Naar inhoud springen

Freek Vonk

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Freek Vonk
Vonk (2016)
Vonk (2016)
Persoonlijke gegevens
Volledige naam Freek Jacobus Vonk
Geboortedatum 24 februari 1983
Geboorteplaats Dordrecht
Nationaliteit Vlag van Nederland Nederland
Beroep bioloog, televisiepresentatorBewerken op Wikidata
Academische achtergrond
Alma mater Universiteit LeidenBewerken op Wikidata
Wetenschappelijk werk
Vakgebied(en) scheikunde en farmacie
Instituten Vrije Universiteit Amsterdam Naturalis Biodiversity Center
Onderzoek herpetologie
Overig onderzoek bioloog
Erkenning en lidmaatschap
Prijzen en erkenningen Eurekaprijs voor wetenschapscommunicatie (2012)Bewerken op Wikidata
Links
https://www.freekvonk.nl/
Portaal  Portaalicoon   Herpetologie
Freek Vonk op Madagaskar met een bonte maki, tijdens de tv-opnames van zijn serie Freeks Wilde Wereld in 2024.
Freek Vonk met een Mertens-watervaraan in het Noordelijk Territorium van Australië, tijdens de tv-opnames van zijn programma Freeks Wilde Wereld in 2025.

Freek Jacobus Vonk (Dordrecht, 24 februari 1983) is een Nederlandse evolutiebioloog, televisiepresentator en bijzonder hoogleraar.

Vonk groeide op in zijn geboortestad Dordrecht, en was als kind al gek op dieren.[1] Hij kocht zijn eerste slang op zijn veertiende en had een jaar later al honderd slangen in huis.[2] Al zijn geld ging op aan dieren, voer en boeken[3]. Vonk doorliep tot zijn achttiende het voorbereidend wetenschappelijk onderwijs aan het Titus Brandsma College.[4] Na het afronden van het VWO ging Freek biologie studeren aan de Universiteit Leiden. Ook verhuisde hij naar Den Haag, waar hij nog steeds woont.[5]

Wetenschappelijke carrière

[bewerken | brontekst bewerken]

Tijdens zijn opleiding specialiseerde Vonk zich in de evolutiebiologie van reptielen en het gif van slangen. In 2008 behaalde Vonk het doctoraalexamen in de biologie, de voorloper van het huidige masterdiploma. In datzelfde jaar kreeg Vonk een Toptalentbeurs van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek ter waarde van 180.000 euro waarmee hij zijn promotieonderzoek financierde.[6] Vonk promoveerde op 6 september 2012 aan de Universiteit Leiden op het proefschrift 'Snake Evolution and the Application of Snake Venom'.[7][8]

Tussen 2012 en 2014 werkte Vonk als postdoctoraal onderzoeker bij de onderzoeksgroep Moleculaire Ecologie en Evolutie aan Bangor University in Wales.[8] In 2014 ontving hij van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek een VENI-subsidie van 250.000 euro om zijn onderzoek naar de eigenschappen van slangengif voort te zetten.[9] Vanaf datzelfde jaar werkt hij als wetenschappelijk onderzoeker bij de afdeling Vertebrate Evolution, Development and Ecology van Naturalis Biodiversity Center in Leiden, en daar is hij nog altijd werkzaam[10].

Sinds 2020 bekleedt Vonk een bijzondere leerstoel aan de Vrije Universiteit Amsterdam[11], waar hij als hoogleraar Evolutionaire Biochemie verbonden is aan de afdeling Scheikunde & Farmaceutische Wetenschappen.[12] Deze leerstoel betekende het twaalfde hoogleraarschap voor Naturalis.[13]

Wetenschappelijke publicaties

[bewerken | brontekst bewerken]

Volgens PubMed en Google Scholar heeft Vonk 57 wetenschappelijke artikelen gepubliceerd in diverse internationale tijdschriften, waaronder Nature, Science, Cell en PNAS. Enkele noemenswaardige publicaties zijn de volgende.

