Heidestein

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Jump to search
Heidestein
Natuurgebied
Heidestein
Heidestein
Situering
Land Nederland
Locatie provincie Utrecht
Coördinaten 52° 5′ NB, 5° 17′ OL
Dichtstbijzijnde plaats Zeist
Informatie
Beheer Utrechts Landschap
Foto's
1-P1120025 Landgoed Heidestein Zeist.JPG
Portaal  Portaalicoon   Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug

Landgoed Heidestein is een natuurgebied tussen Zeist en Driebergen-Rijsenburg op de Utrechtse Heuvelrug. Het gebied ligt aan de noordkant van de Arnhemsebovenweg landgoed Bornia. Ten noordoosten grenst het aan de bossen van Austerlitz en ten noordwesten aan de wijk Kerckebosch van Zeist en de Zeisterbossen.

Het gebied bestaat tegenwoordig uit naald- en gemengde bossen met heidevelden, stuifzanden en waterpartijen. Het Utrechts Landschap zet zich sinds 1999 actief in om de natuur op de Heuvelrug weer met elkaar te verbinden onder het motto Heel de Heuvelrug. Om de heidevelden van het gebied met elkaar in verbinding te brengen werd in de winter van 2007 op Heidestein en Bornia 15 hectare bos gekapt. Een kudde schapen zorgt ervoor dat het gebied open blijft door het eten van gras en jonge boompjes. De grens met Bornia is gemarkeerd door een hekwerk omdat in een groot deel van Heidestein schapen grazen. Heidestein is een officieel fokstation voor het Drents heideschaap. Via zogenaamde steppingstones van heide komt er in de toekomst verbinding tussen het heideveldje van Kerckebosch en het Landgoed Heidestein.[1] De vele boomstronken maken daarna plaats voor heide en buntgras. De open zandplekken worden bevolkt door een populatie zandhagedissen.

Ontstaan[bewerken]

Het gebied tussen Driebergen en Amersfoort was reeds voor de Middeleeuwen een bosgebied. Op de verspreide akkers werd gerst, rogge, boekweit en tarwe verbouwd. Door toenemende ontginning werden de bossen gekapt en raakte de natuurlijke rijkdom van de bodem uitgeput. Door toegenomen houtkap en overbegrazing door schapen veranderde het bosgebied langzaam in een open vlakte met heidevelden en zandverstuivingen. Tussen 1870 en 1890 werd er op grote schaal naaldbos aangeplant voor de productie van hout.

Vanaf 1894 kocht baron Taets van Amerongen van Woudenberg grote stukken heide die eerder bij Bornia behoorden en liet daarop in 1903 een grote villa bouwen. De volgende eigenaar, F.J.H. De Wetstein Pfister breidde het landgoed verder uit tot ruim 150 ha., voornamelijk voor bosaanleg. In 1974 schonk mevrouw De Wetstein Pfister het gebied aan het Utrechts Landschap. In 1982 kocht het Utrechts Landschap 301 hectare waardoor de landgoederen Heidestein, Bornia en Noordhout konden worden samengevoegd.

De Wetstein Pfister[bewerken]

Heidestein, IJskelder en Tuinhuis
tunnel 2 zuid

Na de aankoop in 1906 door de Oostenrijkse familie De Wetstein Pfister werd de villa vergroot met een toren en werden twee Amerikaanse windmolens geïnstalleerd voor de water- en energievoorziening.[2] Ook werden een orangerie, een tweede buitenhuis, een portierswoning, arbeiderswoningen en schuren gebouwd, waaronder een halleschuur.

Frans Jan Hendrik de Wetstein Pfister (1852-1926), de voormalig theeplantagedirecteur van de Indische Cultuurmaatschappij in Nederlands Indië, was waterbouwkundig ingenieur en maakte de omgeving vruchtbaar door een goede waterhuishouding aan te leggen. Na het aantreffen van een bron op het terrein werden in het kader van de werkverschaffing vijvers aangelegd. Deze werden met elkaar verbonden door een beekachtig kanaal. Over die vijvers kwamen betonnen bruggetjes. Ook werd op het terrein een badinrichting aangelegd. Een van de molens was voor het oppompen van water voor dit zwembad. Via een aquaductje werd overtollig water uit het zwembad naar de moestuin geleid. Door verdroging werkt de bron die hier vroeger was niet meer.

De vrijkomende grond van de vijvers en het kanaal werd gebruikt om een wal op te werpen langs de grootste vijver. Op de wal tussen de villa en de vijver kwam een theehuis in chaletstijl. Van daaruit was een prachtig uitzicht op de omgeving. Onder het theehuis was een waterreservoir met daaronder een ijskelder. Om van het huis naar de vijver te gaan werden in de aarden wal drie tunnels gegraven, twee als wandeltunnel en de middelste als vaartunnel waar met een bootje doorheen gevaren kon worden.

Voor het vervoer van zand, landbouwproducten en hout liet De Wetstein Pfister rond 1915 een smalspoor aanleggen naar de graanschuur.[3] Het lijntje kreeg later een recreatieve functie. De schuur zou in de Tweede Wereldoorlog geconfisqueerd worden door de Duitsers. Naast een tennisbaan werd een golfbaan aangelegd. De golfbal moest vanaf de afslagplaats over het vennetje geslagen worden naar de hole.

In 1926 werd het landgoed opgedeeld in Groot Heidestein en Klein Heidestein ten behoeve van de twee dochters. Groot Heidestein werd in 1927 verbouwd als Engels landhuis met uitkijktoren. In 1939 brandde de villa echter af. In 1946 brandde ook Klein Heidestein af, maar werd in het jaar daarop hersteld.

Astmacentrum[bewerken]

De familie De Wetstein Pfister was in 1906 uit het toenmalige Nederlands Indië teruggekomen naar Nederland, omdat één van de dochters aan astma leed. De jongste dochter van De Wetstein Pfister, die op Klein Heidestein woonde, was gehuwd met de Utrechtse arts dr. C. J. C. van Hoogenhuyze. Dokter van Hoogenhuyze wijdde zich vooral aan astmabestrijding. Vandaar dat op Groot Heidestein vanaf 1963 regelmatig zomerkampen voor astmapatiënten gehouden worden. De Stichting "Het Dr. C.J.C. van Hoogenhuyze Fonds" heeft sinds 1973 de voormalige droogschuur en bijbehorende grond in gebruik als astmatrainingscentrum.[4]

Huidige bebouwing[bewerken]

Schaapskooi informatiecentrum

Op het terrein bevinden zich allerlei overblijfselen van de historische landgoederen, zoals

  • Klein Heidestein (1921) - gedeeltelijk in hout opgetrokken landhuis (Heidestein 7), staat op een duidelijke verhoging, de voorgevel is gericht naar de weg.
  • Voormalige koetshuis - met stal en woning (nr. 1),
  • een poortgebouw met woningen (nr. 5-5a),
  • theehuis
  • Potstal uit 1884 met een informatiecentrum van het Utrechts Landschap.
  • Enkele tunnels van het smalspoorlijntje.

Galery[bewerken]

Zie ook[bewerken]