Oostbroek (De Bilt)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Landgoed Oostbroek
Hoofdgebouw
Hoofdgebouw
Locatie De Bilt, Bunnikseweg 39
Oorspronkelijke functie eind 19e-eeuwse buitenplaats met diverse gebouwen en park met oudere elementen
Bouw gereed ca. 1887
Verbouwing 1924 (landhuis)
Bouwstijl neorenaissance
Monumentstatus rijksmonument
Monumentnummer 514653, 514654, 514656, 514657
Architect I.H.J. van Lunteren (park)
Eigenaar Het Utrechts Landschap
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde

Oostbroek is een voormalige abdij (Sint-Laurensabdij) en heerlijkheid in de huidige Nederlandse plaats De Bilt. Gaandeweg is daaruit het landgoed Oostbroek ontstaan.

Geschiedenis[bewerken]

Kloosters[bewerken]

In het eerste kwart van de 12e eeuw werd even oostelijk van de plaats Utrecht het Sint-Laurensklooster gesticht op woeste grond door ridders die zich hadden bekeerd. In de beginperiode werd het een benedictijnenabdij en kreeg daarbij aanzienlijke schenkingen van keizerin Mathilde en de Utrechtse bisschop Godebald.[1] Laatstgenoemde trad in en werd in 1127 in de abdijkerk van Oostbroek begraven. Ook werd het klooster al zeer vroeg een dubbelklooster met zowel monniken als nonnen. Deze situatie was reeds in 1139 veranderd omdat toen een apart Vrouwenklooster bestond op een nabij gelegen stuk onontgonnen abdijgrond (De Nieuwehof). De abdij viel in de parochie van de Utrechtse Nicolaaskerk.

Kaart uit 1648 met enkele na de ontginningen ontstane percelen van de voormalige abdij. De afgebeelde landerijen liggen in de huidige gemeenten De Bilt (links), Bunnik (rechts) en Zeist (midden en rechtsboven).

De Sint-Laurensabdij had in de middeleeuwen een belangrijke positie in de grootschalige ontginning van de moeras- en veengebieden ten oosten van de stad Utrecht. Een cruciale ingreep die destijds deze ontginning mogelijk maakte, vond in 1122 plaats door Godebald met de afdamming van de rivier de Rijn bij het stroomopwaarts gelegen Wijk bij Duurstede. In de ontginningen werd met copes gewerkt. De abdij had door schenkingen en aankopen grote grondgebieden in bezit gekregen waarop vanaf de ontginningen vervolgens onder meer turfwinning, akker- en andere landbouw kon worden bedreven en uithoven ontstonden. De abt had de beschikking over tijns- en tiendrechten, en de lagere wetgeving.

Het Vrouwenklooster stond vanaf het begin lange tijd onder gezag van de Sint-Laurensabdij, maar was in 1370 definitief verzelfstandigd. Het klooster behoort tot de handvol kloosters in Utrecht en omgeving voor adellijke dames. In 1241 was bepaald dat aan het Vrouwenklooster niet meer dan 30 nonnen verbonden mochten zijn. Tot de bekende abdissen van het klooster behoort Henrica van Erp. Tussen 1503 en 1548 had zij deze functie en dankzij haar kroniek is meer bekend over het kloosterleven.

Even na het midden van de 16e eeuw bevond de Sint-Laurensabdij zich in grote financiële problemen waarbij het aantal kloosterlingen afnam. Omstreeks 1580 werden vervolgens het Sint-Laurensabdij en het Vrouwenklooster afgebroken. Met de Reformatie vervielen de goederen van de Sint-Laurensabdij in 1586 aan de Staten van Utrecht, de goederen van het Vrouwenklooster aan de ridderschap. Kort daarna is het huis Oostbroek op het abdijterrein ontstaan.

Landgoed Oostbroek[bewerken]

Het eind 16e eeuw gebouwde huis Oostbroek met omringende gronden is in de loop der tijd vele malen van eigenaar gewisseld waarbij de eerste buitenplaats Oostbroek op het terrein ontstond in 1676. Goederen van de voormalige abdij zijn gaandeweg verkocht, onder meer de landgoederen Vollenhoven, Sandwijck, Houdringe en Beerschoten met buitenplaatsen zijn daardoor ontstaan. Landgoed Oostbroek was van de 18e tot 20e eeuw in het bezit van de familie Van Ewijck.

In 1887 is uiteindelijk het huidige landhuis Oostbroek gebouwd op het voormalige abdijterrein. Het parkontwerp is van I.H.J. van Lunteren, die oudere elementen daarin opnam. Vandaag de dag zijn onder meer het eind 19e-eeuwse hoofdgebouw en het park op het landgoed een rijksmonument. Het Utrechts Landschap heeft het bijna 90 hectare grote landgoed Oostbroek in eigendom.

Noten[bewerken]

  1. Tekst m.b.t. de schenking van Mathilde aanwezig op: Historische Kring D'Oude School, Schenking koningin Machteld (Mathilde)