Voedingsmiddelentechnologie

Voedingsmiddelentechnologie is een interdisciplinair vakgebied dat zich bezighoudt met de productie, kwaliteit, opslag en veiligheid van voedingsmiddelen. Doel is het verbeteren van voedingsproducten, en de daarvoor gebruikte productiemethoden in de voedingsindustrie. Binnen dit vakgebied wordt onderzocht op welke efficiënte en innovatieve manieren grondstoffen kunnen worden omgezet in voedingsproducten en hoe factoren zoals samenstelling, structuur en verwerking de kwaliteit van voedsel beïnvloeden.

In de praktijk gaat het bijvoorbeeld om processen zoals pasteurisatie van melk, fermentatie bij de productie van yoghurt en kaas, drogen van voedingsmiddelen of het invriezen van producten om bederf te vertragen. Ook wordt onderzocht hoe factoren zoals temperatuur, zuurstof en micro-organismen de houdbaarheid en veiligheid van voedsel beïnvloeden. Door productiemethoden te optimaliseren kunnen voedingsmiddelen efficiënter worden geproduceerd, langer worden bewaard en een constante kwaliteit behouden. Tegelijk wordt geprobeerd de voedingswaarde, smaak en structuur van producten zo goed mogelijk te behouden of te verbeteren.

Reikwijdte

Alle bewerkingsstappen die voedsel ondergaat, na de productie van de grondstoffen - in de vorm van gevangen vis, geslacht vee, melk en geoogste voedselgewassen, vallen onder het vakgebied van de voedingssmiddelentechnologie. De voedingsmiddelentechnologie vervult een brugfunctie tussen enerzijds de primaire productie - de landbouw en de visserij, en anderzijds de voedings- en dieetkunde, die zijn gericht op de sociale- en gezondheidseffecten van voedingsmiddelen.

Belangrijke onderdelen van de levensmiddelentechnologie zijn :

voedingsmiddelenchemie; geur, smaak, kleur, samenstelling
voedingsmiddelennatuurkunde; structuur, dikte, schuimen
voedingsmiddelenmicrobiologie; de relatie met nuttige bacteriën, met name melkzuurbacteriën voor de bereiding van bijvoorbeeld zuurkool of yoghurt; en daarnaast voedselveiligheid in verband met voedselbederf door micro-organismen
industriële productbereiding
productontwikkeling en productontwerpen
procesontwikkeling en procesontwerpen
voedselhygiëne en kwaliteitssystemen in de voedingsindustrie (HACCP)

Productgroepen

Er kan ook een indeling gemaakt worden naar de kennis van productgroepen, zoals zuivel-kunde, vleeskunde, brood- en bakkerij-techniek en dranken.

Aanverwant

Aanverwante vakgebieden, die deels onder de voedingsmiddelentechnologie vallen en deels onder andere vakgebieden, zijn proceskunde, kwaliteitskunde, verpakkingstechnologie, voedselveiligheid en voedselzekerheid.

Beroepsgroep

Voedingsmiddelentechnologen werken op alle niveaus binnen de voedingsindustrie, maar ook bij de overheid, bij controle-organisaties (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit), het Voedingscentrum, de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA), bij instituten en onderwijsinstellingen. In Wageningen bestaat de studievereniging 'Nicolas Appert', die openstaat voor alle studenten in de voedingsmiddelentechnologie.

Opleidingen voedingsmiddelentechnologie

Vlaanderen

Universiteit Gent, faculteit Bio-ingenieurswetenschappen
KU Leuven, faculteit Bio-ingenieurswetenschappen
Hogeschool Gent, Departement Biowetenschappen en Landschapsarchitectuur.
Hogeschool Thomas More, Departement Agro- en Biotechnologie optie Voedingsmiddelentechnologie alsook het Departement industriële en biowetenschappen.
Provinciale Hogeschool Limburg, Departement Agro- en Biotechnologie optie Voedingsmiddelentechnologie
Hogeschool VIVES, campus Roeselare, Departement Agro- en Biotechnologie optie Voedingsmiddelentechnologie

Nederland

MBO-niveau via een agrarisch opleidingscentrum of een private aanbieder:
- AOC Friesland
- AOC Oost
- AOC Aeres groep
- AOC Helicon
- AOC Lentiz Onderwijsgroep
- AOC Clusius College
- LSBL
HBO-niveau via:
- Hogeschool Inholland in Delft
- Van Hall Larenstein in Velp en Leeuwarden
- HAS green academy
Universitair niveau aan de Wageningen University in Wageningen.

