volkomen. In 1872 keerde ze terug naar Brussel.

Actrice[bewerken]

In 1875 speelde Mina Kruseman de hoofdrol in het toneelstuk Vorstenschool van Multatuli. Doordat ze ruzie had gekregen met de auteur werd ze echter al gauw ontslagen. In de herfst van dat jaar speelde ze samen met twee van haar leerlingen haar stuk Een blik in de kunstenaarswereld. In 1880 tijdens haar verblijf in Indië speelde ze met haar leerlingen haar toneelstuk Cendrillon.

Schrijfster[bewerken]

Mina Kruseman schreef haar eerste roman, "Een huwelijk in Indië", toen ze in Amerika was. Het werd in 1873 na veel onenigheid met de uitgeverij Nijhoff uiteindelijk door deze uitgegeven. Om reclame voor haar boek te maken, was ze een voorleestournee begonnen met het hoofdstuk "Uit het leven van een dokter". In 1877 publiceerde ze "Mijn leven", een verzameling brieven van en aan haar uit de periode mei 1858 - maart 1877. Het boek veroorzaakte opschudding.

Feministe[bewerken]

Mina Kruseman wilde onafhankelijk zijn. Ze trok zich van de conventies van haar milieu weinig aan en zorgde door haar optreden voor veel opschudding en conflicten, niet alleen met haar uitgever, maar ook met Multatuli, die haar aanvankelijk waardeerde. Op spotprenten werd ze afgebeeld als een 'moderne Judith', die alle mannen wilde onthoofden. In haar optreden tijdens haar tournees, waarvan een aantal samen met Betsy Perk, een andere feministe, pleitte zij voor de emancipatie van de vrouw. Ze was tegen een huwelijk uit conventie dat ze onzedelijk vond en gelijk stelde aan prostitutie. Vrouwen moesten een behoorlijke opleiding krijgen en hadden recht op een fatsoenlijke broodwinning. In het bijzonder hield ze een pleidooi voor goede contracten voor schrijfsters en actrices. Maar ze was ook pacifiste en onder de indruk van de door de Eerste Wereldoorlog ontstane ellende, probeerde ze een pacifistische vrouwenbeweging op te zetten.

Bibliografie[bewerken]

  • 1873: Een huwelijk in Indië, 's-Gravenhage: Martinus Nijhoff
  • 1873: De moderne Judith, allerhandebundeltje, Dordrecht: Revers
  • 1877: Mijn leven, Dordrecht: Revers (3 dln)
  • 1879: Willen en handelen, Fellah Damstone, Dordrecht: Revers
  • 1880: Cendrillon en de moord aan Cendrillon gepleegd gewroken, Pasoeroean: Grimberg
  • 1880: Hélène Richard, of in weelde geboren, drama in drie bedrijven, Soerabaya: Grimberg
  • 1883: De Batjan-maatschappij, met hare oprichters, bestuurders, statuten en curieuse handelingen naakt uitgekleed, Soerabaia: Van Duren
  • 1900: Parias, Dordrecht: Revers (2 dln)

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Huwelijksakte 1 van de Burgelijke stand Gelderland, inventarisnummer 3239 Huwelijk tussen Hendrik G. Kruseman en Jennij D.H.C. Cantzlaar
  2. a b Geboorteakte 88 van de Burgelijke stand Gelderland, inventarisnummer 6054 Jennij D.H.C. Cantzlaar (moeder) en Hendrik G. Kruseman (vader) op de geboorteakte van Jennij D.H.C. Kruseman
  • Waal, M.de (red.), (1978) Mina Kruseman, 1839 - 1922; portret van een militante feministe en pacifiste, Amsterdam: De Engelbewaarder no. 12.
  • Annet Mooij, Branie: het leven van Mina Kruseman, Uitgeverij Balans, 2013, ISBN 9789460036002