Maretak

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Maretak
Viscum-s.jpg
Taxonomische indeling
Rijk: Plantae (Planten)
Stam: Embryophyta (Landplanten)
Klasse: Spermatopsida (Zaadplanten)
Clade: Bedektzadigen
Clade: 'nieuwe' Tweezaadlobbigen
Clade: Geavanceerde tweezaadlobbigen
Orde: Santalales
Familie: Santalaceae (Sandelhoutfamilie)
Geslacht: Viscum
Soort
Viscum album
L. (1753)
Vruchten
Vruchten
Portaal  Portaalicoon   Biologie

De maretak (Viscum album) is een groenblijvende plant uit de sandelhoutfamilie (Santalaceae). De plant leeft op bomen. Het is een halfparasiet: voor water en zouten is de plant afhankelijk van zijn gastheer. De maretak wordt ook mistletoe, mistel of vogellijm genoemd. In Nederland is de soort wettelijk beschermd. De maretak wordt thans ook met succes gekweekt.

Verspreiding[bewerken]

De maretak komt in geheel Nederland en in het oosten van België voor. In Zuid-Limburg is de soort vrij algemeen, wat niet geldt voor de rest van Nederland. Om die reden wordt soms verondersteld dat maretak ten noorden van Zuid-Limburg niet zou voorkomen, maar dat is dus onjuist. In Duitsland komt de maretak ook heel veel voor en dan vooral in de appelbomen. Zelfs in Noord-Denemarken is de maretak aangetroffen op een ratelpopulier. De plant komt voor op populieren (echter nooit op zwarte populieren), appelbomen, eiken, esdoorn en meidoorn.

Kenmerken[bewerken]

De witte, besachtige vrucht wordt door vogels verspreid. Deze worden genuttigd in de oksel van een boomtak, het zaad blijft liggen en ontkiemt. De wortel groeit in de boom. Zaden worden niet verteerd en hebben een kleverige laag, vandaar ook de naam 'vogellijm'. De zaden zijn giftig.

Bijnamen[bewerken]

Bijnamen die aan de wintergroene struik worden gegeven zijn boomkruid, duivelsgras, duivelsnest, hamschel, hamspoen, heksennest, holster, hulster, kersterhout, lijmkruid, mattekruid, mistel, mistletoe, priemst, raamsch, slangentong, viscus en vogellijm.

Culturele betekenis[bewerken]

  • Met name in de kersttijd en rond de jaarwisseling wordt soms maretak als versiering opgehangen. Het gebruik wil dat iemand die eronder staat straffeloos gekust mag worden.
  • De maretak staat bekend als heksenkruid.
  • Het Duitse woord voor heksenbezem is Mahrenest. 'Mare' betekent heks, nachtmerrie, nachtelijke kwelgeest of spook (zie ook Morrigan; koningin van de maren).
  • De maretak werd aan de balken van stallen gehangen en diende om de mare te verjagen en zo het vee vruchtbaar te houden.
  • Bij de Kelten en Germanen was de maretak een heilige plant die in hun magische vruchtbaarheidsrituelen een belangrijke rol speelde. Volgens Plinius de Oudere sneed een in wit geklede druïde in de midwinterceremonie met een gouden sikkel de maretak uit de heilige eik. De afgesneden plant mocht de grond niet raken en werd in witte doeken opgevangen. Daarna slachtte de druïde de offerdieren en dompelde de maretak in water dat dan als bescherming tegen ziekten en onheil werd gebruikt. De offergaven waren bestemd voor de geesten van de vruchtbaarheid, zoals de godin Freya.
  • In de Noordse mythologie wordt Baldr door zijn blinde broer Höðr gedood met een pijl met een punt van maretak, hiertoe misleid door Loki. De maretak is volgens de mythologie het enige waarvoor Baldr kwetsbaar is.
  • In de strips van Asterix en Obelix gebruikt de druïde Panoramix maretak als onderdeel van zijn geheime toverdrank voor onoverwinnelijkheid.
  • De maretak staat in de kruidengeneeskunde bekend als plant met medicinale eigenschappen. Hiernaar is onderzoek gedaan, met name naar toepassingen in de kankertherapie.[1]
  • Viscositeit ofwel de 'mate van stroperigheid' van vloeistoffen ontleent zijn naam aan de Latijnse naam van maretak.

Afbeeldingen[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. 4th Mistletoe symposium, mistletoe in tumour therapy. basic research and medicinal use 08-10 November 2007 Phytomedicine Volume 14, Supplement 2, p. 1-56 (15 October 2007) PMID 17826970