In 2006, tijdens zijn studie, publiceerde Vonk als mede-auteur zijn eerste wetenschappelijke artikel in het wetenschappelijk tijdschrift Nature.[14] In deze publicatie stellen Vonk en zijn collega’s een nieuwe evolutionaire groep van reptielen voor: de Toxicofera. Deze clade omvat verschillende lijnen van schubreptielen waarvan werd aangetoond dat zij een gedeelde evolutionaire oorsprong van gifklieren hebben.[15]

In 2008, wederom tijdens zijn studie, publiceerde Vonk zijn tweede wetenschappelijke artikel. Ditmaal als eerste auteur, en opnieuw in Nature.[16] In deze publicatie beschrijven Vonk en zijn collega’s hoe verschillende typen giftanden bij slangen zich in de loop van de evolutie hebben ontwikkeld. Door de embryonale ontwikkeling van het gebit bij diverse slangengroepen gedetailleerd in kaart te brengen en onderling te vergelijken, toonden zij aan dat alle typen giftanden ontstaan uit hetzelfde soort tandvormend weefsel achter in de bek.[17] Het onderzoek liet zien dat de uiteindelijke positie van de giftanden, voorin of achterin de slangenbek, samenhangt met verschillen in de groei van de kaak tijdens de embryonale ontwikkeling. Bij slangensoorten met giftanden voorin de bek verschuiven deze tanden tijdens de ontwikkeling naar voren door de snelle groei van de bovenkaak, terwijl zij bij andere soorten op hun oorspronkelijke positie blijven. Dit onderzoek gaf meer duidelijkheid over hoe giftanden en gifklieren bij slangen zijn ontstaan en waarom ze per soort verschillen.[18]

In 2012 publiceerde Vonk gelijktijdig twee artikelen in het wetenschappelijke tijdschrift PNAS. In deze studies werden de volledige genomen van respectievelijk de koningscobra en de tijgerpython beschreven en geanalyseerd.[19][20] Deze publicaties vormden een belangrijke bijdrage aan het genetisch onderzoek naar slangen, doordat zij nieuw inzicht gaven in de evolutionaire basis van eigenschappen zoals gifproductie, zintuiglijke aanpassingen en andere fysiologische kenmerken[21].

In 2019 was Vonk mede-auteur van een PNAS-publicatie waarin het eerste genoom van de solenodon werd beschreven en geanalyseerd.[22] De solenodon is een zeldzaam, nachtactief zoogdier met een unieke evolutionaire positie binnen de zoogdieren.[23][24]

Begin 2020 publiceerde Vonk samen met onder anderen de Nederlandse stamcelbioloog Hans Clevers van het Hubrecht Institute in Utrecht een wetenschappelijk artikel in Cell[25][26], waarin de onderzoekers beschreven hoe ze voor het eerst slangengifklieren in het laboratorium hadden gekweekt als organoïden, miniatuurversies van organen die uit stamcellen groeien. Door gifklierweefsel van slangen in vitro te laten uitgroeien tot functionele organoïden konden ze voor het eerst de productie van slangengif op celniveau bestuderen zonder afhankelijk te zijn van levende slangen[27]. Het onderzoek liet zien dat de gifklier bestaat uit verschillende gespecialiseerde celtypen die elk specifieke toxines produceren, wat een nieuw licht wierp op de cellulaire organisatie van gifproductie bij slangen[28][29]. Bovendien bleek dat de samenstelling van het gif kon worden beïnvloed door groeifactoren aan te passen. Het onderzoek leverde nieuwe inzichten op in de genetische regulatie van gifproductie en de evolutionaire ontwikkeling van gifklieren bij reptielen[30]. Daarnaast opende de studie mogelijkheden voor toekomstig medisch en biotechnologisch onderzoek, bijvoorbeeld bij de ontwikkeling van antigif[31].

In 2021 publiceerde Vonk samen met een internationale onderzoeksgroep in het tijdschrift Nature Scientific Reports een studie over het eerste gedocumenteerde geval van voortplanting zonder seks (parthenogenese) bij een koningscobra.[32][33] In dit onderzoek werd aangetoond dat een vrouwtje zonder tussenkomst van een mannetje nakomelingen had voortgebracht[34]. De studie leverde belangrijke inzichten op in de voortplantingsbiologie van reptielen en liet zien dat parthenogenese ook bij deze sterk gespecialiseerde gifslang kan voorkomen[35].

Vonk heeft ook twee nieuwe slangensoorten beschreven:

In 16 juli 2018 publiceerde Vonk als mede-auteur in het wetenschappelijke tijdschrift Zootaxa de beschrijving van een nieuwe Australische slangensoort, Vermicella parscauda.[36] Vonk vond deze slang tijdens opnames van zijn televisieprogramma in Weipa, Noord-Australie.[37] Het onderzoek toonde aan dat het ging om een tot dan toe onbeschreven soort binnen het geslacht van de bandy-bandy’s, een groep middelgrote, nachtactieve en gravende slangensoorten die vooral andere slangen eten.[38]

Op 19 februari 2024 publiceerde Vonk met 14 andere wetenschappers in het wetenschappelijk tijdschrift Diversity de beschrijving van een nieuwe soort groene anaconda, Eunectes akayima, oftewel de Noordelijke groene anaconda.[39] Op 18 juli 2024 publiceerde dezelfde onderzoeksgroep een tweede artikel, waarin eerdere omissies en taxonomische onduidelijkheden uit de eerste publicatie werden verduidelijkt en in overeenstemming gebracht met de Internationale Code voor Zoölogische Nomenclatuur (ICZN)[40].

