Udenhout

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken

Voor de voormalig Surinaamse premier zie Wim Udenhout.

Udenhout

Plaats in Nederland

Udenhout

Situering

Algemeen

Inwoners (2005)

8766

Overig

Postcode

5071

Netnummer

013

Belangrijke verkeersaders

N65

Nederland

De voormalige gemeente Udenhout in de gemeente Tilburg

Udenhout is een dorp en voormalige gemeente in Noord-Brabant. Het ligt ten noorden van Tilburg, boven Berkel-Enschot en tegen de Loonse en Drunense Duinen aan. Er wonen ongeveer 7.800 mensen, volgens cijfers van de gemeente in 2008.

Over de herkomst van de naam Udenhout hebben veel fantasierijke verhalen de ronde gedaan. Veruit de meest plausibele verklaart de naam vanuit de oudste vermeldingen in de 13de en 14de eeuw Eudenhout en Ödehout in de betekenis van niet in cultuur gebracht, hoog opgaand bos.

De gemeente Udenhout werd in 1997 met grote tegenstand van de bewoners opgeheven; het grootste deel, waaronder de kern Udenhout zelf, werd bij de gemeente Tilburg gevoegd, de kern Biezenmortel verviel aan Haaren. Udenhout had zelf als voorkeur gekozen om zich aan te sluiten bij de gemeente Loon op Zand, maar werd toch bij Tilburg ingedeeld.

In Udenhout vestigden zich in het begin van de 20e eeuw twee instellingen voor zwakzinnige kinderen. De ene, in Biezenmortel (nu gemeente Haaren) gelegen, huisvest jongens en heette Huize Assisië. De andere instelling huisvest zwakzinnige meisjes, is in het centrum van het dorp gevestigd en heet Huize Vincentius.

Udenhout kent een aantal jaarlijks terugkerende festivals en evenementen, te weten Festipet, Udenhout onder zeil De Unentse Mert en Mugfest. Ook zijn er bij Udenhout vele natuurgebieden te vinden zoals de Loonse en Drunense Duinen en de Brand , tevens ligt er een kasteel - De Strijdhoef - bij Udenhout. De gemeente telde in 1996 9028 inwoners en was 26,87 km² groot.

Udenhout in 1866

[bewerk] Geschiedenis

De norbertijner abdij van Tongerlo verkreeg in 1232 rechten in het bos van Udenhout. Dat is de eerste zekere vermelding van Udenhout in de geschreven bronnen. Rond 1300 kwamen meer goederen in handen van deze abdij, meestal uit de vriendenkring van de hertog van Brabant. In 1306 gaf de abt van Tongerlo 36 bunder van zijn bezit aan particulieren om het te ontginnen. In 1314 kwam daar nog eens 35 bunder bij. Een groot aantal goederen in Udenhout kwamen in handen van godshuizen in 's-Hertogenbosch. Daardoor is het grondbezit in veel gevallen terug te leiden tot in de 14de eeuw.

Udenhout maakte deel uit van de parochie van Oisterwijk. De abdij van St. Gertrudis in Leuven leverde de pastoors en verzorgde daarmee de zielzorg. De uitgestrektheid van Udenhout maakte de kerkgang lastig en daarom kreeg de gemeenschap in 1474 een eigen kapel, gelegen vlakbij het kruispunt in het dorp, toen heet dat de Cruijsstraet. De kapel noemde men dan ook in de bronnen regelmatig de Cruijsstraetse capelle. Dit proces verliep niet zonder slag of stoot aangezien de pastoor van Oisterwijk zijn rechten en inkomsten wilde behouden. Uiteindelijk bereikten de deelnemers aan de onderhandelingen een akkoord. Dit getouwtrek over de kapel duurde voort tot in de 17de eeuw.

Na de invasie tijdens het rampjaar 1672 grepen de Udenhouters hun kans en bouwden een eigen schuurkerk. Dit was de voorbode van de strijd om los te komen van de Oisterwijkse parochie. Gedurende 50 jaar probeerden beide partijen elkaar zwart te maken. De Udenhoutse gemeenschap heeft herhaalde pogingen gedaan om eigen priesters te benoemen, maar delfde steeds het onderspit tot 1721. Toen kreeg het eindelijk een eigen parochie.

Het bestuur bleef in handen van de Oisterwijkse schepenbank. Van oudsher hadden de Udenhouters wel eigen borgemeesters, verantwoordelijk voor het financieel beheer van de dorpskas, en zetters, verantwoordelijk voor het ophalen van de belastingen. De dorpsrekening moest de secretaris van Oisterwijk wel goedkeuren. Sinds 1474 gebeurde dat in de kapel. In 1803, in de revolutionaire ontwikkelingen tijdens de Franse revolutie, kreeg Udenhout een eigen bestuur.