Udenhout

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Voor de voormalig Surinaamse premier zie Wim Udenhout.
Udenhout
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Udenhout Wapen van Udenhout
Udenhout
Udenhout
Situering
Provincie Vlag Noord-Brabant Noord-Brabant
Gemeente Vlag Tilburg Tilburg
Coördinaten 51° 37′ NB, 5° 9′ OL
Algemeen
Inwoners (2013) 8 294[1]
Overig
Postcode 5071
Netnummer 013
Belangrijke verkeersaders N65
Detailkaart
De oude kern en de voormalige gemeente Udenhout binnen de gemeente Tilburg
De oude kern en de voormalige gemeente Udenhout binnen de gemeente Tilburg
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Udenhout is een dorp en voormalige gemeente in Noord-Brabant. Het ligt ten noordoosten van de stad Tilburg in de gelijknamige gemeente, boven Berkel-Enschot en tegen Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen aan. Er wonen, volgens cijfers van de gemeente per 1 januari 2013, 8.294 mensen.

De gemeente Udenhout werd in 1997 met grote tegenstand van de bewoners opgeheven; het grootste deel, waaronder de kern Udenhout zelf, werd bij de gemeente Tilburg gevoegd, de kern Biezenmortel verviel aan Haaren. Udenhout had zelf als voorkeur gekozen om zich aan te sluiten bij de gemeente Loon op Zand maar werd toch bij Tilburg ingedeeld. De gemeente telde bij de opheffing in 1996 9.028 inwoners en was 26,87 km² groot.

Toponymie[bewerken]

Over de herkomst van de naam Udenhout hebben veel fantasierijke verhalen de ronde gedaan. Veruit de meest plausibele verklaart de naam vanuit de oudste vermeldingen in de 13de en 14de eeuw Eudenhout en Ödehout in de betekenis van niet in cultuur gebracht, hoog opgaand bos.

Geschiedenis[bewerken]

Udenhout in 1866

De Norbertijner Abdij van Tongerlo verkreeg in 1232 rechten in het bos van Udenhout. Dat is de eerste zekere vermelding van Udenhout in de geschreven bronnen. Rond 1300 kwamen meer goederen in handen van deze abdij, meestal uit de vriendenkring van de hertog van Brabant. In 1306 gaf de abt van Tongerlo 36 bunder van zijn bezit aan particulieren om het te ontginnen. In 1314 kwam daar nog eens 35 bunder bij. Een groot aantal goederen in Udenhout kwamen in handen van godshuizen in 's-Hertogenbosch. Daardoor is het grondbezit in veel gevallen terug te leiden tot in de 14de eeuw.

Udenhout maakte vanouds deel uit van de parochie van Oisterwijk. De Sint-Geertrui-abdij in Leuven bezat het patronaatsrecht en leverde de pastoors. De uitgestrektheid van Udenhout maakte de kerkgang lastig en daarom kreeg de gemeenschap in 1474 een eigen kapel, gelegen vlakbij het kruispunt in het dorp, toen heette dat de Cruijsstraet. De kapel noemde men dan ook in de bronnen regelmatig de Cruijsstraetse capelle. Dit proces verliep niet zonder slag of stoot aangezien de pastoor van Oisterwijk zijn rechten en inkomsten wilde behouden. Uiteindelijk bereikten de deelnemers aan de onderhandelingen een akkoord. Dit getouwtrek over de kapel duurde voort tot in de 17de eeuw.

Na de invasie tijdens het rampjaar 1672 grepen de Udenhouters hun kans en bouwden een eigen schuurkerk. Dit was de voorbode van de strijd om los te komen van de Oisterwijkse parochie. Gedurende 50 jaar probeerden beide partijen elkaar zwart te maken. De Udenhoutse gemeenschap heeft herhaalde pogingen gedaan om eigen priesters te benoemen maar delfde steeds het onderspit tot 1721. Toen kreeg zij eindelijk een eigen parochie.

Het bestuur bleef in handen van de Oisterwijkse schepenbank. Van oudsher hadden de Udenhouters wel eigen borgemeesters, verantwoordelijk voor het financieel beheer van de dorpskas, en zetters, verantwoordelijk voor het ophalen van de belastingen. De dorpsrekening moest de secretaris van Oisterwijk wel goedkeuren. Sinds 1474 gebeurde dat in de kapel. In 1803, door de ontwikkelingen die voortvloeiden uit de Franse Revolutie, werd Udenhout een zelfstandige gemeente. Maar in 1997 werd Udenhout net als Berkel-Enschot onderdeel van de gemeente Tilburg. Hierdoor is Udenhout geen zelfstandige gemeente meer, maar nog wel een eigen dorp met dorpsraad en verenigingsleven.

