Reza Pahlavi (1878-1944)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Reza Shah
Reza shahpahlavi.jpg
Sjah van Perzië/Iran
Periode 1925-1941
Opvolger Mohammad Reza Pahlavi
Voorganger Ahmad Qajar
Vader Abbas Ali Khan
Moeder Noush-Afarin Ayromlou

Reza Pahlavi (geboren als Reza Khan) (Alasht, Perzië 16 maart 1878 - Johannesburg, Zuid-Afrika 26 juli 1944), vaak Reza Shah genoemd, was de stichter van de Pahlavi-dynastie en sjah van Iran (Perzië) van 1925 tot 1941.

Jeugd en opleiding[bewerken]

Hij volgde een militaire opleiding en werd officier van de door de Russen opgerichte Perzische Kozakkenbrigade. In 1904 werkte hij als kozak en als bediende voor de Nederlandse consul Frits Knobel, die als consul-generaal in Teheran diende van 1889-1895 en van 1902-1904. In 1920 onderdrukte hij een pro-communistische opstand in Enzeli. Hij werd daarna commandant van de Kozakkenbrigade en in 1921 bevelhebber en brigadegeneraal. Uit zijn huwelijk met Tadj ol-Molouk (1896-1982), werd de latere sjah Mohammed Reza Pahlavi geboren.

Sjah van Iran[bewerken]

Op 22 februari 1921 pleegde kolonel Reza Khan samen met de pro-Britse journalist Zia al-Din Tabataba'i een coup. Tabataba'i werd minister-president, terwijl Reza Khan minister van Defensie, veldmaarschalk en opperbevelhebber werd. Reza nam tevens de titel Janab-i-Ashraf (doorluchtige hoogheid) aan. Reeds spoedig raakten Reza en Tabataba'i met elkaar in conflict en in juni 1921 werd Tabataba'i als premier ontslagen.

In 1923 trouwde Reza Khan voor de derde keer, nu met Qamar ul-Mulk. Op 28 oktober 1923 werd hij minister-president. In februari 1925 verkreeg hij dictatoriale bevoegdheden en in oktober 1925, na het vertrek van de laatste Kadjaren (Qajar)-vorst, Soltan Ahmad Qajar, werd Reza Khan staatshoofd. In december 1925 werd hij door het parlement (Majlis) tot Sjah-an-Sjah ('koning der koningen', keizer) verkozen.

In april 1926 werd hij gekroond en nam de dynastieke pre-islamitische naam Pahlavi (Pahlawi, Pehlavi) aan. Het was niet de enige uiting van antiquarisme tijdens zijn regering. Zo liet hij zich kronen met een kopie van de kroon van koning Shapur I en werd Cyrus II de Grote als verondersteld seculier heerser naar voren geschoven. In 1935 veranderde hij de buitenlandse naam van het land, Perzië, naar Iran.

Reza Sjah regeerde als een absoluut vorst. Hij raakte geïnspireerd door president Atatürk van Turkije en koning Amanoellah Khan van Afghanistan. Hij raakte met zijn hervormingsbeleid vaak in conflict met de geestelijkheid. Reza Sjah onderhield nauwe betrekkingen met Groot-Brittannië, de Sovjet-Unie (vriendschapsverdrag), met Turkije, Afghanistan en met Duitsland. Nazi-Duitsland was in de jaren dertig de belangrijkste handelspartner van Iran.

Reza Shah in ballingschap.

Zijn handelspact met Duitsland en de noodzaak voor de Geallieerden om de Transiraanse Spoorlijn te controleren, leidde in 1941 - tijdens de Tweede Wereldoorlog - tot de bezetting van Noord-Iran door de Sovjetrussen en Zuid-Iran door de Britten. Reza Sjah werd naar Mauritius verbannen (later naar Johannesburg, Zuid-Afrika) omdat hij in de Tweede Wereldoorlog de zijde van nazi-Duitsland had gekozen. Zijn zoon, kroonprins Mohammed Reza Pahlavi van Iran, volgde hem als sjah op. Reza Sjah overleed op 26 juli 1944 in Johannesburg. Zijn mausoleum in Ray, even ten zuiden van Teheran, werd tijdens de Iraanse Revolutie (1979) vernietigd.

Achaemeniden: Cyrus · Cambyses · Smerdis · Darius I · Xerxes I · Artaxerxes I · Darius II · Artaxerxes II · Artaxerxes III · Darius III
Macedoniërs: Alexander de Grote · Philippos III Arridaios · Alexander IV
Seleuciden: Seleucus I Nicator · Antiochus I Soter · Antiochus II Theos · Seleucus II Callinicus · Seleucus III Ceraunus · Antiochus III de Grote · Seleucus IV Philopator · Antiochus IV Epiphanes
Parthen: Arsaces I · Arsaces II · Priapitius · Phraates I · Mithridates I de Grote · Phraates II · Artabanus I · Mithridates II de Grote · Gotarzes I · Orodes I · Sinatrukes · Phraates III · Mithridates III · Orodes II · Phraates IV · Tiridates II · Phraataces · Orodes III · Vonones I · Artabanus II · Tiridates III · Vardanes I · Gotarzes II · Sanabares · Vonones II · Vologases I · Vardanes II · Vologases II · Pacorus II · Artabanus III · Vologases III · Osroes I · Mithridates IV · Vologases IV · Osroes II · Vologases V · Vologases VI · Artabanus IV
Sassaniden: Ardashir · Sjapoer I · Hormazd I · Bahram I · Bahram II · Bahram III · Narses · Hormazd II · Sjapoer II · Ardashir II · Sjapoer III · Bahram IV · Yazdagird I · Bahram V · Yazdagird II · Hormazd III · Peroz · Valash · Kavad I · Zamasp · Khusro I · Hormazd IV · Khusro II · Bahram VI · Kavad II · Ardashir III · Boran · Hormazd V · Yazdagird III
Ghaznaviden: Alptigin · Sebük Tigin · Ismail · Mahmud · Mohammed · Mas'ud I
Il-kans: Hulagu · Abaka · Teguder · Arghun · Geikhatu · Baidu · Ghazan · Öljeitü · Abu Sa'id · Arpa · Musa · Mohammed
Timoeriden: Timoer Lenk · Pir Mohammed · Shahrukh Mirza · Abu'l-Qasim Bābar · Sjāh Mahmūd · Ibrāhim · Sultān Abu Sa’id Gūrgān · Yādgār Muhammad · Sultān Hussayn · Badi ul-Zamān · Muzaffar Hussayn
Safawiden: Ismail I · Tahmasp I · Ismail II · Mohammed Khodabanda · Abbas I · Safi · Abbas II · Suleiman I · Soltan Hoseyn I · Tahmasp II · Abbas III · Suleiman II · Ismail III
Afshariden: Nadir Sjah Afshar · Adil Sjah Afshar · Ebrahim Sjah Afshar · Shahrokh Sjah Afshar
Zand: Karim Khan · Mohammad Ali Khan · Abol Fath Khan · Sadiq Khan · Ali Murad Khan · Jafar Khan · Lotf Ali Khan
Kadjaren: Agha Mohammed Khan Kadjar · Fath'Ali Kadjar · Mohammad Sjah Kadjar · Ali · Hossein Ali Kadjar · Naser ed-Din Kadjar · Mozaffar ed-Din Kadjar · Mohammed Ali Kadjar · Soltan Ahmad Kadjar · Ali Reza Khan-e Kadjar · Nasir al-Mulk · Mohammed Hassan Mirza
Pahlavi: Reza Pahlavi · Mohammad Reza Pahlavi