Geschiedenis

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Ηistoria (allegorie van geschiedenis), Nikolaos Gyzis, 1892

Geschiedenis verwijst in de eerste plaats naar de vakdiscipline die zich bezighoudt met de studie van chronologische ordening van gebeurtenissen, zich daarbij baserend op een kritisch onderzoek van bronnen. De bedoeling is inzicht te verkrijgen in culturen en volken uit het verleden.

Geschiedenis in de ruime betekenis verwijst ook naar alles wat in het verleden heeft plaatsgevonden, dus ook alle fenomenen die verandering ondergaan, met of zonder de mens. Een voorbeeld is de geschiedenis van het universum.

Geschiedenis wordt gebaseerd op een grote diversiteit aan bronnen, zoals geschreven en gedrukte bronnen, interviews (mondelinge geschiedenis) en archeologie. Sommige benaderingen zijn in de ene periode gebruikelijker dan in de andere. Het tijdperk van de gebeurtenissen uit de periode vóór het geschreven woord staat bekend als de prehistorie.

Geschiedenis als politiek instrument[bewerken]

De studie van de geschiedenis als bron van informatie leert dat geschiedschrijving doorheen de tijden door machthebbers gemanipuleerd werd. Geschiedenis wordt dan het verhaal van de dominerende cultuur die ervoor kan zorgen dat de verhalen van de verslagen volkeren of die van minderheden niet aan het nageslacht worden overgeleverd. Hoewel de wetenschappelijke geschiedenis probeert de feiten te achterhalen door zo veel mogelijk bronnen te raadplegen en te verifiëren, kan door manipulatie van wat er in schoolboeken verschijnt, de kennis van een volk bijgestuurd worden naar wat de lokale machthebbers (of culturele leiders) veilige informatie vinden. Dit fenomeen blijft zich hardnekkig herhalen, ook in de "moderne" tijden. Zo kan men totaal verschillende versies van dezelfde feiten aantreffen in geschiedenisboeken van verschillende landen of culturen. Men komt hier in contact met de mythe "als het in de geschiedenisboekjes staat, is het waar". In die zin wordt geschiedenis dan soms ook uitgelegd als De visie van die specifieke auteur op een bepaald feit.

Voorbeelden van het gebruik van geschiedenis als politiek instrument komen uit alle tijden en uit alle hoeken van de wereld. De bekendste grove manipulaties zijn die van de nazi's uit de laatste wereldoorlog en verschillende communistische regimes, de meest recente (en ook veel subtielere) zijn die uit elk hedendaags land waar wetgeving bestaat rond de inhoud van geschiedenisboeken.

Disciplines binnen de geschiedenis[bewerken]

Hulpwetenschappen van de geschiedenis[bewerken]

  • Chronologie (tijdrekenkunde); de studie voor het lokaliseren van gebeurtenissen in de tijd
  • Codicologie; de studie van samengebonden manuscripten in een codex gezien als materieel voorwerp
  • Cryptografie (geheimschrift); de studie van het ontcijferen van geheimschriften
  • Epigrafie (opschriftkunde); de studie van inscripties die zijn aangebracht op steen of andere harde materialen
  • Faleristiek; de studie van de vorm en de geschiedenis van de ridderorden én andere onderscheidingen
  • Hagiografie (heiligenleven); de studie van biografieën van (christelijke) heiligen
  • Heraldiek; de studie van de betekenis van wapenschilden
  • Metrologie; de studie van meting (maten, meetprocessen en meetfouten)
  • Onomastiek (naamkunde); de studie van de betekenis, de oorsprong en de verspreiding van namen
  • Numismatiek (muntkunde); de studie van alle tastbare vormen en geschiedenis van geld
  • Oorkondeleer; de studie van het ontstaan, de vorm en geschiedenis van oorkonden
  • Paleografie; de studie (het bestuderen en ontcijferen) van oude handschriften en archiefstukken
  • Siggilografie (zegelkunde); de studie van zegels die als waarborg voor de echtheid van documenten gebruikt zijn
  • Vexillologie (vlaggenkunde); de studie die zich bezighoudt met vlaggen
  • Mathematiek (wiskunde); de studie van patronen en structuren

Periode[bewerken]

Plaats[bewerken]

Deelterrein[bewerken]

De geschiedenis kent allerlei deelterreinen die op verschillende onderwijsinstellingen worden onderwezen, waaronder:

Het leervak geschiedenis[bewerken]

Nederland[bewerken]

Het vak geschiedenis wordt in Nederland op de verschillende onderwijsinstellingen verschillend onderwezen:

  • Bij geschiedenis op de basisschool staat het verhaal van de geschiedenis centraal. Belangrijke gebeurtenissen en personen worden daarbij in een breder kader geplaatst.
  • In het voortgezet onderwijs is het geschiedenisonderwijs vooral toegespitst op het aanleren van historische vaardigheden en wordt de kennis verder uitgediept. In de theoretische leerweg van het vmbo ligt de nadruk op het opdoen van kennis en in het vwo bij het aanleren van de vaardigheden.
  • Na het voortgezet onderwijs zijn er op hoger beroepsonderwijs (hbo) en universitair niveau lerarenopleidingen geschiedenis. Op universitair niveau is geschiedenis een volwaardige studierichting, veelal binnen de letterenfaculteit. Met ingang van 2007 wordt in Nederland de geschiedenis in het basis- en voortgezet onderwijs cyclisch gebracht. Leerlingen krijgen de geschiedenis dan drie maal geleerd (basisonderwijs - onderbouw - bovenbouw), waarbij de diepgang telkens groter wordt. De leidraden hierbij vormen de tien tijdvakken met 49 kenmerkende aspecten en de canon van de geschiedenis met 50 gebeurtenissen en personen die elke Nederlander zou moeten kennen.

