Hees (Nijmegen)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Hees
Wijk van Nijmegen
Hees in Nijmegen
Kerngegevens
Gemeente Nijmegen
Stadsdeel Nijmegen-Nieuw-West
Coördinaten 51°50'24"NB, 5°49'48"OL
Oppervlakte 84 ha.  
Inwoners (2017) 2.960[1]

Hees is een voormalig dorp en een wijk in de Nederlandse stad Nijmegen, gelegen in het stadsdeel Nijmegen-Nieuw-West.

Geschiedenis[bewerken]

De naam 'Hees' komt van het Oergermaanse woord haisjô, dat 'jong beukenbos' of 'kreupelhout' betekent. Dankzij vruchtbare gronden ontwikkelt het zich tot het land-bouwgebied van Nijmegen. Vanaf de 17de eeuw is het gebied ontgonnen en vestigen stadsbewoners zich hier en werden landerijen opgekocht en buitenplaatsen gebouwd door waardoor mooie huizen verrezen. Daaraan ontleende het dorp dan ook zijn naam "Villadorp".[2] In de negentiende eeuw was Hees een dorp met twee bevolkingsgroepen: tuinders en welgestelden op zoek naar rust. De meeste tuinders waren eigenaar van chique kwekerijen en bloemisterijen. Deze tuinders onderhielden ook de tuinen van de villa’s en buitens van oud-kolonialen uit Nederlands-Indië en renteniers, die zich vanaf het begin van de negentiende eeuw in het rustige Hees vestigden. Veel buitenplaatsen zijn verdwenen, slechts een klein aantal heeft zich gehandhaafd in de omgeving van de Kerkstraat, Kerkpad en Bredestraat. Andere landgoederen werden aangekocht door kloosterorden voor hun kloosters, pensions en scholen. De aanleg van het Maas-Waalkanaal in 1927 betekende een kentering voor de ontwikkeling van het dorp. Door de aanleg daalde het grondwaterpeil, waardoor het gebied niet meer geschikt was voor de tuinbouw. Bovendien werden havens aangelegd en vestigde de industrie (PGEM) zich aan het kanaal. Bij de Volkstelling 1947 lag het grootste gedeelte van Heseveld in de buurt Hees. Het gebied tussen Graafseweg en de spoorlijn Tilburg - 's-Hertogenbosch - Nijmegen lag in de buurt De Goffert. Hees werd bij de Woningtelling 1956 opgesplitst in de buurten Dorp Hees en Heseveld. In 1960 is de naam Dorp Hees gewijzigd in Hees.

Nijmegen kaart Hees projectie situatie 1906 en 2016
Nijmeegse wijk Hees wil ook duurzaam worden (2018)

Indeling[bewerken]

Het voormalige dorp Hees lag in het zuidwestelijke deel van de huidige wijk. Aan het dorp herinneren nog straten als Kerkstraat, Bredestraat en Schependomlaan.

Het noordoostelijke deel van de wijk (en dan met name het gebied dat ingeklemd ligt tussen de Oscar Carréstraat, de Schependomlaan, de Voorstadslaan en de Industrieweg) maakt officieel deel uit van de wijk Hees maar in de praktijk wordt dit gebied beschouwd als een deel van het Waterkwartier. De Dennenstraat was origineel de scheiding tussen Hees en Neerbosch.

Villapark Hees[bewerken]

Vanaf 1902 werd een villapark aangelegd naar een ontwerp van architect Oscar Leeuw die ook de eerste Villas (Villa 1 en 2) 2e Oude Heselaan en de Emmalaan 10 ontwierp. Willem Hoffmann ontwierp een aantal villas aan de voorstadlaan. Veel grootgrondbezitters en notabelen begonnen villas te bouwen in Hees waarvan de meeste nog steeds staan.[3] Pas in 1913 werd er weer gebouwd aan de Prinsenlaan na een aanbesteding voor vier aaneengesloten woonhuizen (ontwerp Oscar Leeuw), geen villa’s. Deze staan er niet meer en daarom ontbreken de nummers 14 t/m 17.

Oscar Carré[bewerken]

Een replica met foto's van de verschillende onderdelen van het Koninklijk Nederlands Circus O.Carré: Villa Carré Hees, Farm in Hees, Magazijn en werkstellen Hees en het Circus Amsterdam met interieur dat in 1887 werd gebouwd.

De beroemde circusdirecteur Oscar Carré woonde in de zomermaanden in Hees. In augustus 1901 kocht hij de villa Welgelegen, op de hoek Voorstadslaan-Dorpsstraat (Schependomlaan). De villa Welgelegen was rond 1860 gebouwd voor de oud kolonel Rooijaards. Oscar Carré doopte de villa om in Villa Carré. Hij kocht ook een boerderij met bijbehorende grond voor een manege.

Naast Café Juliana aan de Dorpsstraat liet Carré een grote manege bouwen voor maar liefst honderd paarden. Oude Nijmegenaren herinneren zich nog dat de familie op mooie zondagen met een mooi opgetuigd vierspan over de singels van de stad uitrijden ging. Circus Carré heeft maar betrekkelijk kort gebruik gemaakt van de stallen. De Oscar Carréstraat herinnert aan zijn tijd in Hees.