Televisieprogramma's

[bewerken | brontekst bewerken]
  • 2012: Freek op Safari, een educatief jeugdprogramma bij de VPRO, uitgezonden op NPO Zapp.
  • 2012–2013: Freek in het wild, een educatief jeugdprogramma bij de VPRO, uitgezonden op NPO Zapp.
  • 2014–heden: Freeks Wilde Wereld, een educatief jeugdprogramma bij de VPRO, uitgezonden op NPO Zapp. In het programma neemt Vonk jonge kijkers mee naar uiteenlopende plekken in de wereld om dieren in hun natuurlijke leefomgeving te tonen. In elke aflevering staat een diersoort of leefgebied centraal, waarbij hij toelicht hoe dieren leven, jagen, zich voortplanten en zich hebben aangepast aan hun omgeving. In november 2025 werd het veertiende seizoen van dit programma uitgezonden.[41]
  • 2014: Freek Vonk in Australië, een achtdelige natuur- en documentairereeks voor volwassenen bij BNNVARA, uitgezonden op NPO 3. In de serie ging Vonk op expeditie in onder meer woestijngebieden, tropische regenwouden en langs de kust, waar hij kenmerkende Australische diersoorten en hun leefomgeving onderzocht.
  • 2014: DWDD University, een hoorcollege van een uur over ‘Gif in het dierenrijk’ bij BNNVARA, uitgezonden op NPO 1 en bekeken door circa 1,5 miljoen kijkers.[42]
  • 2014: De Nationale Wetenschapsquiz Junior, een programma van de VPRO en uitgezonden op NPO 3, waarin Vonk basisschoolleerlingen vragen stelde over wetenschap.[43]
  • 2015: Freek tegen de Stropers,[44] een vierdelige natuur- en documentairereeks voor volwassenen bij BNNVARA en uitgezonden op NPO 3, waarin Vonk zich richt op de illegale jacht op neushoorns.[45] In de serie volgt hij de strijd tegen stroperij van dichtbij en laat hij zien hoe stropers te werk gaan, welke gevolgen dit heeft voor neushoornpopulaties en welke rol internationale handel in hoorn daarbij speelt.[46]
  • 2015: Freek Vonk in Latijns-Amerika,[47] een achtdelige natuur- en documentairereeks voor volwassenen bij BNNVARA en uitgezonden op NPO 3. In de serie maakte Vonk een off-roadreis door Latijns-Amerika, waarbij hij uiteenlopende dieren en ecosystemen verkende. Er werd gefilmd in Brazilië, Ecuador (zowel in het Ecuadoriaanse Amazonegebied als op de Galapagoseilanden) en Costa Rica.[48]
  • 2016: DWDD University, Vonks tweede hoorcollege van een uur over over Evolutie bij BNNVARA en uitgezonden op NPO 1.
  • 2016: De Super Freek Show, een tiendelige serie bij BNNVARA, uitgezonden op zaterdagavond op NPO 1. In dit programma moesten twee teams van drie personen zoveel mogelijk vragen over dieren goed beantwoorden onder leiding van Vonk en presentatrice Evi Hanssen. Vonk gaf na het eerste seizoen aan niet met het programma door te willen[49]
  • 2017: DWDD University, Vonks derde hoorcollege van een uur over over superzintuigen bij BNNVARA, uitgezonden op NPO 1.
  • 2017: Freek naar de Haaien,[50] een vierdelige documentairereeks bij BNNVARA, uitgezonden op NPO 3, waarin Vonk de wereldwijde bedreigingen voor haaien onderzoekt, waaronder overbevissing en de internationale handel in haaienvinnen, en de impact daarvan op oceaanecosystemen en natuurbehoud belicht. Tijdens het filmen van Caribische rifhaaien op de Bahama's werd Vonk gebeten[51] (zie ook beneden bij 'incidenten').
  • 2020–heden: Freeks Jungle School, een educatief jeugdprogramma bij BNNVARA en uitgezonden op NPO Zapp waarin Vonk vanuit een studio in Hilversum lesgeeft over dieren en natuur.[52] In elke aflevering behandelt hij verschillende diersoorten en natuuronderwerpen, waarbij hij uitleg geeft over gedrag, leefgebieden en bijzondere aanpassingen van dieren.[53] In januari 2026 werd het vijfde seizoen van dit programma uitgezonden.[54]
  • 2023: Freeks Saturday Night Safari, een achtdelige serie bij BNNVARA, uitgezonden op de zaterdagavond op NPO 1. Het programma werd vanuit de studio gepresenteerd en combineerde natuuronderwerpen met spelelementen en quizvragen.[55] Aan de hand van studiogesprekken en natuurbeelden gaf Vonk uitleg over diergedrag, leefgebieden en bijzondere aanpassingen van soorten, in een opzet gericht op een breed familiepubliek.[56]
  • 2025: De Freek Tapes, een 16-delige jeugdserie gebaseerd op de jeugd van Freek Vonk,[57] uitgezonden bij de VPRO, uitgezonden op NPO Zapp. De afleveringen laten zien hoe zijn fascinatie voor dieren en wetenschap ontstond en combineren jeugdherinneringen met uitleg over dieren en hun leefomgeving. De jonge Freek Vonk wordt in de serie vertolkt door acteur Junte te Winkel.[58]

