Yazdagird III
Yazdagird III (Perzisch: یزدگرد سوم, "gemaakt door God") († 651) was de eenendertigste en laatste sjah van de Sassanieden, een Iraanse dynastie, en een kleinzoon van Khusro II (590 - 628). Tijdens zijn heerschappij werd Iran veroverd door de Arabieren, totdat hij uiteindelijk als vluchteling aan zijn eind kwam toen een molenaar hem om zijn geld vermoordde. Zijn levensloop doet enigszins denken aan die van Darius III 1000 jaar eerder.
Inhoud |
Troonsbestijding [bewerken]
Op 16 juni 632 besteeg Yazdegird III de Perzische troon, maar hij kreeg nooit de kans om echt te regeren, omdat zijn land door de Arabieren werd veroverd. Reeds in het begin van zijn regering moest Yazdegird afrekenen met interne instabiliteit. Er waren behalve hem nog twee mededingers die zich tot koning hadden laten kronen, en hier moest eerst mee worden afgerekend. Ondertussen rukten de Arabieren steeds verder op in Mesopotamië.
Verlies van Mesopotamië [bewerken]
Yazdegird probeerde een alliantie aan te gaan met de Romeinse aartsvijand, maar de Arabieren vermeden handig de confrontatie met een verenigde Perzisch-Romeinse legermacht en wisten hen afzonderlijk te verslaan. Na de slag bij Kadisiya (16-19 november 636) moest de koning zijn hoofdstad Ctesiphon ontvluchten, en moest hij Mesopotamië aan de Arabieren laten. Yazdegird reisde via Ray naar Merv, dat zijn nieuwe tijdelijke hoofdstad werd.
Slag bij Nahāvand [bewerken]
Kalief Omar wilde de Perzen in Iran houden, veilig achter de Zagrosbergen, en wilde nu vrede. Yazdegird voelde zich echter in zijn trots gekwetst: onder zijn leiding had Iran de grootste vernedering sinds Alexander de Grote ondergaan, en dat kon hij niet over zijn kant laten gaan. Yazdegird liet zijn legers telkens aanvallen op de Arabieren uitvoeren terwijl hij op het Iraans Plateau een nieuw leger in gereedheid bracht voor de geplande revanche op de Arabieren. Toen Omar hiervan hoorde stuurde hij een leger van 30,000 soldaten naar het oosten om eens en voor altijd een einde aan de Perzische dreiging te maken. Bij Nahāvand wisten de Arabieren in 642 het 50,000 man sterke Perzische leger in een kloof te lokken, in te sluiten en te verslaan. De slag bij Nahāvand staat nog steeds bekend bij moslims als de 'overwinning der overwinningen', en was voor Yazdegird III zijn Waterloo, of beter gezegd, zijn Gaugamela.
Het einde van de Sassanieden [bewerken]
Na deze slag trok Yazdegird zich terug in Merv maar kon geen substantiële legers meer bijeenbrengen. In Iran zelf viel het centraal gezag uiteen waardoor lokale gouverneurs en legerleiders zich als warlords gingen gedragen. Deze warlords werden uiteindelijk stuk voor stuk door de Arabieren verslagen en ingelijfd. In het oosten was het Perzich gezag niet populair bij inheemse volkeren, en Khorassan kwam in opstand. Na de slag aan de Oxus tegen de Arabieren in 644 werd Yazdegird van sjah tot opgejaagde vluchteling, en via de Turkse khanaten bereikte hij uiteindelijk Tang China. Het Sassanidische Rijk was voorbij.
Dood [bewerken]
Yazdegird keerde de daaropvolgende jaren regelmatig naar Iran terug om gebruikmakend van ontevredenheid over de Arabische overheersing de Iraniers aan te zetten tot rebellie. Onder Othmans kalifaat wist Yazdegird een opstand in Khorassan en Bactrië te ontketenen, die echter door de Arabieren werd neergeslagen. Yazdegird werd opnieuw een vluchteling, deze keer in vijandig gebied. Hij vluchtte van het ene district naar het andere totdat hij in 651 door een lokale christelijke molenaar bij Merv werd vermoord om zijn geld. Er zouden aanwijzingen zijn dat de moord in scene gezet was door de gouverneur van Merv, die op deze manier met de onruststoker in zijn provincie wilde afrekenen. Zijn dood betekende het einde van het Perzische verzet tegen de Arabische veroveringen in het Midden-Oosten en dus het einde van Sassanidisch Perzië: Perzië werd daardoor een deel van het Arabische Rijk.
Afstammelingen [bewerken]
Yazdegirds zoon Peroz II zou vanuit China het verzet tegen de Arabische bezetting voortzetten met enige Chinese hulp. De laatst bekende Sassanidische troonpretendent was Peroz' zoon Narsieh, die als generaal in het Chinese leger en als gouverneur van Kanton diende, een Chinese prinses huwde, en de keizerlijke Chinese naam Li aannam. Een groot deel van de Iraanse keizerlijke familie verbleef in West-China. Hoogstwaarschijnlijk zijn deze laatste afstammelingen van de Sassanieden uiteindelijk opgegaan in de Chinese bevolking. Een dochter van Yazdegird, Shahrbanu, zou echter een van de vrouwen van Hoessein ibn Ali zijn geworden, terwijl een andere dochter, Izundad, trouwde met de joodse exilarch Bustanai ben Haninai. Ook Bahá'u'lláh, stichter van de bahá'í-religie, zou een verre afstammeling van Yazdegird III zijn.
