Spertijd

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Bekendmaking van de avondklok in Wit-Rusland in 1941. Burgers die zich tijdens spertijd zonder dwingende reden op straat begeven, worden direct standrechtelijk doodgeschoten, zo valt te lezen.

Spertijd is de tijd waarin bepaalde voorschriften van toepassing zijn. Doorgaans verwijst het naar de tijd waarin individuen in hun huizen moeten blijven. Deze beperkingen kunnen in uitzonderlijke gevallen door de overheid worden opgelegd ter controle of bescherming van de bevolking, bijvoorbeeld in geval van een ramp of in oorlogstijd.

Avondklok[bewerken | brontekst bewerken]

Vanaf de middeleeuwen werd de avondklok geluid om aan te geven dat de stadspoorten werden gesloten; tot de volgende morgen mocht niemand er meer in of uit. Het kon ook een signaal zijn voor andere zaken, bijvoorbeeld dat de taveernen geen alcoholische dranken meer mochten verkopen. Spertijd is een modern synoniem voor avondklok, de uren waarin de bevolking ('s nachts) niet op straat mag zijn.

Nederland[bewerken | brontekst bewerken]

Tijdens de bezetting in Nederland (1940-1945) werd er een spertijd ingesteld die oorspronkelijk liep van 24.00 uur tot 04.00 uur in de ochtend. Deze spertijd lag niet vast. Op elk willekeurig moment konden de spertijden worden aangepast. Gedurende de oorlogsjaren werd vanaf 1 februari 1942 – als extra strafmaatregel – de spertijd in Amsterdam aangepast: nu moesten de inwoners van Amsterdam binnen blijven vanaf 20 uur tot aan de volgende ochtend.[1] Degenen die moesten werken gedurende de spertijd (zoals mensen van de Luchtbeschermingsdienst) hadden een extra vergunning van de Duitsers nodig. Zo'n vergunning werd een Sonderausweis of kortweg Ausweis genoemd, die ook bij het persoonsbewijs werd bewaard.

België[bewerken | brontekst bewerken]

Tijdens de twee wereldoorlogen werd telkens de avondklok ingesteld, omdat de Duitse bezetter zich niet gebonden achtte door de grondwettelijke rechtsorde van België, die het uitroepen van de noodtoestand verbiedt. Tijdens de Eerste Wereldoorlog gold het uitgaansverbod meestal vanaf 21u of in de zomer vanaf 22u, wat samenviel met het opgelegde sluitingsuur voor drankgelegenheden. Vanaf 5u 's morgens mochten de bewoners weer op straat. In de Tweede Wereldoorlog liep de Duitse avondklok doorgaans van middernacht tot 6u. In Antwerpen was het van 0u30 tot 6u, maar voor Joden gold na de Antwerpse pogrom van 14 april 1941 een strenger regime. Het stadsbestuur van burgemeester Leo Delwaide verplichtte hen binnen te blijven van 19u tot 7u.[2] Tijdens de coronacrisis stelde gouverneur Cathy Berx op 29 juli 2020 een avondklok in voor de provincie Antwerpen tussen 23u30 en 6u. De maatregel zou vier weken duren. Strafrechtspecialisten noemden dit een ongrondwettige vorm van vrijheidsberoving, zeker omdat niet duidelijk was wat de maatregel op medisch vlak nog kon bijdragen bovenop het bestaande samenscholingsverbod.[3]

In andere landen[bewerken | brontekst bewerken]

Er bestaat in sommige landen, zoals Groot-Brittannië en IJsland, een avondklok voor minderjarigen ter bescherming van de jeugd. Het instellen van een avondklok is een van de maatregelen van de Filipijnse president Duterte tegen drugsgebruik en criminaliteit.

Wie buitenshuis betrapt wordt na het ingaan van de avondklok, kan bestraft worden. Sancties kunnen uiteenlopen van met een berisping naar huis worden gestuurd of een nacht opsluiting in een politiecel, tot een boete of gevangenisstraf. In bijzondere situaties zal de politie of het leger met scherp op overtreders schieten. Kinderen die door de politie worden betrapt tijdens een avondklok voor minderjarigen worden naar het politiebureau gebracht waarna de politie de ouders of voogd contacteert om ze op te halen. Wanneer dit niet mogelijk is, worden de kinderen naar een tijdelijk nachtverblijf gebracht.

Tijdens de coronacrisis[bewerken | brontekst bewerken]

In 2020 werd er door sommige landen een avondklok ingesteld als maatregel tijdens de coronapandemie. Binnen het Nederlands Koninkrijk was een dergelijke maatregel van kracht in Aruba (vanaf 21 maart 2020[4]), Curaçao (van 21 maart[5] tot 5 juni 2020[6]). België volgde op 29 juli 2020: na een onverwacht snelle stijging van het aantal besmettingen in het Antwerpse stelde de Provinciale Crisiscel voor de hele provincie een avondklok in tussen 23u30 en 6 uur. De maatregel zou vier weken duren.[7] In de Australische deelstaat Victoria werd op 2 augustus een ramptoestand uitgeroepen, met in Melbourne een lockdown en avondklok van 20u tot 5u.[8]

Scheepvaart[bewerken | brontekst bewerken]

In de scheepvaart is de spertijd de periode waarin bruggen en sluizen niet bediend worden[9] (van 'gesperd', 'gesloten').

Luchtvaart[bewerken | brontekst bewerken]

Beperkingen op nachtvluchten zijn regels of wetgeving die door een bestuurslichaam worden opgelegd om de blootstelling aan geluidshinder tijdens nachtelijke uren te beperken.

Zie de categorie Curfews van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.