Stichting No Wildlife Crime

[bewerken | brontekst bewerken]

De opnames van zijn tv-serie Freek tegen de stropers (BNNVARA) in 2015 maakten zoveel indruk op Vonk dat hij daarna bij DWDD bekend maakte een eigen stichting te hebben opgezet[67] om stroperij tegen te gaan, stichting No Wildlife Crime.[68][69] Deze stichting ondersteunt financieel projecten die zich inzetten tegen stroperij en illegale wildlifehandel, onder meer door steun aan lokale natuurbeschermers en initiatieven gericht op bescherming van bedreigde diersoorten.[70]

Tijdschrift Wild van Freek

[bewerken | brontekst bewerken]

In 2016 lanceerde Vonk zijn eigen maandelijkse tijdschrift Wild van Freek.[71] Het blad ontstond uit de overname en herpositionering van het bestaande tijdschrift Taptoe, waarvan de oplage al geruime tijd daalde.[72] Daarmee kwam na 63 jaar een einde aan Taptoe.[73]

Wild van Freek richt zich op natuur, dieren, wetenschap en avontuur voor kinderen in de basisschoolleeftijd. In het tijdschrift neemt Vonk lezers mee op denkbeeldige expedities naar verschillende gebieden in de wereld, waar zij kennismaken met wilde dieren en hun leefgebieden.[74] Naast reportages en achtergrondverhalen bevat het blad onder meer survivaltips, weetjes over dieren, strips, puzzels, quizzen en ander educatieve content. Met het tijdschrift heeft Vonk tot doel kinderen op een toegankelijke en speelse manier te interesseren voor natuur, biodiversiteit en wetenschap.[75][76]

Het tijdschrift verschijnt anno 2026 nog steeds en heeft een stabiel hoge en in recente jaren stijgende oplage van circa 42.500 exemplaren per maand.[74] Volgens de NMO Kids Monitor 2025 (Ipsos) heeft Wild van Freek, na Donald Duck, het grootste bereik onder tijdschriften gericht op kinderen van 6 tot 12 jaar.[77][78]

Voice-over en stemacteur

[bewerken | brontekst bewerken]

Vonks stem is ook te horen in een aantal Nederlandstalige films, waaronder: Tarzan als Jim Porter,[79] Walking with Dinosaurs: The Movie (2013),[80] Pinguïns van Madagaskar (2014) als documentairemaker,[81] Paddington (2015) als ontdekkingsreiziger Montgomery Clyde[82] Corgi (2019) als Jack de jackrusselterriër,[83] en Bigfoot Familie (2020) als de dubieuze baas van een oliemaatschappij Conor Mandrake.[84] Daarnaast heeft Vonk de Nederlandse voice-over ingesproken voor meerdere prominente BBC-natuurseries die door de EO op NPO 1 zijn uitgezonden,[85][86][87] waaronder The Green Planet,[88] Eden: Untamed Planet en The Mating Game.[89][90]

Vonk ontwikkelde vanaf 2014 een reeks familieshows in AFAS Live (voorheen Heineken Music Hall, Amsterdam). Het begon met Freeks Wilde Wereld Live (2014, 2 shows), gevolgd door Freeks Wilde Avonturen (2015, 6 shows), Freek Vonk Live: Van Dino tot Dolfijn (2016, 8 shows) en Freek Vonk Live: Op Wereldreis (2017, 9 shows). Deze laatste productie werd in het voorjaar van 2018 tevens 27 keer opgevoerd in verschillende theaters verspreid over Nederland.