Ontstaan van voedingsmiddelentechnologie op MBO niveau

In 1966 zijn vanuit het ministerie van landbouw de landelijke organen voor het leerlingwezen opgericht. Van 1966 tot 1994 bestond het landbouwonderwijs in Nederland uit drie leerlingstelselorganisaties:

Landelijke Stichting ter bevordering van de opleiding in het leerlingwezen in de land- en tuinbouw en de landbouwambachten (LSLL)
Landelijke Stichting Beroepsopleiding Levensmiddelenindustrie (LSBL)
Landelijk Orgaan voor het Leerlingwezen in de Bosbouw (LOLB)

Het verschil met de huidige situatie is dat deze organisaties niet alleen opleidingsinstituut waren, maar ook kenniscentrum. Doelstelling van de stichtingen was om schoolverlaters met vakgerichte opleidingen de beroepsbekwaamheid in de voedingsindustrie bij te brengen.

LSBL

Het LSBL was als leerlingstelselorganisatie gevestigd in Apeldoorn. Deze organisatie bediende met circa 50 docenten in vaste dienst de volledige voedingsindustrie met opleidingen. Iedereen die in die tijd een MBO opleiding volgde in de voedingsindustrie werd opgeleid via LSBL. LSBL verzorgde de volgende opleidingen:

A-opleiding (2-jarige opleiding, voorloper van de huidige niveau 2 opleiding)
B-opleiding (2-jarige opleiding, voorloper van de huidige niveau 3 opleiding)
Voortgezette Opleiding Algemeen (VOA), smalle opleiding op niveau 4
Voortgezette Opleiding Branchespecifiek (VOB), smalle opleiding op niveau 4
Kaderopleiding (smalle opleiding op niveau 4)
Technologische Bedrijfskontrole (TBK)
Microbiologische Bedrijfskontrole (MBK)

LOBAS

In 1994 fuseerden het LSLL, LSBL en LOLB. Hieruit ontstond het Landelijk Orgaan Beroepsopleidingen Agrarische Sectoren (LOBAS). Bij het ontstaan van LOBAS zijn de CREBO (Centraal register beroepsopleidingen) erkende opleidingen opgegaan in dertien regionale Agrarisch opleidingscentra (AOC's). De overige activiteiten bleven binnen het LOBAS. Deze organisatie is sinds 1996 een van de door de overheid aangewezen kenniscentra beroepsonderwijs voor het bedrijfsleven. In 2001 werd het LOBAS omgedoopt tot Aeqor. Als kenniscentrum wordt Aequor vertegenwoordigd in het Centraal Orgaan van Landelijke Opleidingsorganen van het bedrijfsleven (COLO).

Agrarische Opleidingscentra

De dertien AOC's verzorgen landbouwonderwijs als dagonderwijs, de zogenaamde beroepsopleidende leerweg (BOL) en het deeltijdonderwijs, de zogenaamde beroepsbegeleidende leerweg (BBL). Het vak voedingssmiddelentechnologie zoals dat vroeger vanuit LSBL werd verzorgd in de industrie wordt nog door enkele AOC's aangeboden. Het leerlingenaantal in het dagonderwijs in de voedingsmiddelentechnologie neemt de laatste jaren af.

LSBL Services V.O.F.

Als uitzondering op de AOC's is in 1993 ook een private aanbieder van voedingsmiddelentechnologie ontstaan. In haar aanbod zijn vooral de bekende Korte Technologische Kursussen (KTTK) opgenomen uit het oude LSBL. De organisatie staat geregistreerd als LSBL Services V.O.F. en verzorgt diplomerende en maatwerkopleidingen in de voedingsmiddelentechnologie. De organisatie presenteert zich sinds 2011 weer als LSBL.

Zie ook

Bio-ingenieur