Periodisering[bewerken]

Over het algemeen houdt men bij bovenstaande terreinen van geschiedwetenschap de volgende globale indeling van tijdsperioden aan:

  1. De prehistorie: vóór 2000 voor Chr.
  2. De oude geschiedenis: 2000 voor Chr. - 590 na Chr.
  3. De middeleeuwen: 590 - 1500
  4. De nieuwe of vroegmoderne geschiedenis : 1500 - 1800
  5. De nieuwste of moderne geschiedenis: 1800 - 1945
  6. De eigentijdse geschiedenis: 1945-heden

In het Belgisch onderwijssysteem (vanaf secundair onderwijs) wordt de volgende indeling in tijdvakken gehanteerd:

  1. De prehistorie: tot 3500 v.Chr.
  2. De stroomculturen (Oude Nabije Oosten): 3500 v.Chr. tot 800 v.Chr.
  3. De klassieke oudheid: 800 v.Chr. tot 500
  4. De middeleeuwen: 500-1500
  5. Nieuwe Tijd: 1500-1750
  6. Nieuwste Tijd: 1750-1945
  7. Eigen Tijd: 1945-nu

Of

  1. De prehistorie: tot 3500 v.Chr.
  2. De oudheid: 3500 v.Chr. tot 500
  3. De middeleeuwen: 500-1450
  4. Nieuwe Tijd: 1450-1750
  5. Nieuwste Tijd: 1750-1945
  6. Eigen tijd: 1945-nu

Of

  1. De prehistorie: tot 3000 v.Chr.
  2. De oudheid: 3000 v.Chr. tot 500 n.Chr.
  3. De middeleeuwen: 500-1500
  4. De Vroegmoderne Tijd: 1500-1800
  5. De Moderne Tijd: 1800-nu

Of (specifiek)

  1. De Prehistorie: tot 3500 v.Chr.
  2. Het Oude Nabije Oosten: 3500 v.Chr. tot 800 v.Chr.
  3. De Klassieke Oudheid: 800 v.Chr. tot 476
  4. De Middeleeuwen: 476 tot 1453
  5. De Nieuwe Tijd: 1453 tot 1789
  6. De Nieuwste Tijd: 1789 tot 1945
  7. De Eigen Tijd: 1945 tot nu

Of

  1. De prehistorie: tot 3300 v.Chr.
  2. De oudheid: van 3300 v.Chr. tot 476 n.Chr.
  3. De middeleeuwen: van 476 n.Chr. tot 1453 n.Chr./1492 n.Chr.
  4. De Nieuwe Tijd: van 1453 n.Chr./1492 n.Chr. tot 1789 n.Chr.
  5. De Nieuwste Tijd: van 1789 n.Chr. tot 1945 n.Chr.
  6. De eigen tijd: van 1945 n.Chr. tot nu

De gebeurtenissen

  1. 3300 v.Chr. (1): De Ontdekking van het schrift
  2. 476 n.Chr.: Val van het West Romeinse Rijk
  3. 1453 n.Chr.: Val van het Oost Romeinse Rijk
  4. 1492: De ontdekking van Amerika
  5. 1789: Het begin van de Franse Revolutie
  6. 1945: Het einde van de 2de wereldoorlog

In het Nederlandse basis- en voortgezet onderwijs wordt tegenwoordig een indeling in tien tijdvakken gehanteerd:

  1. Tijd van jagers en boeren (~prehistorie): tot 3000 v.Chr.
  2. Tijd van Grieken en Romeinen (~oudheid): 3000 v.Chr. tot 500
  3. Tijd van monniken en ridders (~vroege middeleeuwen): 500-1000
  4. Tijd van steden en staten (~hoge en late middeleeuwen): 1000-1500
  5. Tijd van ontdekkers en hervormers (~renaissance/Reformatie): 1500-1600
  6. Tijd van regenten en vorsten (~Gouden Eeuw): 1600-1700
  7. Tijd van pruiken en revoluties (~Verlichting): 1700-1800
  8. Tijd van burgers en stoommachines (~industrialisatie): 1800-1900
  9. Tijd van de wereldoorlogen (eerste helft twintigste eeuw): 1900-1950
  10. Tijd van televisie en computer (tweede helft twintigste eeuw): 1950-nu

Onderwerp[bewerken]

Historische lijsten[bewerken]

Lijsten van A tot Z[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Portal.svg Portaal Geschiedenis
Alle pagina's die met geschiedenis beginnen
Zoek dit woord op in WikiWoordenboek