In 2018 stond Freek met Freek Vonk Live: In het Hol van de Leeuw tien keer achter elkaar in AFAS Live, waarmee hij het bestaande recordaantal voorstellingen in deze zaal evenaarde.[91] Dat record stond sinds 2009 op naam van Najib Amhali, die daar eveneens tien shows gaf.

In december 2019 volgde Freek Vonk Live: Dwars door de Wildernis,[92] eveneens goed voor tien voorstellingen. Daarmee groeide Vonk uit tot de artiest die de meeste bezoekers naar AFAS Live trok,[93] met in totaal ruim 40 shows en meer dan 150.000 bezoekers.[94] Het eerdere bezoekersrecord stond op naam van K3.

In het voorjaar van 2020 zou Vonk het land in trekken, langs verschillende theaters, voor Freek Vonk Live: On Tour.[95] De geplande tour moest echter worden uitgesteld tot het voorjaar van 2021 wegens de COVID-19-pandemie en werd uiteindelijk zelfs volledig geannuleerd.[96][97]

Freek Vonk Live: Rovers in de Rimboe, oorspronkelijk gepland voor december 2020 in AFAS Live, werd vanwege de COVID-19-pandemie uitgesteld naar december 2021 en vervolgens naar december 2022.[98] In de kerstvakantie van 2022 voerde Vonk de voorstelling twaalf keer achter elkaar op,[99] verspreid over vier dagen, het hoogste aantal opeenvolgende shows dat tot dan toe door één artiest in AFAS Live werd gegeven.[100] Deze voorstelling werd in de meivakantie van 2023[101] geprolongeerd met nog vijf voorstellingen in AFAS Live.

In december 2023 volgde Freek Vonk Live: Dieren in het Donker,[102] goed voor elf voorstellingen[103] in AFAS Live. Deze voorstelling werd in de meivakantie van 2024 geprolongeerd met nog drie voorstellingen in Rotterdam Ahoy.[104]

In december 2024 volgde Freek Vonk Live: Op Expeditie,[105] ook goed voor elf voorstellingen in AFAS Live.

In december 2025 volgde Freek Vonk Live: Koning van de Dieren, opnieuw goed voor elf voorstellingen in AFAS Live.