In Udenhout vestigden zich in het begin van de 20e eeuw twee instellingen voor zwakzinnige kinderen.

  • Huize Assisië in Biezenmortel gelegen, werd in 1907 gesticht door de Broeders Penitenten en huisvest verstandelijk gehandicapte jongens.
  • Huize Vincentius werd gesticht in 1925 en huisvest zwakzinnige meisjes. Dit is gevestigd aan de Schoorstraat 4 en werd geleid door de Zusters van de Choorstraat. De kapel is uit 1935 en gebouwd in de stijl van de Amsterdamse School. Tot dit complex behoort ook een watertoren.
  • Klooster Sint-Petrus aan de Slimstraat, gesticht in 1906 door de Fraters van Tilburg, met neogotische kapel. Zij verzorgden een basisschool. Vanaf 1986 werd het een opvanghuis dat zich vanaf 1999 toelegt op de opvang van vluchtelingen. De gemeenschap van de Fraters van Tilburg die dit huis leidt, heet De Vuurhaard.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Udenhout is gelegen op een kruispunt van wegen. Het heeft de volgende bezienswaardigheden:

Nuvola single chevron right.svg Zie ook: Lijst van rijksmonumenten in Udenhout

Sport[bewerken]

In Udenhout zijn vele sportclubs, waaronder een voetbalclub (SvSSS), tennisclub (TVU) en hockeyclub (MHCUdenhout). Ook is in Udenhout een sporthal aanwezig, de Roomley.

Een overzicht aan sportclubs:

Foto's[bewerken]

Natuur en landschap[bewerken]

Het belangrijkste natuurgebied van Udenhout ligt ten noordwesten van de kom. Dit is De Brand, een natuur- en cultuurhistorisch waardevol gebied. Door dit gebied loopt de Zandleij.

Aansluitend hierop is het bij het Kasteel de Strijdhoef behorende landgoed van 84 ha.

Dan is er nog het particuliere landgoed Papenhuizen van 50 ha, een gemengd loofbos dat eveneens bij bovenstaande twee gebieden aansluit en vrij toegankelijk is.

De Leemkuilen is een groep plassen ten oosten van de kom, ontstaan bij een voormalige steenfabriek. Hier heeft later ook grootschaliger zandwinning plaatsgevonden.

Legende van Udenhout[bewerken]

Over Udenhout bestaat de volgende legende: Ooit was er een pelgrim die na lang reizen aankwam in Udenhout. Hij klopte aan bij een kasteel waarvan de kasteelheer gastvrij was. Hij wist dat hij hier de nacht kon doorbrengen. Toen hij aanklopte deed niet de kasteelheer of een van zijn bedienden open, maar een bokkenrijder. Het waren afstammelingen van Hugo de Bokkenrijder. Zij hadden de kasteelheer vermoord en hun intrek genomen in het kasteel. De pelgrim vertelde hoe God hier over zou denken. Maar daar trokken ze zich niet veel van aan. De pelgrim werd uit het kasteel gegooid. Hij liep naar de overkant en keek nog een keer om. Maar het kasteel was verdwenen. God had zijn woord gehoord en de bokkenrijder gestraft. Sindsdien noemt men dit kasteel het verzonken kasteel. Er is ook een straat vernoemd naar dit kasteel.

In werkelijkheid heeft er nooit een kasteel in Udenhout gestaan, óók niet op de plaats waar nu de Strijdhoef is gelegen. Het verzonken kasteel was een bouwval die in het begin van de 19e eeuw in de nabijheid van het latere Station Udenhout (inmiddels gesloopt) gelegen was. In dat huis hebben hugenoten gewoond en het zou ook enige tijd als pastorie gediend hebben.

Cultuur[bewerken]

Udenhout kent een aantal jaarlijks terugkerende festivals en evenementen, te weten Udenhout onder zeil, De Unentse Mert en Mugfest.

Trivia[bewerken]

  • Udenhout heet tijdens carnaval D'n Haozenpot.

Geboren in Udenhout[bewerken]

Nabijgelegen kernen[bewerken]

Oisterwijk, Berkel-Enschot, Tilburg, Loon op Zand, Biezenmortel

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Referenties[bewerken]

  1. Gemeente Tilburg, bevolking per 1-1-2013