Monument in de vorm van een stenen bank, opgericht ter herinnering aan de totstandkoming van de tramverbinding Hees-Nijmegen, 1922

Tramlijn[bewerken]

Sinds 1889 verbond een stoomtram Hees met Nijmegen. De elektrische tramlijn tussen Nijmegen en Neerbosch werd op 17 juni 1922 geopend. Ter ere van dit heugeleijke feit werd diezelfde dag op de hoek van de Kerkstraat en de Bredestraat in Hees een natuurstenen bank onthuld, ter ere van degenen die zich hadden ingezet voor de aanleg van de nieuwe tramlijn. Dr. J.J. de Blécourt, voorzitter van de vereniging 'Dorpsbelang', mocht als eerste plaatsnemen op de Stenen Bank. In de rugleuning van de bank, die is ontworpen door Jan van Vucht Tyssen en Jan van Rijckevorsel, staat de volgende tekst:

Aanhalingsteken openen

HVLDE
AAN HET BESTVVR DER VEREENIGING=DORPSBELANG
DR JJ DE BLÉCOVRT VOORZ= PH LAMERS SECR·JP KELLENDONKPENNM
D VAN AALST-F.A.BONTÉ AM DVPPEN-P.J. VAN OMMEN

Aanhalingsteken sluiten

En onder de zitting staat:

Aanhalingsteken openen

TER HERINNERING AAN HET TOTSTANDKOMEN DER
ELECTRISCHE TRAMVERBINDING 1922

Aanhalingsteken sluiten

Op 5 juni 1955 reed de elektrische tram voor het laatst door Hees. De Stenen bank werd in 1998 gerenoveerd.[4]

Militair tehuis Huize Insulinde[bewerken]

Huize Insulinde in 1938
Huize Insulinde hekwerk

Huize Insulinde, was een tehuis voor militairen en verlofgangers en Indische repatrianten dat tussen 1918 en 1970 heeft bestaan. Tijdens zijn bestaan heeft het tehuis aan maximaal vijfenvijftig bewoners plaats geboden. In de loop der tijd is de villa voor korte of langere periode door duizenden mensen bewoond. Het was een villa die eerder bewoond was geweest door de familie Oscar Carré. In 1974 is op de plaats van de villa een complex van 61 bejaardenwoningen gebouwd, Geulstraat 1 t/m 111 en Schependomlaan 2 t/m 12.Het enige dat herrinert hieraan is het smmeedijzeren hekwerk met naam, gemaakt door A.G. Nieuwenhuis.

volgens de op 18 februari 1918 verleden stichtingsakte, ten doel het "oprichten en exploiteren van een verblijf voor den Oud-Indischen Militair, een doorgangs- en tevens kosthuis, waarin gevestigd een Arbeidsbureau en een Voorschotsbank, daarmede hoofdzakelijk beogende een algemeen maatschappelijk belang".[5] Volgens het jaarverslag van 1949 stond de oprichters voor ogen om de "gerepatrieerde Indische Militairen de overgang naar de Europese samenleving te vergemakkelijken en met verlof zijnde Indische Militairen tijdelijk een tehuis aan te bieden, dat in overeenstemming was met hun financiële draagkracht".

Door de opheffing van het KNIL verviel uiteraard die laatste categorie. In 1965 werd de naam van de stichting veranderd in Stichting Bejaardentehuis Insulinde en vanaf die tijd werden er ook "gewone bejaarden verpleegd".

Huize Insulinde onderhield contacten met andere Indische instellingen zoals Militair tehuis Bronbeek en de Prins Hendrikkazerne (Korps Koloniale Reserve), waar men regelmatig bijeenkomsten van Oud-Indisch militairen bezocht.[6]


Petruskerk

Kerken en kloosters[bewerken]

In de middeleeuwen behoorde Hees kerkelijk tot de parochie van de Sint-Stevenskerk binnen de Nijmeegse stadsmuren, maar had wel een eigen kapel uit de 13e eeuw en een kerkhof. De Petruskerk (Nijmegen) dateert uit het midden van de 15de eeuw. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de kerk door een bominslag zwaar beschadigd. Na de oorlog vonden restauratiewerkzaamheden plaats. In 1591 werd de kerk overgenomen door de protestanten, terwijl er meer katholieken dan protestanten waren. De katholieken maakten hierna gebruik van een schuilkerk. Bij de godsdienstvrijheid van de Bataafse Republiek kregen de katholieken hun kerk niet terug terwijl het dorp uit 554 katholieken en 16 protestanten bestond. Op de plek van de schuilkerk kon in 1826 een nieuwe kerk worden gebouwd, die nadien vergroot werd. In 1880 werd deze kerk vervangen door de huidige Antonius Abtkerk, ontworpen door de architect Pierre Cuypers. Er liggen twee kloosters in Hees waaronder het St Jozefklooster en -kerkhof uit 1930 en het voormalig klooster Sancta Maria aan de Bredestraat uit 1912. In 1938 gaf het gemeentebestuur het St Jozefklooster toestemming een begraafplaats aan te leggen achter het grootseminarie.[7]

Sport en recreatie[bewerken]

Hees heeft twee voetbalclubs SV Blauw Witen Vv Krayenhoff. Beiden clubs spelen op “Sportpark De Schoonhorst”. Een bekende oud-voetballer van SV Blauw Wit is de oud-international Roy Makaay. Ook beschikt met over een tennisvereniging Tachys een zwembad (Sportfondsenbad Nijmegen-West) en het Distelpark in het Noorden van de wijk.

Onderwijs[bewerken]

Hees huisvest een basisschool (De Lanteerne) en voortgezet onderwijs (Dominicus College).

Bekende inwoners[bewerken]

Afbeeldingen[bewerken]

Zie ook[bewerken]