Incidenten met dieren

[bewerken | brontekst bewerken]
  • In 2009 werd Vonk in Australië gebeten door een giftige mulgaslang. Er werd geen gif geïnjecteerd.[106][107]
  • In 2012 werd Vonk tijdens duikopnames voor Freek in het wild voor de kust van Zuid-Afrika in zijn hand gebeten door een zwartpunthaai.[108]
  • In 2013 liep Vonk in Zuid-Afrika een tekenziekte op, veroorzaakt door bacteriën uit het geslacht Rickettsia.[109][110]
  • In 2016 liep Vonk na opnames in Belize een parasitaire infectie op met larven van de menselijke horzel (Dermatobia hominis). De larven hadden zich onder de huid van zijn been genesteld. Ze moesten door een arts worden verwijderd.[111][112]
  • In 2017 werd Vonk tijdens opnamen op de Bahama's gebeten door een Caribische rifhaai. Hij bevond zich onder water tussen meerdere haaien toen een dier hem tegen de borst stootte, waarna Vonk het dier wegduwde.[113][114] De haai zwom daarop om hem heen en beet hem van achteren in zijn rechterarm.[115][116] De verwonding was diep; Vonk werd per traumahelikopter door de Amerikaanse kustwacht opgehaald[117] op de Bahama's en overgebracht naar het Ryder Trauma Center in het Jackson Memorial Medical Center in Miami. Daar werd hij onder narcose gebracht en onderging hij een ruim vier uur durende operatie, waarbij de wonden uitgebreid en grondig werden gespoeld om infectie te voorkomen en dood huid- en spierweefsel werd verwijderd,[118] waarna de wonden met meer dan honderd hechtingen werden gesloten.[119][120]
  • In 2018 werd Vonk in zijn hand gebeten door een kaaiman, tijdens opnames in Suriname.[121][122][123]
  • In 2019 moest Vonk de opnames van zijn programma op de Filipijnen voortijdig staken nadat hij besmet raakte met dengue, ook wel knokkelkoorts genoemd.[124][125]
  • In 2020 zette een tapijtpython zijn tanden in Vonks hand, tijdens opnames in Australië.[126]
  • De hand van Freek Vonk nadat hij werd gestoken door de stekel uit de borstvin van een tijgermeerval (Suriname, 2022). De stekel is duidelijk zichtbaar in zijn rechterhand.
    In 2022 werd Vonk in Suriname in zijn hand gestoken door de stekel van de borstvin van een tijgermeerval. Het incident vond plaats toen hij de vis uit een net wilde bevrijden; daarbij brak een stekel af in zijn hand en bleef vastzitten, mede doordat weerhaken verhinderen dat zo’n stekel eenvoudig kan worden verwijderd.[127] Vonk bevond zich in een afgelegen deel van de Surinaamse jungle en kon alleen per vliegtuig of helikopter worden vervoerd, maar deze konden vanwege weersomstandigheden niet vliegen. Daardoor kon hij niet direct medische hulp krijgen en moest hij met de stekel in zijn hand de nacht doorbrengen.[128] De volgende dag kon hij per vliegtuig worden opgehaald en naar een ziekenhuis in Paramaribo worden gebracht,[129][130] waar de stekel onder plaatselijke verdoving door een arts werd verwijderd.[131]
  • In 2022 werd Vonk in zijn neus gebeten door een roodbruine kielrugslang tijdens opnames in Suriname.[132]
  • In 2023 liep Vonk in Costa Rica voor de tweede keer een parasitaire infectie op met larven van de menselijke horzel (Dermatobia hominis). Hij liet de larven zo lang mogelijk zitten om hun ontwikkeling te kunnen volgen.[133][134] Twee van de drie larven overleden na ongeveer twee maanden en werden vervolgens door Vonk zelf uit zijn been verwijderd.[135] De derde larve bleef leven en verliet later zelfstandig zijn been,[136] na ongeveer drie maanden onder de huid te hebben gezeten.[137] Vonk en zijn cameraman legden dit proces vast op beeld en bleven daarvoor 55 uur wakker om het moment van uittreden te kunnen filmen.[138] De larve verpopt zich kort daarna en ontwikkelde zich in de weken erna tot een volwassen horzel (Dermatobia hominis).[139][138] Na zes dagen overleed de vlieg, wat binnen de normale levensduur van deze soort valt.[140] De larven en de volwassen vlieg werden daarna opgenomen in de collectie van Naturalis Biodiversity Center.[141] De beelden van dit proces werden op 3 december 2023 uitgezonden in een aflevering van Freeks Wilde Wereld op NPO Zapp.[142]
  • In 2013 was in Naturalis Biodiversity Center, destijds nog bekend als Natuurhistorisch Museum Naturalis, een tentoonstelling te zien over Vonks favoriete dieren, getiteld Freeks Favorieten.[143] In deze expositie werden diverse diersoorten belicht die een belangrijke rol speelden in zijn werk als bioloog en televisiemaker, met nadruk op bijzondere aanpassingen en overlevingsstrategieën in de natuur.[144]
  • In 2016 was Vonk het gezicht van de publiekscampagne Tientje voor T. rex, waarmee Naturalis extra middelen inzamelde voor de verwerving van een Tyrannosaurus rex-fossiel.[145] De campagne Tientje voor T. rex leverde 300.000 euro op.[146]
  • In datzelfde jaar begeleidde Vonk het beroemde T. rex-skelet ‘Trix’ naar Nederland voor de tentoonstelling T. rex in Town[147] waarin het fossiel centraal stond en het publiek kennismaakte met dit indrukwekkende roofdier. In het toenmalige entreegebouw van Naturalis in Leiden, het Pesthuis, werd zij in negen maanden bewonderd door 293.000 bezoekers.[148]
  • In 2017 was in Naturalis een tentoonstelling te zien rond het werk van Vonk: GIF! in Naturalis.[149][150] In deze expositie nam hij bezoekers mee in de wereld van giftige planten en dieren. Aan de hand van levende dieren, interactieve opstellingen en wetenschappelijke uitleg werd getoond hoe gif in de natuur ontstaat, hoe het werkt en welke rol het speelt in overleving, jacht en verdediging. Ook werd aandacht besteed aan de medische en wetenschappelijke toepassingen van gifstoffen, zoals hun gebruik in geneesmiddelenonderzoek.[151]

In 2015 startte supermarktketen Albert Heijn een grootschalige educatieve spaaractie in samenwerking met Vonk, onder de titel Op avontuur met Freek.[152] Bij deze klantenbindingsactie verzamelden kinderen bij hun boodschappen plaatjes van dieren en natuuronderwerpen, die zij konden inplakken in een speciaal verzamelalbum[153]. Op die manier werd het sparen van plaatjes gecombineerd met educatieve informatie over dieren, natuur en wetenschap, gericht op kinderen en gezinnen.

De actie bleek zeer succesvol[153] en kreeg meerdere vervolgedities:

  • 2016: Terug naar de dino's met Freek, met aandacht voor dinosauriërs, fossielen en prehistorisch leven.[154] Kinderen verzamelden plaatjes van uitgestorven dieren die zij konden inplakken in een verzamelalbum met uitleg over paleontologie en het leven in de oertijd. De actie werd ondersteund met digitale elementen via een app, waarin augmented reality werd gebruikt om dinosauriërs virtueel tot leven te brengen. Bij deze interactieve onderdelen gaf de stem van Vonk aanvullende informatie en toelichting, waardoor de leerervaring verder werd verdiept.
  • 2017: Ontdek de wonderlijke wereld met Freek Vonk, gericht op biodiversiteit en bijzondere dieren uit verschillende ecosystemen.[155] Kinderen konden bij hun boodschappen wederom plaatjes van verschillende diersoorten sparen en deze verzamelen in een speciaal album. Naast het verzamelen van stickers bevatte het album educatieve informatie over het leven van deze soorten, hun habitat, en de bijzondere aanpassingen die ze hebben.[156]
  • 2019: TOP insecten, waarin insecten en andere kleine dieren centraal stonden, met nadruk op hun rol in de natuur.[157] Een opvallend en populair onderdeel van deze editie waren de tijdelijke insectentattoos die bij de actie hoorden. Kinderen konden realistisch vormgegeven tattoos van insecten sparen en dragen, waardoor de dieren letterlijk “tot leven” kwamen buiten het album. Dit groeide uit tot een brede rage onder kinderen in Nederland.[158] De actie droeg bij aan meer waardering en begrip voor de vaak onopvallende maar cruciale rol van insecten in de natuur.
  • 2022: Expeditie Oceaan, over zeeleven, oceanen en mariene ecosystemen.[159] Kinderen verzamelden plaatjes van uiteenlopende zeedieren, zoals vissen, haaien, zeeschildpadden, kwallen en andere bewoners van de oceaan, die zij konden inplakken in een verzamelalbum met informatie over hun leefomgeving, gedrag en bijzondere aanpassingen aan het leven onder water. In het album werd aandacht besteed aan thema’s als voedselketens in zee, koraalriffen, diepzeegebieden en de invloed van de mens op oceanen, zoals plasticvervuiling en klimaatverandering. Daarnaast werd speciaal voor deze actie een podcast ontwikkeld, waarin Vonk kinderen meenam in de wereld van de oceaan en op toegankelijke wijze uitleg gaf over zeeleven en mariene ecosystemen.[160] De actie droeg zo bij aan kennis en bewustwording over het belang van gezonde oceanen en de bescherming van zeeleven.
  • 2024: Dieren laten van zich horen, waarin communicatie en zintuigen in het dierenrijk werden belicht.[161] Kinderen verzamelden plaatjes van uiteenlopende diersoorten die bekendstaan om hun bijzondere manieren van geluid maken, horen of communiceren, zoals brullende roofdieren, zingende vogels en dieren die met trillingen of andere signalen communiceren[162]. De plaatjes konden worden ingeplakt in een verzamelalbum met uitleg over hoe dieren geluid gebruiken om te waarschuwen, partners te vinden, territorium af te bakenen of met soortgenoten samen te werken. Een opvallend onderdeel van deze editie was een speciaal apparaatje (de 'soundbox') waarmee kinderen de dieren letterlijk konden “horen”.[163] Door een verzamelplaatje te gebruiken in combinatie met dit apparaat werden dierengeluiden afgespeeld, gevolgd door de stem van Vonk die uitlegde welk dier het was en wat het geluid betekende. Zo werd de actie niet alleen visueel en informatief, maar ook auditief en interactief. De combinatie van sparen, luisteren en leren maakte de wereld van dierengeluiden tastbaar en droeg bij aan meer begrip voor hoe dieren hun zintuigen gebruiken om te overleven.

Op 24 september 2021 is Vonk benoemd tot Chief Scout (hoofdverkenner) van Scouting Nederland, oftewel de belangrijkste ambassadeur en het gezicht van de organisatie. In de geschiedenis van scouting in Nederland, welke teruggaat tot 1911, is Vonk de tweede Chief scout van een nationale scoutingorganisatie. Van 1924 tot 1937 vervulde militair en politicus Jean Jacques Rambonnet die rol bij de De Nederlandsche Padvinders.[164]

De Dr. Freek Vonkpoel in het Aquarama bij Duurzaamheidscentrum Weizigt in Dordrecht, Nederland.
  • Op 18 september 2009 was Vonk voor het eerst te gast in de destijds populaire talkshow De Wereld Draait Door (DWDD). In deze aflevering gaf Nico Dijkshoorn hem de bijnaam ‘De Slangenman’.[165] In de jaren daarna verscheen hij meer dan zestig keer in het programma, waarbij hij doorgaans een levend dier meenam.[166] Daarmee behoorde hij tot de meest terugkerende gasten. Een noemenswaardig moment deed zich voor op 29 oktober 2014 toen Prem Radhakishun zo schrok van een wurgslang die Vonk had meegenomen, dat hij met stoel en al van het podium viel.[167][168]
  • Op 6 december 2013 publiceerde het gezaghebbende wetenschappelijke tijdschrift Science een portret over Vonk met als titel 'The Freek Show'.[169][170]
  • In 2015 werd in het Aquarama bij Duurzaamheidscentrum Weizigt in Dordrecht een waterpoel naar Vonk vernoemd[171]. Op het naambord staat vermeld: ‘Dr. Freek Vonkpoel’, met de toelichting: “Bekende Dordtse bioloog die kinderen leert hoe prachtig en spannend de natuur is.”
  • In de KRO-Brandpunt uitzending van 20 september 2016 werd een portret geschetst van Vonk, getiteld "Het fenomeen Freek".[172] De aflevering belichtte zijn passie, het onderzoek naar (giftige) dieren en zijn rol in het toegankelijk maken van wetenschap bij een breed publiek.
  • In 2018 was Vonk mede-organisator van de conferentie 'Snakebite, from science to society', die op 21 en 22 juni van dat jaar werd gehouden in Naturalis Biodiversity Center in Leiden.
  • Sinds 2019 geldt Vonk als recordhouder voor zowel het hoogste aantal achtereenvolgende optredens als het hoogste totaal aantal optredens[173] door één artiest in AFAS Live. In 2025 kwam het totaal aantal door hem gegeven voorstellingen in AFAS Live uit op 95.
  • Vanaf eind 2020 heeft Vonk een eigen karakter in het spel Slide Stars, een spel voor Nintendo Switch en Playstation.[174] Ook brengt Vonk de app Expeditie X uit waarin kinderen worden aangemoedigd naar buiten te gaan, op zoek naar dieren.[175]
  • Na het behalen van zijn helikopter brevet is Vonk sinds 2022 helikopterpiloot.[176]
  • Vonk schreef columns voor onder andere Sp!ts, KIJK, National Geographic Magazine,[177] TrosKompas (2011-2026), en De Telegraaf (2014-2024), en de Holland Herald (het inflightmagazine van KLM).
Vonk bestudeert het nagebootste litteken van zijn haaienbeet op zijn wassen beeld in Madame Tussauds Amsterdam (2024).
  • Op 4 oktober 2024 (dierendag) werd door Madame Tussauds Amsterdam een wassen beeld van Vonk onthuld. Het beeld, waarin ook zijn littekens zijn verwerkt, werd toegevoegd aan de collectie van bekende Nederlandse en internationale persoonlijkheden in het museum. Met de opname kreeg Vonk een plaats tussen andere publieke figuren uit de wereld van entertainment, wetenschap en cultuur die in het museum zijn vertegenwoordigd.

Van begin 2013 tot mei 2015 had Vonk een relatie met televisiepresentatrice Eva Jinek, nadat hij in een van haar praatprogramma's te gast was geweest.[178][179][180]

  • Freek Vonk: Op expeditie met Freek. Washington, National Geographic Junior et al., 2011, ISBN 9789048814596
  • (en) Freek Jacobus Vonk: Snake evolution and prospecting of snake venom. Universiteit Leiden, 2012, geen ISBN.
  • Freek Vonk: Freeks Wilde Avonturen, 2015, ISBN 9789082353303
  • Freek Vonk: Freeks Wilde Avonturen - Evolutie, 2015, ISBN 9789082353310
  • Freek Vonk: Freeks Wilde Avonturen - Op Expeditie, 2016, ISBN 9789082669718
  • Freek Vonk: Freeks Wilde Avonturen - In de Aanval, 2017, ISBN 9789082669725
  • Freek Vonk: Freeks Wilde Avonturen - Dwars door de Wildernis, 2019, ISBN 9789082669770
  • Freek Vonk: Freeks Wilde Avonturen - Nieuw Leven, 2020, ISBN 9789082669749
  • Freek Vonk: Freeks Wildste Avonturen - Verzameling I, 2021, ISBN 9789082669732
  • Menno Schilthuizen en Freek Vonk: Wie wat bewaart: Twee eeuwen Nederlandse natuurhistorie, 2020, ISBN 9789000362493
  • Freek Vonk: Freek Vonk & Kamili op zoek naar bosolifanten, 2021, ISBN 9789082669787[181]
[bewerken | brontekst bewerken]